Συλλογικότητες για το ζήτημα της στέγης: “Αλλαγή πορείας στη στεγαστική πολιτική”

Την ανάγκη για αλλαγή κατεύθυνσης στη στεγαστική πολιτική θέτουν 11 συλλογικότητες και φορείς που δραστηριοποιούνται για το δικαίωμα στη στέγη.

Αναλυτικά το κείμενό τους:

Αλλαγή πορείας στη στεγαστική πολιτική τώρα! 

Οι συλλογικότητες που υπογράφουμε αυτό το κείμενο δραστηριοποιούμαστε για να διεκδικήσουμε το δικαίωμα στη στέγη. Βιώνουμε καθημερινά τι σημαίνει να μην ξέρεις αν θα μπορείς να πληρώσεις το επόμενο ενοίκιο, αν θα αναγκαστείς να φύγεις από  τη γειτονιά σου, αν θα βρεις μια αξιοπρεπή κατοικία που να μπορείς να αντέξεις οικονομικά. Βλέπουμε ανθρώπους να περικόπτουν βασικές ανάγκες, να χάνουν την κατοικία τους, να αναβάλλουν τη ζωή τους. Και μας εξοργίζει να ακούμε να παρουσιάζονται ως «λύσεις» πολιτικές που έχουν ήδη επιδεινώσει αυτή την κατάσταση ή που προστατεύουν τα κέρδη όσων επωφελούνται από την κρίση.

Ποιος ευθύνεται για το στεγαστικό πρόβλημα;

Η στεγαστική κρίση δεν έπεσε από τον ουρανό, ούτε εξηγείται απλώς με αφηρημένη επίκληση στην «προσφορά και τη ζήτηση». Είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα της στρατηγικής επιλογής της κυβέρνησης για την μετατροπή της κατοικίας σε επενδυτικό προϊόν, που αυξάνει την κερδοφορία όσων εκμεταλλεύονται ακίνητα και οδηγεί σε όλο και μεγαλύτερους αποκλεισμούς. Η Golden Visa, η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των βραχυχρόνιων μισθώσεων, οι πλειστηριασμοί και η μεταβίβαση υποθηκευμένων κατοικιών σε funds και servicers, οι εξώσεις-εξπρές, η επιδότηση της ζήτησης χωρίς έλεγχο των τιμών, είναι διαφορετικές όψεις μιας πολιτικής που ενθάρρυνε την κερδοσκοπική χρήση της κατοικίας και περιόρισε την πρόσβαση όσων τη χρειάζονται για να ζήσουν.

Τα υφιστάμενα μέτρα

Μεγάλο τμήμα της σημερινής στεγαστικής πολιτικής είναι όχι απλώς ανεπαρκές αλλά αντιπαραγωγικό. Τα προγράμματα «Σπίτι μου», με κύριο στόχο την αναθέρμανση του δανεισμού, διοχετεύουν χρήμα σε μια αγορά με περιορισμένη προσφορά προσιτών κατοικιών, εκτοξεύοντας τις τιμές. Οι επιδοτήσεις ανακαίνισης και οι φοροαπαλλαγές στους εκμισθωτές αναβαθμίζουν ιδιωτικές περιουσίες, αλλά δεν εξασφαλίζουν προσιτά ενοίκια. Τα επιδόματα και οι επιστροφές ενοικίου χωρίς έλεγχο των μισθωμάτων, μπαίνουν στις τσέπες των εκμισθωτών και αυξάνουν τα ενοίκια. Η λεγόμενη «Κοινωνική Αντιπαροχή» παραδίδει δημόσια γη σε ιδιώτες κατασκευαστές, με πενιχρά κοινωνικά ανταλλάγματα – 30% των παραγόμενων κατοικιών – και καμία ουσιαστική εγγύηση ότι αυτές θα είναι πραγματικά προσιτές ή ότι θα παραμείνουν δημόσιες σε βάθος χρόνου. Οι φορολογικές ελαφρύνσεις σε κατασκευαστές δεν έχουν καμία αξία, αν αυτοί τελικά θα χτίζουν μονο πολυτελείς κατοικίες που απευθύνονται σε υψηλά εισοδήματα και τη διεθνή ζήτηση.

