Νίκος Μαραντζίδης: Μπιζίμ ΠΑΟΚ! – Ένα ασπρόμαυρο συνέδριο

Το ποδόσφαιρο είναι το σημαντικότερο από τα ασήμαντα πράγματα της ζωής, είχε πει κάποτε ο μεγάλος Αρίγκο Σάκι. Μ’ αρέσει η φράση, αλλά ίσως πρέπει να τη διαβάσουμε ανάποδα: το ποδόσφαιρο είναι το λιγότερο σημαντικό από ορισμένα από τα πιο σημαντικά πράγματα της ζωής.

Γιατί πίσω από την μπάλα υπάρχουν πράγματα πολύ σοβαρότερα από τη μπάλα: η ταυτότητα, η αφοσίωση, η φιλία. Υπάρχει η ανάγκη του ανθρώπου να μοιράζεται, να θυμάται, να αφηγείται.

Μπιζίμ ΠΑΟΚ, ο δικός μας ΠΑΟΚ. Έτσι τον έλεγαν οι Κωνσταντινουπολίτες ιδρυτές του. Και ίσως μέσα σε αυτές τις δύο λέξεις να χωράει το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας του. Γιατί σημαίνει «δικός μας». Και κάθε «δικός μας» προϋποθέτει ένα «εμείς».

Ο ΠΑΟΚ γεννήθηκε μέσα από ένα τέτοιο «εμείς». Οι πρόσφυγες που έφτασαν στη Θεσσαλονίκη δεν έφεραν μαζί τους μόνο αναμνήσεις και συνήθειες. Έφεραν συλλόγους, κοινότητες, δεσμούς. Έφεραν την ανάγκη να ανασυστήσουν έναν κόσμο που είχε χαθεί.

Μέσα σε αυτή την ιστορική συνθήκη εμφανίστηκε ο ΠΑΟΚ. Αν είχε παραμείνει απλώς ένας σύλλογος Κωνσταντινουπολιτών της Θεσσαλονίκης, σήμερα θα μιλούσαμε πιθανότατα για μια ενδιαφέρουσα σελίδα της ιστορίας του προσφυγικού αθλητισμού. Αλλά συνέβη κάτι πολύ περισσότερο.

Ο ΠΑΟΚ πέταξε ψηλά. Έγινε πρώτα η ομάδα όλων των προσφύγων της Θεσσαλονίκης. Ύστερα η ομάδα των λαϊκών συνοικιών της πόλης. Σταδιακά κυριάρχησε στην πόλη, και απέκτησε μια γεωγραφία πολύ ευρύτερη, όντας σημείο αναφοράς για ένα μεγάλο μέρος της Μακεδονίας και της Βόρειας Ελλάδας.

Αργότερα μπόρεσε να χωρέσει κι άλλους. Τους πολιτικούς πρόσφυγες στην Τασκένδη ή την Ουγγαρία. Τους Πόντιους από την πρώην ΕΣΣΔ. Τους μετανάστες από τα Βαλκάνια. Τους Έλληνες της ξενιτιάς στη Γερμανία, το Βέλγιο, τη Σουηδία. Τις οικογένειες στη Μελβούρνη, στη Νέα Υόρκη, στον Καναδά, που έμαθαν στα παιδιά τους μια ομάδα από μια πόλη στην οποία τα παιδιά αυτά μπορεί να μην είχαν ζήσει ποτέ. Τον ΠΑΟΚτσή στην Κρήτη ή στην Αθήνα, για τον οποίο η επιλογή του ΠΑΟΚ δεν είναι η εύκολη επιλογή της τοπικής πλειοψηφίας αλλά συχνά μια μικρή καθημερινή δήλωση διαφορετικότητας.

Δεν είναι, βεβαίως, όλα αθώα. Το ποδόσφαιρο δεν υπήρξε ποτέ ένας αθώος κόσμος, ούτε ακόμη και στα χρόνια της αθωότητας του. Χρήμα, επιχειρηματικά συμφέροντα, πολιτικές φιλοδοξίες, βία, χειραγώγηση συνυπήρχαν πάντοτε με την ανιδιοτελή αγάπη του φιλάθλου. Οι μεγάλες ομάδες είναι παράξενα κοινωνικά οικοσυστήματα. Συνδέουν τον εκατομμυριούχο ιδιοκτήτη με τον πιτσιρικά που μαζεύει χρήματα για ένα εισιτήριο, τον πολιτικό που αναζητά ψήφους με τον οπαδό που ταξιδεύει δέκα ώρες για ενενήντα λεπτά ποδοσφαίρου. Την παρθένα με τον σατανά, που έλεγε ο Σαββόπουλος.

