Βιβλία Δημοτικού: Ακροδεξιός παροξυσμός για μια εικόνα που… δεν υπάρχει

Η κυβέρνηση, για ακόμη μία φορά, έσπευσε να κινηθεί στη γραμμή που χαράσσουν τα ακροδεξιά πολιτικά και μιντιακά ακροατήρια, φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να αφήσει εκτεθειμένη την ίδια της την υπουργό. Και όλα αυτά για ένα ζήτημα που φαίνεται ότι τελικά… δεν υπάρχει. 

Όλα ξεκίνησαν από δύο εικόνες σε ένα βιβλίο Γλώσσας της Β΄ Δημοτικού στην ενότητα «Ποιοι είναι οι σημαντικοί αγαπημένοι γύρω μας;», όπου παρουσιάζονται διαφορετικές μορφές οικογενειακών και κοινωνικών σχέσεων.

Σε δύο από αυτές τις εικόνες έμοιαζε να απεικονίζονται οικογένειες με γονείς ίδιου φύλλου, μία με δύο μαμάδες και μία με δύο μπαμπάδες. Πάνω σε αυτή την ανάγνωση στήθηκε μια ολόκληρη ιστορία περί «woke ατζέντας», περί ιδεολογίας που δήθεν εισβάλλει στα σχολεία και, φυσικά, περί της «ανάγκης να προστατευτούν» τα παιδιά.

Την Πέμπτη, το πρωτοσέλιδο της εφημερίδας “Δημοκρατία” έγραφε ότι “τα παιδιά από τη Β’ δημοτικού πέφτουν στα νύχια της woke ατζέντας”. 

Η υπόθεση πήρε άμεσα τέτοιες διαστάσεις ώστε έφτασε μέχρι την κυβέρνηση. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης έσπευσε να “αδειάσει” την υπουργό Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη, λέγοντας ότι στις μικρές ηλικίες χρειάζεται “ιδιαίτερη προσοχή” και “αυξημένη ευαισθησία”. Παράλληλα, ο πρώην υπουργός, Νότης Μηταράκης τόνισε ότι το Υπουργείο πρέπει να επανεξετάσει το βιβλίο για την οικογένεια.

Και κάπου εδώ αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας. Γιατί τελικά οι Εκδόσεις Νήσος, που έχουν εκδώσει το συγκεκριμένο βιβλίο, βγήκαν δημόσια και είπαν κάτι πολύ απλό: οι εικόνες παρουσιάστηκαν σκόπιμα με τρόπο παραπλανητικό και δεν εμφανίζονται ομόφυλες οικογένειες.

Σύμφωνα με τον εκδοτικό οίκο, η πρώτη εικόνα δεν παρουσιάζει δύο γυναίκες με ένα παιδί, αλλά μία μονογονεϊκή οικογένεια, με μία μητέρα και δύο παιδιά. Και η δεύτερη δεν παρουσιάζει δύο μπαμπάδες με δύο παιδιά, αλλά έναν πατέρα και μία μητέρα (η οποία έχει κοντά μαλλιά) με τα δύο παιδιά τους.

Αναλυτικά, η ανακοίνωση των Εκδόσεων νήσος αναφέρει: 

“Τις τελευταίες μέρες ανακινείται από μερίδα του τύπου κακόβουλη και ενορχηστρωμένη επίθεση συντηρητικών κύκλων στο βιβλίο της Γλώσσας Β΄ δημοτικού των εκδόσεών μας. Επίθεση που επιπροσθέτως είναι ψευδής και παραπλανητική καθώς ερμηνεύει μέρος της εικονογράφησης του βιβλίου με κριτήριο τα δικά της ιδεοληπτικά και αντιδημοκρατικά μέτρα και σταθμά. Παραποιείται το περιεχόμενο δύο εικόνων και παραπληροφορείται σκόπιμα το κοινό καταγγέλλοντας θέσεις θεσμοθετημένες από το ελληνικό κοινοβούλιο.

Στην ενότητα του βιβλίου «Ποιοι είναι οι σημαντικοί αγαπημένοι γύρω μας;» παρουσιάζονται εικονογραφήσεις διαφορετικών κοινωνικών σχέσεων που δύνανται να αφορούν τη ζωή ενός παιδιού, π.χ. γονείς, παππούδες, γιαγιάδες, φίλοι κ.ο.κ. Η εικόνα με αριθμό 1 παρουσιάζει μια μονογονεϊκή οικογένεια (μία μητέρα) με δύο παιδιά, ένα αγόρι και ένα κορίτσι, το οποίο παίζει με ένα κουνέλι. Εδώ παραπλανητικά αναφέρεται ότι απεικονίζεται οικογένεια «με δύο γυναίκες και ένα παιδί. Η εικόνα 4, απεικονίζει οικογένεια ετερόφυλων ατόμων (πατέρας και μητέρα) με δύο παιδιά και όχι δύο μπαμπάδες με δύο παιδιά, όπως παραπλανητικά διακινείται. Από ότι φαίνεται μια γυναίκα δεν μπορεί να έχει κοντά μαλλιά, πόσο μάλλον μια μητέρα.

