Στέφανος Μάνος: Ένας επαναστάτης για το αυτονόητο

Οι παλαιοί διαφημιστές, όταν ήθελαν να εξηγήσουν τη διαφορά μεταξύ της πάνδημης αποδοχής και της εκλογικής επιρροής, έφερναν ως παράδειγμα τον αείμνηστο Λεωνίδα Κύρκο: «Όλοι τον αγαπούν και τον εκτιμούν, ελάχιστοι όμως τελικά τον ψηφίζουν», έλεγαν τότε. Διαβάζοντας στα σόσιαλ μίντια το πλήθος των σχολίων που γράφτηκαν μόλις έγινε γνωστή η είδηση του θανάτου του Στέφανου Μάνου, σκέφτηκα ότι αυτή η περιγραφή ταιριάζει απόλυτα και για τη δική του περίπτωση.

Τα σχόλια που γράφτηκαν, συγκλίνουν στην αναγνώριση πρωτίστως του ορθολογισμού του. Διάβασα δηλώσεις εκτίμησης στην ευφυία και την παρρησία του, εκτενείς αναφορές στο γεγονός ότι πάντα τεκμηρίωνε τις πολιτικές του θέσεις με πραγματικά δεδομένα, αδιαφορώντας, συχνά επιδεικτικά, για το αν όσα έλεγε θα γίνονταν αρεστά. Μαζί και προσωπικές ιστορίες που μαρτυρούσαν την αποστροφή του προς το πελατειακό κράτος και τα ρουσφέτια. Σχόλια, όλα τους, που τελικά σκιαγραφούν το πορτρέτο ενός πραγματικού επαναστάτη για όσα θα έπρεπε να είναι αυτονόητα.

Κι όμως, κάθε φορά, όταν ερχόταν η ώρα της κρίσης, οι περισσότεροι σκέφτονταν ότι αν τον εντάξουν σε ψηφοδέλτιο ή του αναθέσουν κυβερνητική θέση θα μπλέξουν. Όλοι το είχαμε ακούσει: «Καλά τα λέει ο Μάνος αλλά ας είμαστε πραγματιστές».

Αυτό ακριβώς είναι που έχω ονομάσει «το παράδοξο του Στέφανου Μάνου»: Σε μια χώρα που οι λέξεις «ρεαλισμός» και «πραγματισμός» περιγράφουν ένα πλήθος μεταφυσικών αντιλήψεων για την οικονομία και την οργάνωση του κράτους, ένας μεγαλοαστός, ορθολογιστής, επιχειρηματίας, μέλος του Δ.Σ. του ΣΕΒ που το 1977 πολιτεύτηκε μετά από πρόσκληση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, κατέληξε να προσωποποιεί την ελληνική ουτοπία.

Ο Στέφανος Μάνος δεν ήταν νάρκισσος, είχε την υγιή αυτοπεποίθηση του ανθρώπου που γνωρίζει καλά ποιος είναι, οπότε σιχαινόταν τις κολακείες. Γι’ αυτό κι ένας φόρος τιμής στη μνήμη του πρέπει να είναι και η νηφάλια αποτίμηση «του Στέφανου Μάνου της ΔΡΑΣΗΣ».

Αν και υπήρξε κλασικός φιλελεύθερος ομνύοντας στο τρίπτυχο Ελεύθερη Οικονομία, Ανθρώπινα Δικαιώματα, Ανοιχτή Κοινωνία, με έμπρακτο ενδιαφέρον για το Περιβάλλον και τους όρους διαχείρισής του δημόσιου χώρου, ο πολιτικός λόγος που παρήγαγε αφορούσε σχεδόν αποκλειστικά την Οικονομία.

Αυτή η επιλογή, του «Μάνου της ΔΡΑΣΗΣ», συνέβαλε αρκετά στο να δημιουργηθεί η σημερινή στρέβλωση που παρατηρούμε στο φιλελεύθερο χώρο.

Ναι. Ο τρόπος που παράγεται ο πλούτος βρίσκεται στον πυρήνα κάθε προβλήματος. Όμως, όταν το μεγαλύτερο πορτοφόλι στη χώρα το κρατάει το Κράτος, όταν για παράδειγμα, συχνά, ακόμα και στις πιο υγιείς επιχειρήσεις, ουκ ολίγες προσλήψεις γίνονται μετά από τηλεφωνήματα πολιτευτών, η μεταρρύθμιση δεν επιτυγχάνεται μόνο με τεχνοκρατικές ιδέες που βαφτίζονται απλουστευτικά «Κοινή Λογική».

Οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να εξηγούνται με λόγο συμπεριληπτικό που αγκαλιάζει ολόκληρη την κοινωνία. Άλλωστε, ο πολιτικός Φιλελευθερισμός είναι μια ιδεολογία για τους ευάλωτους και τα δικαιώματά τους και όχι ένας απολογητής της οικονομίας των αγορών.

Ο Στέφανος Μάνος ίσως να είχε εξελιχθεί σε έναν ηγέτη ευρύτερης αποδοχής, αν είχε θελήσει να υπερασπιστεί τον οικονομικό ορθολογισμό του ως την μόνη δίκαιη απάντηση στις αγωνίες και τα κοινωνικά αδιέξοδα των λιγότερο προνομιούχων.

Ένα είναι το σίγουρο πάντως: ακόμα κι εμείς, οι φιλελεύθεροι της μεσαίας τάξης, οι «ποπολάροι» που δεν τον ακολουθήσαμε στη «ΔΡΑΣΗ» αλλά τον ακούγαμε πάντα προσεκτικά, θα τον θυμόμαστε με μεγάλο σεβασμό και αγάπη.

Ο Στέφανος Μάνος ήταν μοναδικός. Θα μας λείψει πολύ.