Ίσως αυτή η αντίφαση να είναι μέρος της γοητείας του ποδοσφαίρου. Γιατί στο γήπεδο ανταμώνουν άνθρωποι που έξω από αυτό πιθανότατα δεν θα αντάμωναν ποτέ. Όπως και στην εκκλησία εξάλλου.

Όμως στην περίπτωση του ΠΑΟΚ υπάρχει κάτι ακόμη. Στον ΠΑΟΚ συναντήθηκαν, δύο διαφορετικές ιστορικές εμπειρίες περιφέρειας: η προσφυγιά και οι Νέες Χώρες. Από τη μια, οι πρόσφυγες που χρειάστηκε να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους σε αντίξοες συνθήκες. Από την άλλη, η Θεσσαλονίκη και η Μακεδονία, περιοχές που είχαν ενσωματωθεί σχετικά πρόσφατα στο ελληνικό κράτος και διατηρούσαν μια δύσκολη σχέση με την Παλιά Ελλάδα και το αθηναϊκό κέντρο, συχνά εμφορούμενες από την αίσθηση, όχι άδικα, ότι αντιμετωπίζονταν ως αποικίες. Αυτές οι δύο εμπειρίες συναντήθηκαν σε ένα κοινό βίωμα: Βορειοελλαδίτης και πρόσφυγας. Κι ο ΠΑΟΚ έγινε σταδιακά μία από τις ισχυρότερες πολιτισμικές εκφράσεις αυτού του βιώματος.

Πραγματικότητα και υπερβολή, αδικίες και οπαδική μυθολογία ανακατεύτηκαν με τα χρόνια τόσο πολύ ώστε είναι πια δύσκολο να ξεχωρίσεις πού τελειώνει το ένα και πού αρχίζει το άλλο. Δεν έχει και τόση σημασία. Οι ταυτότητες δεν συγκροτούνται μόνο από όσα πραγματικά συνέβησαν. Συγκροτούνται και από τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι θυμούνται και αφηγούνται όσα συνέβησαν.

Έτσι δημιουργήθηκε ο ΠΑΟΚ του «κόντρα σε όλους». Ο ΠΑΟΚ του παράπονου. Ο ΠΑΟΚ της αίσθησης ότι πρέπει να κερδίσει όχι μόνο τον αντίπαλο στο γήπεδο αλλά και ένα ολόκληρο σύστημα έξω από αυτό. Αυτό το συναίσθημα ένωσε γενιές οπαδών, αποτελώντας αναπόσπαστο στοιχείο ταυτότητας.

Αν ο ΠΑΟΚ είναι κάτι περισσότερο από μια ομάδα, η Τούμπα έγινε κάτι περισσότερο από ένα γήπεδο. Τα τσιμέντα της έγιναν ανεξάντλητες αποθήκες μνήμης. Δεν θυμάσαι μόνο τους αγώνες. Θυμάσαι με ποιους τους είδες. Θυμάσαι με ποιον πήγες πρώτη φορά στο γήπεδο, πού καθόσουν, ποιος ήταν μαζί σου. Και κάποια στιγμή συνειδητοποιείς ότι μερικοί από εκείνους που ήταν κάποτε δίπλα σου δεν υπάρχουν πια. Η ομάδα όμως μένει. Και με έναν παράξενο τρόπο, μένουν μαζί της κι εκείνοι.

Τελικά, δεν γιορτάζουμε εκατό χρόνια ποδοσφαιρικών αγώνων. Γιορτάζουμε εκατό χρόνια συναισθημάτων και αναμνήσεων. Εκατό χρόνια ανθρώπων. Αυτή είναι και η ουσία του συνεδρίου «100 χρόνια ΠΑΟΚ: Ποδόσφαιρο και Κοινωνία», που πραγματοποιείται 9-11 Οκτωβρίου στο ΑΠΘ. Ιστορικοί, κοινωνιολόγοι, πολιτικοί επιστήμονες, ανθρωπολόγοι, ειδικοί του αθλητισμού επιχειρούν να κοιτάξουν τον ΠΑΟΚ, και μέσα από αυτόν το ίδιο το ποδόσφαιρο, όχι μόνο ως άθλημα αλλά ως κοινωνικό φαινόμενο.