Είναι προφανές ότι ως δημοκρατικοί πολίτες αποδεχόμαστε πλήρως τις αρχές της συμπερίληψης, την ισοτιμίας και του σεβασμού της διαφοράς, επομένως και των διαφορετικά δομημένων οικογενειών, τις οποίες κάθε σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία αποδέχεται και έχει θεσμοθετήσει και νομικά. Φυσικά αποδεχόμαστε την έκφραση αντίθετων απόψεων καθώς πάντα στην ιστορία υπάρχουν πρόσωπα που αντιστέκονται (μάταια βέβαια) στην δημοκρατική πρόοδο. Δεν θα ανεχτούμε όμως την σκόπιμη παραποίηση του περιεχόμενου και συκοφάντηση του βιβλίου, των συγγραφέων και των εκδόσεών μας. Και για τον λόγο αυτό έχουμε προβεί στις αναγκαίες νομικές ενέργειες, ώστε να προστατεύσουμε και την προσωπικότητά μας και το θεσμό του πολλαπλού βιβλίου”.

Με άλλα λόγια, όλο το υποτιθέμενο “σκάνδαλο” στηρίχθηκε σε μια αυθαίρετη ανάγνωση των εικόνων. 

Σύμφωνα με ενημέρωση του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού “επισημαίνεται ότι για τις συγκεκριμένες εικόνες του βιβλίου της Γλώσσας Β΄ Δημοτικού έχουν ήδη δοθεί δημόσιες διευκρινίσεις από τον εκδοτικό οίκο, σύμφωνα με τις οποίες δεν απεικονίζουν όσα τους αποδόθηκαν σε σχετικά δημοσιεύματα”.

“Από το Υπουργείο διευκρινίζεται ότι τα βιβλία δεν αποτελούν επιλογές της πολιτικής ηγεσίας ως προς το περιεχόμενό τους. Αξιολογούνται από επιστημονικές επιτροπές και ακολουθούν τις προβλεπόμενες διαδικασίες του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής, ακριβώς ώστε η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού υλικού να πραγματοποιείται με επιστημονικά και παιδαγωγικά κριτήρια και να μην εξαρτάται από την προσωπική κρίση του εκάστοτε υπουργού.

Παράλληλα, η διαδικασία δεν σταματά με την ένταξη ενός βιβλίου στο Μητρώο. Πέρα από τις προβλεπόμενες υποχρεώσεις για διορθώσεις και επικαιροποιήσεις, με πρωτοβουλία της Υπουργού Παιδείας έχει ήδη δημιουργηθεί από το ΙΕΠ πλατφόρμα καταγραφής επισημάνσεων και λαθών, ώστε παρατηρήσεις που προκύπτουν να καταγράφονται και να εξετάζονται με τον προβλεπόμενο θεσμικό τρόπο.

Τέλος σημειώνεται, ότι η συγκεκριμένη συζήτηση αναδεικνύει στην πράξη τη σημασία του Πολλαπλού Βιβλίου. Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση εγκαταλείπει τη λογική του ενός και μοναδικού εγχειριδίου που χρησιμοποιείται οριζόντια σε όλα τα σχολεία και εισάγει περισσότερες επιστημονικά αξιολογημένες επιλογές και μεγαλύτερο χώρο για την παιδαγωγική κρίση και τις ανάγκες κάθε σχολικής τάξης.

Αυτή είναι η ουσία του Πολλαπλού Βιβλίου: περισσότερες επιλογές, περισσότερα παιδαγωγικά εργαλεία και όχι μία μοναδική επιλογή για όλους”, προστίθεται στην ενημέρωση.

Βέβαια, το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι τι ακριβώς παρουσίαζαν οι δύο εικόνες αλλά γιατί προκάλεσε τόσο μεγάλη αναστάτωση – μέχρι και στην κυβέρνηση- η πιθανότητα να απεικονίζονταν ομόφυλες οικογένειες σε ένα βιβλίο της Β΄ Δημοτικού.

Ας υποθέσουμε, για χάρη της συζήτησης, ότι πράγματι η μία εικόνα έδειχνε δύο μητέρες με το παιδί τους και η άλλη δύο πατέρες με τα παιδιά τους. Ποιο ακριβώς θα ήταν το πρόβλημα; Ένα παιδί επτά ή οκτώ ετών θα έβλεπε ότι υπάρχουν οικογένειες διαφορετικές από τη δική του και θα αναγνώριζε ότι οι άνθρωποι και οι οικογένειες δεν είναι όλοι ίδιοι. Αυτό ονομάζεται κοινωνική πραγματικότητα. Και το σχολείο δεν υπάρχει για να την κρύβει από τα παιδιά αλλά για να τα βοηθά να την κατανοούν.

Εντωμεταξύ, η ελληνική Πολιτεία έχει ήδη αναγνωρίσει θεσμικά τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών ψηφίζοντας στη Βουλή τη σχετική νομοθεσία και η κυβέρνηση δεν μπορεί να υποχωρεί μπροστά σε κάθε ακροδεξιό αφήγημα που επιχειρεί να παρουσιάσει τη συμπερίληψη ως απειλή.