Φοβού τους αυτοδύναμους

Ας υποθέσουμε ότι στη σύγχρονη πολιτική σκηνή ένα κόμμα προσπαθεί να διατηρήσει ή να αποκτήσει την εξουσία μέσω της διαφθοράς. Έχει τη σχετική εμπειρία, την τεχνογνωσία καθώς και τις διασυνδέσεις με μπλοκ συμφερόντων για να το επιτύχει. Ας προσπαθήσουμε τώρα να απαντήσουμε σε ένα ερώτημα: Πότε θα είναι πιο εύκολο να επιτύχει το συγκεκριμένο φανταστικό κόμμα τον άνομο στόχο του, όταν ως κυβέρνηση θα είναι μονοκομματική και αυτοδύναμη, ή όταν θα στηρίζεται σε σύμπραξη με άλλο ή άλλα κόμματα;

Η ερώτηση είναι ρητορική με απάντηση ευνόητη: Χωρίς άλλο, μια μονοκομματική κυβέρνηση θα έχει αυξημένες δυνατότητες και άνεση να επιδοθεί στη διαφθορά. Οι υπερεξουσίες του πρωθυπουργού, η ενότητα των ευρύτερων συμφερόντων, η συνοχή των μπλοκ εξουσίας, οι δοκιμασμένες διαπλοκές, αποτελούν τη συνθήκη – εγγύηση. Δεν χρειάζεται να μετέχουν όλοι στο κόλπο της διαφθοράς. Αρκεί οι αμέτοχοι να μην ενοχλούν, να μένουν αδρανείς στριμωγμένοι από το άγχος πολιτικής επιβίωσης ή επανεκλογής, και όλα ρολόι.

Αν αντίθετα θα προέκυπτε κυβέρνηση πολυκομματική τότε η διαφθορά, που στην ιστορία ποτέ δεν λείπει εντελώς, θα γινόταν δυσκολότερη και κάποτε αδύνατη. ΄Άλλωστε η σύνδεση διαφθοράς και εξουσίας δεν βεβαιώνεται μόνο από επώνυμους ή ανώνυμους του αναρχισμού! Η ρήση του Λόρδου Άκτον κατά το 19ο αιώνα ότι «η εξουσία διαφθείρει και η απόλυτη εξουσία διαφθείρει απόλυτα», είναι διαχρονική και διάσημη [μόλις με διαβεβαίωσε η ΑΙ], ενώ στη χώρα μας σταθερά τη θύμιζε διδάσκοντας ο Αριστόβουλος Μάνεσης. Με την κάμψη της αυτοδύναμης εξουσίας, επομένως, ο βούρκος της διαφθοράς θα χαμήλωνε στάθμη. Γιατί; Ας το συλλογιστούμε.

Τα περισσότερα κόμματα που θα συμπράξουν σε κοινή διακυβέρνηση θα έχουν οπωσδήποτε κοινά συμφέροντα, ικανά να οδηγήσουν σε πολιτικές συγκλίσεις. Ωστόσο σε πολλά θέματα θα είναι ανταγωνιστικά: Τα εκλογικά εδάφη που τα στηρίζουν (τοπικά, οικονομικά, κοινωνικά, ιδεολογικά) δεν θα ταυτίζονται. Όταν η μια πλευρά θα προωθεί ένα πρόγραμμα για τους ιδιαίτερους ψηφοφόρους της, οι άλλες θα συλλογίζονται απώλειες υποστυλωμάτων ή χαμένες κερδοφορίες για τους δικούς τους. Θα παρατηρούν. Θα υποβλέπουν, θα αντιδρούν.

Εννοείται πως η διαφθορά προϋποθέτει για την αποτελεσματικότητά της εμπιστοσύνη μεταξύ των συμμετόχων. Επίσης είναι ευνόητο ότι η εμπιστοσύνη είναι σχετικά πιο δοκιμασμένη στο μοναδικό αυτοδύναμο κόμμα, που τα στελέχη του (ακόμη και συνεργάτες κλπ) γνωρίζονται από προηγούμενες θητείες ή εσωκομματικές επαφές.

Θα σκεφθεί κανείς ότι μια διακυβέρνηση πρέπει να ανταποκριθεί σε πολλές αποστολές, η αποφυγή της διαφθοράς δεν είναι το μόνο που ενδιαφέρει. Ωστόσο στη δημοκρατία τα πολιτικά καθήκοντα ευημερούν λιγότερο χάση σε ατομικούς ηγέτες και περισσότερο με τις διαβουλεύσεις και τα συλλογικά όργανα. Ακόμη και η ύπαρξη αντιρρήσεων, κατά την κλασική φιλοσοφία και τα σύγχρονα ευρήματα της τεχνητής νοημοσύνης, συμβάλλει με συνθέσεις σε ορθές διαγνώσεις και αποφάσεις.

Ευνόητα τα παραπάνω, ας καταλήξουμε όμως με κάτι που ίσως δεν έγινε αντιληπτό: Αν από όλα αυτά προκύπτει σήμερα ένα μήνυμα, αυτό δεν αφορά μόνο τη σημερινή κυβέρνηση (του ΟΠΕΚΕΠΕ, των υποκλοπών, των σκανδάλων που ονοματίζονται σκευωρίες κλπ) που επιδιώκει την αυτοδυναμία της. Αφορά και τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Μεγάλα, μικρά ή μικρομέγαλα. Που γνωρίζουν ότι η αλλαγή του πολιτικού σκηνικού μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη σύμπραξη και με κοινές δράσεις τους. Η ιδεολογική συνοχή που απαιτείται για τα πρώτα βήματα αφορά τις θεμελιακές αρχές: Τη δημοκρατία, την αριστερά, ή ακόμη πιο αφηρημένα ώστε να διευκολυνθεί η συνεννόηση, το τρίπτυχο ισότητα, κράτος δικαίου, κράτος πρόνοιας. Οι επιλογές προέδρων, συντονιστών κλπ, οι επιμέρους αποκλίσεις πολιτικής, οι επουλώσεις παλιών τραυμάτων, οι συγκυριακές πολώσεις, ας αφεθούν για δεύτερο (προεκλογικό) χρόνο.

Σήμερα στη χώρα μας οι πολλοί (εργαζόμενοι, επαγγελματίες, αγρότες, φοιτητές, συνταξιούχοι) έχουν κοινά συμφέροντα αλλαγής του νεοφιλελεύθερου συστήματος. Μόνο οι οπαδοί του τελευταίου, και φυσικά η ακροδεξιά με τις παραφυάδες της, μεθοδεύουν συνειδητά ή άθελα την παγίωσή του. Τα κοινά συμφέροντα στη δημοκρατία αποτελούν συνθήκη κοινής αντιπροσώπευσης, συμπαράταξης με διατήρηση της ιδιαίτερης πολιτικής ταυτότητας. Όσο για τις επιμέρους διχογνωμίες, ας το επαναλάβουμε, δυσκολεύουν τη διαφθορά και συμβάλλουν στη σύνθεση των ορθών αποφάσεων.