Ο Σωκράτης “δίνει” την τελευταία του παράσταση στο Θέατρο Μπέλλος

Λίγο πριν από την καταδίκη του σε θάνατο, ο Σωκράτης ανεβαίνει για τελευταία φορά μπροστά στους Αθηναίους για να υπερασπιστεί όχι μόνο τον εαυτό του, αλλά και όλα όσα δίδαξε σε όλη του τη ζωή. Η «Απολογία Σωκράτους», το εμβληματικό κείμενο του Πλάτωνα, παρουσιάζεται στο Θέατρο Μπέλλος σε δραματουργική επεξεργασία και ερμηνεία του Θεοδόση Πελεγρίνη, με σκηνοθετική επιμέλεια του Κωνσταντίνου Αβράμη.

Η παράσταση προσεγγίζει την «Απολογία» ως την τελευταία δημόσια παρουσία του Σωκράτη, τη στιγμή κατά την οποία ο φιλόσοφος καλείται να λογοδοτήσει απέναντι στην πόλη για τις ιδέες και τη στάση ζωής του.

Αντιμέτωπος με τις κατηγορίες περί ασέβειας προς τους θεούς και διαφθοράς των νέων, ο Σωκράτης υπερασπίζεται το δικαίωμα του ανθρώπου να εξετάζει τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του, ακόμη κι όταν αυτό έχει προσωπικό κόστος.

Η «Απολογία Σωκράτους» διαρθρώνεται σε τρία στάδια, τα οποία αντιστοιχούν στην υπεράσπισή του: την αντίκρουση των κατηγοριών, την πρόταση ποινής μετά την απόφαση της ενοχής του και, τέλος, την αποδοχή της θανατικής καταδίκης. Σε κάθε στάδιο, ο Σωκράτης συνεχίζει να ασκεί κριτική στην ηθική και κοινωνική κατάσταση της Αθήνας, καλώντας τους συμπολίτες του να παραμένουν σε διαρκή ηθική εγρήγορση.

Η προσέγγιση του Θεοδόση Πελεγρίνη εστιάζει στη θεατρική διάσταση του πλατωνικού κειμένου. Όπως ο ίδιος επισημαίνει, η «Απολογία» δεν αποτελεί απλώς ένα φιλοσοφικό κείμενο που μεταφέρεται στη σκηνή, αλλά ένα έργο μέσα από το οποίο η φιλοσοφία γίνεται δράση και η πορεία ενός ανθρώπου αποκαλύπτει τις ιδέες του.

Στον πυρήνα της παράστασης βρίσκεται έτσι ένα ερώτημα που παραμένει επίκαιρο: πόσο μακριά είναι διατεθειμένος να φτάσει ένας άνθρωπος υπερασπιζόμενος την ελευθερία του λόγου, την αναζήτηση της αλήθειας και το δικαίωμα να αμφισβητεί;

Ο Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης γράφει στο NEWS 24/7:

ΑΠΟΛΟΓΙΑ ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ – Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

“Αυτές τις μέρες* παρουσιάζεται στο Θέατρο Μπέλλος στην Πλάκα η Απολογία Σωκράτους, που συνιστά την τελευταία παράσταση του Σωκράτη μπροστά στο κοινό της πόλεως των Αθηνών. Πρόκειται για ένα έργο πολλαπλά σημαντικό.

Σημαντικό, κατ’ αρχάς, διότι με αυτό ο συγγραφέας του, ο Πλάτων, εγκαινιάζει μια σειρά φιλοσοφικών έργων, μέσα από τα οποία αναδείχθηκε το φιλοσοφικό του σύστημα, που επηρέασε την εξέλιξη της φιλοσοφίας – τόσο μάλιστα, ώστε να υποστηριχθεί πώς ό,τι ειπώθηκε κατόπιν γι’ αυτήν ήταν απλά υποσημειώσεις σε αυτό.

Η απολογία Σωκράτους είναι σημαντικό έργο, επίσης, διότι με αυτό ο Πλάτων εισηγήθηκε ένα ιδιαίτερο είδος θεάτρου, διαφορετικό τόσο από την τραγωδία όσο και από την κωμωδία της εποχής του.

Το φιλοσοφικό θέατρο εξάλλου δεν πρέπει να συγχέεται με το φιλοσοφημένο θέατρο, στο οποίον υπάγεται κάθε έργο όπου ο συγγραφέας του μαζί με τις άλλες απόψεις του διατυπώνει και ορισμένες ιδέες με ιδιαίτερο φιλοσοφικό βάρος. Η περιώνυμη φράση του Σαίξπηρ «να ζει κανείς ή να μην ζει» παραπέμπει στο φιλοσοφικό ερώτημα για το νόημα της ζωής. Κατ’ αντιδιαστολήν προς το φιλοσοφημένο θέατρο, στο φιλοσοφικό θέατρο ο συγγραφέας καλείται να διηγηθεί στο έργο του μια ιστορία σχετική προς έναν φιλόσοφο, έτσι ώστε μέσα από την εξέλιξή της να αναδειχθούν η προσωπικότητα και οι ιδέες του φιλοσόφου.

Στην απολογία Σωκράτους, ειδικότερα, παρακολουθούμε την ιστορία του Σωκράτη να υπερασπίζεται την ελευθερία του λόγου, το αναφαίρετο δικαίωμα του καθενός να εξετάζει τόσο τον εαυτόν του όσον και τους άλλους έναντι οιουδήποτε τιμήματος, μηδέ της ζωής του εξαιρουμένης.

Ο Σωκράτης υπερασπίζεται τον θάνατο στον οποίο καταδικάστηκε, μολονότι τον τρώει η αμφιβολία για την μετά θάνατον ζωή. Ο μάρτυρας που πεθαίνει προς δόξαν Θεού αποδέχεται τον θάνατό του, γιατί πιστεύει ακράδαντα ότι από το σημείο εκείνο αρχίζει η πραγματική ζωή.

Ο Σωκράτης αντιμετωπίζει τον θάνατό του – κι αυτό είναι το μεγαλείο του! –σαν το τέλος μιας διαδρομής, έχοντας φροντίσει όμως εν τω μεταξύ σε όλη του την ζωή να κάνει το καθήκον του: να προσφέρει τον εαυτόν του σε όποιον μπορούσε να φανεί χρήσιμος. «Δεν φυλάς τον εαυτό σου παρά δίνοντάς τον», κατά τον στίχο του Σαίξπηρ.

Η απολογία Σωκράτους είναι σημαντική, τέλος, γιατί πληροί την αποστολή του θεάτρου, που κατά τον Αριστοτέλη, είναι η κάθαρση, να μας καθαρίσει από την ευτέλεια της καθημερινής μας διαβίωσης, να νιώσομε μετά την παράσταση, όπως λέει η Ιζαμπέλ Υπέρ, πόσο πιο κοινότυπη – και άρα πιο άχαρη – είναι η ζωή μας”.

Συντελεστές

ΑΠΟΛΟΓΙΑ ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ
Πλάτωνος
Μετάφραση: Αλέξανδρος Μωραϊτίδης
Δραματουργική επεξεργασία: Θεοδόσης Πελεγρίνης
Ερμηνεία: Θεοδόσης Πελεγρίνης
Σκηνοθετική επιμέλεια: Κωνσταντίνος Αβράμης
Ηχητικός σχεδιασμός: Φάνης Σακελλαρίου
Φωτογράφιση: Ευάγγελος Κάλλοου
Παραγωγή: Εκδόσεις Κωσταράκη