Αν και σε σωστότερη κατεύθυνση, οι περιορισμοί στις βραχυχρόνιες μισθώσεις, εφαρμόζονται προσωρινά και σε λίγες μόνο κορεσμένες περιοχές, οι παρεμβάσεις για τα κενά ακίνητα στηρίζονται αποκλειστικά σε κίνητρα προς τους ιδιοκτήτες χωρίς όρους, και η ελάχιστη δημόσια παραγωγή κατοικίας αφορά μόνο συγκεκριμένες επαγγελματικές ομάδες. Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση διαβρώνει τα δικαιώματα των ενοικιαστών: θεσμοθετεί εξώσεις-εξπρές, προωθεί έναν «Τειρεσία ενοικιαστών» και κάνει τη μισθωτική σχέση πιο επισφαλή προς όφελος του ήδη ισχυρότερου μέρους, των εκμισθωτών.

Όσον αφορά την αντιπολίτευση, δυστυχώς η κριτικη τους αρκείται σε μπαλώματα και υποσημειώσεις πάνω στο κυβερνητικό πρόγραμμα, χωρίς διάθεση για ουσιαστική αλλαγή κατεύθυνσης. Δεν μπορούμε να έχουμε και την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο. Δεν μπορουν να συνδυαστούν μέτρα κοινωνικής προστασίας με τη διατήρηση ενός κερδοσκοπικού μοντέλου γης και κατοικίας που βασίζεται σε υπεραποδόσεις για εκμισθωτές, developers, funds και επενδυτές. Δεν χρειαζόμαστε άλλη μία συλλογή φοροαπαλλαγών, δανείων, επιδοτήσεων και συμπράξεων με “developers”, αλλά αλλαγή κατεύθυνσης του μοντέλου στεγαστικής πολιτικής.

Διεκδικούμε 

1.Άμεση παρέμβαση στην αγορά ενοικίου. Πλαφόν στις αυξήσεις και ανώτατα μισθώματα που θα συνδέονται με την αντικειμενική αξία, την ποιότητα, την παλαιότητα και την ενεργειακή απόδοση της κατοικίας. Παράλληλα, ουσιαστική διεύρυνση των δικαιωμάτων των ενοικιαστών: μεγαλύτερη ελάχιστη διάρκεια μίσθωσης, κατάργηση των εξώσεων-εξπρές, ολική προστασία από τις εξώσεις για ευάλωτα νοικοκυριά, οριστική εγκατάλειψη του «Τειρεσία ενοικιαστών», ποιοτικοί έλεγχοι στις ενοικιαζόμενες κατοικίες και μεταφορά της μεσιτικής αμοιβής αποκλειστικά στον εκμισθωτή.

2.Να σταματήσει η κερδοσκοπική αλλαγή χρήσης της κατοικίας. Η κατοικία υπάρχει πρωτίστως για να στεγάζει νοικοκυριά, δεν είναι εισιτήριο εισόδου στην ΕΕ, τουριστικό κατάλυμα ή επενδυτικό προϊόν. Οι βραχυχρόνιες μισθώσεις είναι εμπορικές και όχι αστικές μισθώσεις. Χρειάζεται μόνιμο πλαίσιο που να επιτρέπει στους δήμους να επιβάλλουν περιορισμούς ή απαγόρευση νέων βραχυχρόνιων μισθώσεων ανάλογα με τη στεγαστική πίεση κάθε περιοχής. Η Golden Visa για επενδύσεις σε κατοικία πρέπει να καταργηθεί πλήρως, ακόμη και για αλλαγή χρήσης που μετατρέπουν πρώην βιομηχανικούς, γραφειακούς ή άλλους χώρους σε πανάκριβα, κακής ποιότητας πολύ μικρά διαμερίσματα. –

3.Ουσιαστική προστασία της πρώτης κατοικίας. Να απαγορευτούν οι πλειστηριασμοί κύριας κατοικίας και να δημιουργηθεί ευνοϊκό πλαίσιο αποπληρωμής για τους υπερχρεωμένους δανειολήπτες με μείωση χρεών. Το μοντέλο των servicers, που επιδιώκουν τη μέγιστη απόδοση από υποθηκευμένες κατοικίες μέσω κατασχέσεων και πλειστηριασμών, πρέπει να καταργηθεί. Δεν είναι δυνατόν οικογένειες να χάνουν τα σπίτια τους για να διαφυλάσσεται η κερδοφορία διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών.

