Πώς οι Ιάπωνες παράγουν ξυλεία χωρίς να κόβουν δέντρα

Ξυλεία είθισται να σημαίνει, “κόβω δέντρα”. Ωστόσο, υπάρχει και μια άλλη μέθοδος ξυλείας που αφήνει τα δέντρα… όρθια. Πρόκειται για το daisugi, μια ιαπωνική τεχνική 600 ετών που μοιάζει με το μεγάλης κλίμακας κλάδεμα ενός μπονσάι.

Τι σημαίνει όλο αυτό; Κέδροι που φυτεύονται και αναπτύσσονται για αυτή τη δουλειά κλαδεύονται με συγκεκριμένες προδιαγραφές. Η συνολική συγκομιδή απαιτεί 20 χρόνια, ενώ ο κορμός του παλαιού δέντρου μπορεί να βγάλει έως και 100 βλαστούς ταυτόχρονα παράγοντας ένα ξύλο που είναι ταυτόχρονα πιο ανθεκτικό και πιο εύκαμπτο. Όπως είναι φυσικό, μια τόσο ασυνήθιστη μέθοδος καλλιέργειας δεν θα μπορούσε παρά να έχει γεννηθεί κάτω από ιδιαίτερες συνθήκες. 

Όπως εξηγεί το παρακάτω βίντεο, το daisugi επινοήθηκε αρχικά στη δυτική ιαπωνική περιοχή Kitayama, αρκετά νότια του πολεοδομικού συμπλέγματος Οσάκα-Κιότο-Νάρα.

Αντιμέτωποι με την έλλειψη καλλιεργήσιμου εδάφους και δενδρυλλίων, οι δενδροκόμοι της Kitayama ανέπτυξαν αυτή τη μέθοδο δασοκομίας, η οποία επέτρεψε τη μείωση του αριθμού των φυτειών, την επιτάχυνση του κύκλου συγκομιδής και την παραγωγή ακόμη πιο πυκνού ξύλου. Η κατακόρυφη αύξηση της ζήτησης οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό σε μια τάση που έγινε μόδα ανάμεσα στην ελίτ του 14ου αιώνα: το sukiya-zukuri, ένα κομψό στυλ οικιστικής αρχιτεκτονικής που αποτελούσε μια πολύ εξελιγμένη εκδοχή του παραδοσιακού ιαπωνικού οικήματος τσαγιού (chashitsu).

Για μια πιο πρακτική εξήγηση γύρω από το πώς εφαρμόζεται το daisugi, δείτε το παρακάτω βίντεο του Roji Gardening:

Όπως εξηγεί, χρειάζεστε αρχικά ένα δέντρο “sugi”, γνωστό και ως Cryptomeria japonica ή ιαπωνικός κέδρος, καθώς η ταχεία ανάπτυξή του αποτελεί το κλειδί της επιτυχίας. Μόλις φτάσει τα έξι με επτά μέτρα “κάνετε κάτι που οι δυτικοί κηπουροί δεν θα διανοούνταν ποτέ”: κόβετε τον κεντρικό κορμό στο μισό μέτρο, κλαδεύετε σύρριζα τα υπόλοιπα κλαδιά και καθοδηγείτε την ανάπτυξη των νέων βλαστών που ξεπηδούν πάνω σε αυτή τη βάση. Στη συνέχεια, κλαδεύετε συστηματικά τους νέους, απόλυτα κατακόρυφους κορμούς που παίρνουν ύψος, αφαιρώντας τελικά κάθε κλαδί εκτός από τα τελευταία 30 εκατοστά στην κορυφή τους.

Μέσα σε μια δεκαετία, θα έχετε εξασφαλίσει μια εξαιρετική πηγή ξυλείας, αλλά και ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο, εντυπωσιακό ζωντανό γλυπτό που, σαν μπόνους, θα μοιάζει βγαλμένο από ταινία του Studio Ghibli, όπως εξηγεί το βίντεο.

Αξίζει να σημειωθεί εδώ πως το δέντρο sugi (ιαπωνικός κέδρος) ευδοκιμεί στο υγρό κλίμα της Ιαπωνίας το οποίο διαθέτει πολύ υψηλά ποσοστά βροχοπτώσεων καθ’ όλο το έτος. Η τεχνική απαιτεί σταθερή υγρασία εδάφους, κάτι που την κάνει δύσκολη για τα δικά μας εδάφη. Αν και το daisugi είναι μοναδικό, καθώς θυμίζει υψηλό κλάδεμα κορμού, η βασική αρχή του να παίρνουμε ξύλο χωρίς να ξεριζώνουμε το δέντρο βασίζεται στην ίδια λογική με την πρεμνοφυή δασοπονία (coppicing). Στην Ελλάδα, η μέθοδος αυτή εφαρμόζεται σε δάση βελανιδιάς (δρυός), καστανιάς και οξιάς. Στο coppicing ωστόσο το δέντρο κόβεται χαμηλά στο έδαφος, στο πρέμνο, ενώ στο daisugi η κοπή λειτουργεί ως μια υπερυψωμένη “πλατφόρμα” πάνω στην οποία ανατρέφονται οι νέοι κορμοί, χωρίς αυτοί να ακουμπούν ποτέ στο έδαφος.

Μάλιστα, λόγω του συνεχούς, αυστηρού κλαδέματος, οι νέοι κορμοί αναπτύσσονται απόλυτα ίσιοι και χωρίς κλαδιά, γεγονός που εξαφανίζει τους ρόζους και τις ατέλειες από το ξύλο.

Η υψηλή πυκνότητα και η ελαστικότητα του ξύλου το έκαναν ιδανικό για τις στέγες και τις κολώνες των παραδοσιακών ιαπωνικών σπιτιών, προσφέροντας αντισεισμική προστασία και αντοχή στην υγρασία.

Τέλος, επειδή το ριζικό σύστημα και ο κεντρικός κορμός δεν πεθαίνουν ποτέ, το δάσος συνεχίζει να απορροφά διοξείδιο του άνθρακα χωρίς διακοπή, σε αντίθεση με την πλήρη υλοτομία.

Σήμερα, το daisugi χρησιμοποιείται ακόμη, αλλά από μέθοδος μαζικής παραγωγής βιομηχανικής ξυλείας, έχει μετατραπεί πλέον σε πολιτιστική κληρονομιά, premium αρχιτεκτονική επιλογή και διακοσμητική τέχνη. Οι κορμοί που παράγονται (γνωστοί ως Kitayama Maruta) εξακολουθούν να θεωρούνται υλικό κορυφαίας ποιότητας για τα δωμάτια τσαγιού, για ζωντανά γλυπτά σε κήπους, φράχτες, αλλά και για οικίες στα βουνά βόρεια του Κιότο.

Λόγω δε της κλιματικής κρίσης, διεθνείς ερευνητές της βιώσιμης δασοπονίας μελετούν το daisugi ως μοντέλο για την παραγωγή ξύλου χωρίς αποδάσωση και χωρίς τη διάβρωση του εδάφους που προκαλεί η κλασική υλοτομία.