Η φτώχεια είναι ακριβή

Στις 6 Οκτωβρίου 1973, Αίγυπτος και Συρία επιτέθηκαν στο Ισραήλ, προσπαθώντας να ανακτήσουν εδάφη που είχαν χάσει στον Πόλεμο των Εξι Ημερών το 1967. Οι ΗΠΑ υποστήριξαν στρατιωτικά το Ισραήλ. Ως απάντηση, στις 17 Οκτωβρίου οι αραβικές πετρελαιοπαραγωγές χώρες αποφάσισαν να μειώσουν την παραγωγή και λίγο αργότερα επέβαλαν εμπάργκο πετρελαίου στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες που θεωρούσαν υποστηρικτές του Ισραήλ.

Πριν από την έναρξη του πολέμου η τιμή του βαρελιού ήταν περίπου τρία δολάρια. Μέσα σε λίγους μήνες τετραπλασιάστηκε. Θα μου πείτε ότι με 12 δολάρια το βαρέλι σήμερα θα αγοράζατε το βυτίο, αλλά τότε ήταν πολλά τα λεφτά.

Το πραγματικό σοκ για τη Δύση ήταν ψυχολογικό και γεωπολιτικό. Μέχρι τότε θεωρούσε περίπου δεδομένο ότι θα έχει άφθονο και φθηνό πετρέλαιο από τη Μέση Ανατολή. Μέσα σε μερικές εβδομάδες ανακάλυψε ότι η κάνουλα μπορούσε να κλείσει για πολιτικούς λόγους.

Η ενεργειακή κρίση άλλαξε συμπεριφορές και πολιτικές. Επιβλήθηκαν όρια ταχύτητας για οικονομία στα καύσιμα και εμφανίστηκαν οι ημέρες «χωρίς αυτοκίνητο». Τα μικρά γιαπωνέζικα αυτοκίνητα κέρδισαν έδαφος. Η Γαλλία στράφηκε αποφασιστικά στην πυρηνική ενέργεια, έγιναν γεωτρήσεις στη Βόρεια Θάλασσα και οι χώρες άρχισαν να δημιουργούν στρατηγικά ενεργειακά αποθέματα. Ακόμα και τα κτίρια άρχισαν να αλλάζουν, με καλύτερα κουφώματα και μονώσεις. Οι κρίσεις φέρνουν το μέλλον πιο κοντά.

Και τώρα ξαναβλέπουμε το έργο. Εγχρωμο, όχι ασπρόμαυρο. Μετά από δεκαετίες η Ευρώπη ετοιμάζεται να ζήσει έναν χειμώνα με το χέρι στον θερμοστάτη. Μπαίνει στην εποχή του κρύου με τις αποθήκες φυσικού αερίου περίπου στο 70%, αισθητά χαμηλότερα από πέρυσι, ενώ η Κομισιόν έχει ζητήσει από τα κράτη να εξετάσουν μέτρα όπως χαμηλότερες θερμοκρασίες στα δημόσια κτίρια και περιορισμό του δημόσιου φωτισμού.

Η ευρωπαϊκή μεταπολεμική σταθερότητα οικοδομήθηκε σε μεγάλο βαθμό πάνω στην υπόσχεση της ευημερίας. Οταν αυτή η υπόσχεση αποκτά ρωγμές όπως οι πολυκατοικίες της Κυψέλης, δημιουργούνται εστίες κοινωνικής και πολιτικής έντασης. Ο μέσος πολίτης μπορεί να βρίσει τον Τραμπ, τον Νετανιάχου ή τους μουλάδες. Ομως έχει μόνο την κυβέρνηση και το πολιτικό σύστημα για να στραφεί εναντίον τους. Και έτσι πετιέται μπροστά μας ο παράγοντας του αντισυστημισμού Σιγά μην κάτσει ο απλός πολίτης να κάνει γεωπολιτική.

Και εδώ εμφανίζεται μία δεύτερη πλευρά του προβλήματος: οι κοινωνικές ανισότητες. Το αίτημα για μείωση της κατανάλωσης τίθεται οριζοντίως. Πρέπει όλοι να γίνουμε πιο «οικονομικοί». Μόνο που δεν ξεκινάμε όλοι από το ίδιο σημείο. Ενας ευκατάστατος μπορεί να αγοράσει ηλεκτρικό αυτοκίνητο και βιοκλιματικό σπίτι. Διαθέτει, δηλαδή, τα χρήματα για την τεχνολογία που θα του επιτρέψει να αγοράζει λιγότερη ενέργεια. Ο φτωχότερος μένει με το παλιό αυτοκίνητο και το παλιό σπίτι. Και πληρώνει ακριβότερα ακριβώς επειδή δεν διαθέτει τα χρήματα για να γίνει οικονομικότερος. Η φτώχεια είναι ακριβή.

Υπάρχει και μία άλλη ανισότητα. Είναι δίκαιο να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο ο Αθηναίος που έχει πρόσβαση σε μετρό και μέσα σταθερής τροχιάς με τον άνθρωπο που ζει στην περιφέρεια, χρειάζεται να διανύει μεγαλύτερες αποστάσεις και δεν έχει ουσιαστική εναλλακτική λύση απέναντι στο αυτοκίνητο; Η ίδια τιμή του καυσίμου δεν συνεπάγεται το ίδιο κόστος ζωής.

Το 1973 η Δύση απάντησε στην κρίση κάνοντας οικονομία και αναζητώντας νέες πηγές ενέργειας. Σήμερα καλείται να κάνει κάτι δυσκολότερο: να περιορίσει την κατανάλωση και ταυτόχρονα να αλλάξει το ενεργειακό της μοντέλο, σε κοινωνίες ήδη πιεσμένες από την ακρίβεια που δυσφορούν για το πολιτικό σύστημα και αισθάνονται απειλούμενες από τη μετανάστευση. Μπορείτε να κάνετε μόνοι σας τις πράξεις και να βρείτε τι ακολουθεί στη συνέχεια.