4. Ένα διαφορετικό, πολυεπίπεδο μοντέλο κοινωνικής κατοικίας, που διατίθεται μακροχρόνια προς ενοικίαση με κοινωνικά κριτήρια και τιμές σημαντικά χαμηλότερες από τις αγοραίες. Με γενναία δημόσια χρηματοδότηση για παραγωγή, απόκτηση, ανακαίνιση και διαχείριση κατοικιών από δημόσιους, δημοτικούς, συνεταιριστικούς και άλλους μη κερδοσκοπικούς φορείς, χωρίς ιδιωτικοποίηση δημόσιας περιουσίας και χωρίς περιθώριο κέρδους για εργολάβους.

5. Προτεραιότητα στην ανακαίνιση και επανάχρηση του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος, και όχι στις νέες κατασκευές που έχουν μεγάλο περιβαλλοντικό κόστος σε εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και σε απόβλητα. Χρειάζεται δημόσια χρηματοδότηση και τεχνική βοήθεια για να αναβαθμίζονται ενεργειακά και να ενισχύονται στατικά τα παλιά κτίρια, να μετατρέπονται σε κατοικίες κενοί ή αναξιοποίητοι χώροι (γραφεία, εργοστάσια), και φορολογικά κίνητρα (π.χ. μειωμένος ΦΠΑ στις ανακαινίσεις) ώστε να συμφέρει περισσότερο η ανακαίνιση από το γκρέμισμα και το ξαναχτίσιμο.

6. Ουσιαστικά μέτρα για όσα ακίνητα διατηρούνται κενά και εκτός χρήσης, με κλιμακωτό φόρο αδράνειας και εξαιρέσεις με κοινωνικά κριτήρια, παράλληλα με κίνητρα και ανταποδοτικούς μηχανισμούς μακροχρόνιας παραχώρησης σε δημοτικούς, δημόσιους φορείς για κοινωνική μίσθωση.

Η στεγαστική κρίση δεν θα λυθεί με παραλλαγές της ίδιας πολιτικής που την δημιούργησε. Χρειάζεται ρήξη με το μοντέλο που μετέτρεψε τη στέγη σε επενδυτικό προϊόν και άφησε την κοινωνική πλειοψηφία εκτεθειμένη στις τιμές και τις διαθέσεις της αγοράς. Η κατοικία είναι βασική ανθρώπινη ανάγκη και ως εκ τούτου κοινωνικό δικαίωμα. Πρέπει να εξασφαλιστεί για τον καθένα και την καθεμία, ακόμη και όταν αυτό σημαίνει ότι θα περιοριστούν τα κέρδη εκείνων που μέχρι σήμερα επωφελούνται από την κρίση.

Υπογράφουν (αλφαβητικά):

• Γειτονιές για το Δικαίωμα στη Στέγαση
• Ελληνικό Δίκτυο για το Δικαίωμα στη Στέγη και την Κατοικία
• Ένωση Ενοικιαστ(ρι)ών Θεσσαλονίκης
• Ενωτική Πρωτοβουλία κατα των Πλειστηριασμών
• Μαχαλάς Μεταξουργείου
• ΞΕΣΠΙΤΟΓΑΤΟΣ
• Συνέλευση Κατοίκων Μεταξουργείου Κεραμεικού
• Architects for Climate Action Network Greece
• CoHab
• Gentrification skg
• HARTA

Στηρίζουν (αλφαβητικά):

• ΔΥΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ – Συντονισμός πολιτών και συλλογικοτήτων για το οριστικό κλείσιμο της εγκατάστασης της Φυλής
• Εναλλακτική Δράση για Ποιότητα Ζωής
• Οικοφεμινιστική Ομάδα
• Πρωτοβουλία για τη Διασφάλιση της Δημόσιας Διαχείρισης του Νερού
• Σύλλογος Διεπιστημονικής Δημιουργίας Χωροχρόνος – SPACETIME
• ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ/ Naturefriends Greece
• QUOKKA Action Research Collective