Εκατό χρόνια μετά την ίδρυσή του, αξίζει να αναρωτηθούμε γιατί τόσοι άνθρωποι χρειάζονται τον ΠΑΟΚ στη ζωή τους. Και η απάντηση ίσως να βρίσκεται σε εκείνη τη μικρή τουρκική λέξη που έφεραν μαζί τους οι Κωνσταντινουπολίτες. Μπιζίμ!

Εντέλει, ο ΠΑΟΚ είναι οι άνθρωποί του, οι παρέες μας, οι κοινότητες μας. Ο Στέργιος, ο Νίκος, ο Πάνος, ο άλλος ο Νίκος, ο Σωτήρης στη θύρα 6, στη σειρά 31. Ο Στάθης με τον Λευτέρη στην θ5. Ο Στέλιος, με τον οποίο μοιραζόμαστε τις Κυριακές μας εδώ και δεκαετίες, χωρίς καλά-καλά να καταλάβουμε πότε τα πρόσωπά μας άλλαξαν, και τα μαλλιά μας γκρίζαραν. Είναι τα παιδιά μας που μεγάλωσαν Κυριακή την Κυριακή στην Τούμπα. Η Χάρις, ο Βαγγέλης, η Πανδώρα. Κι οι άνθρωποι των παιδιών μας επίσης. Ο Έβαν, από το Ουισκόνσιν, που έμαθε κι αυτός να αγωνιά για τον ΠΑΟΚ και να βλέπει τα παιχνίδια του με τους Έλληνες στον σύνδεσμο του Κουίνς. Είναι και αμέτρητοι άλλοι. Πατεράδες και γιοι, μανάδες και κόρες. Φίλοι από παλιά ή άλλοι που γνωρίστηκαν στην κερκίδα, στα λεωφορεία, στα χιλιόμετρα «για την καψούρα μας την πιο μεγάλη». Φίλοι που ταξίδεψαν και γύρισαν. Φίλοι που δεν επέστρεψαν…

Εκατό χρόνια, λοιπόν. Κανείς από όσους ήταν εκεί στην αρχή δεν υπάρχει για να μας διηγηθεί πώς άρχισαν όλα. Κι όμως, και φέτος ένα παιδί θα μπει για πρώτη φορά στην Τούμπα, κρατώντας σφιχτά κάποιο χέρι. Θα κοιτάζει γύρω του σχεδόν μαγεμένο. Θα ρωτάει. Κάποιος θα του εξηγήσει. Όπως εξήγησαν κάποτε και σ’ εκείνον.

Οι γενιές φεύγουν, οι εποχές αλλάζουν. Το γήπεδο αλλάζει. Ακόμη και το ποδόσφαιρο αλλάζει. Μένει όμως αυτό το παράξενο πρώτο πληθυντικό. Μπιζίμ ΠΑΟΚ. Εμείς. Εκατό χρόνια τώρα. Σ’ όλα τα γήπεδα, σ’ όλη τη γη.

ΣΥΝΕΔΡΙΟ

100 χρόνια ΠΑΟΚ: ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Αίθουσα Τελετών

Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Παρασκευή 9 έως Κυριακή 11 Οκτωβρίου 2026

Παρασκευή, 9 Οκτωβρίου

15.30-16.00. Προσέλευση – Εγγραφές

16.00-17.00.

-Χαιρετισμοί

-Κεντρική Ομιλία: 100 Χρόνια ΠΑΟΚ- 100 χρόνια ελληνικό Ποδόσφαιρο

17.00-18.00. Πρώτη Συνεδρία: Το ποδόσφαιρο στην Ευρώπη και τον Κόσμο

-Matthew Taylor, Professor Matthew Taylor, Director of the International Centre for Sports History and Culture, De Montfort University, UK

-Ramon Llopis Goig, Professor of Sociology, University of Valencia, Spain, Beyond the pitch: football and European identity.

-Στράτος Ν. Δορδανάς, Αναπληρωτής Καθηγητής ΑΠΘ -Βάιος Καλογρηάς, Ιστορικός, «Το Εθνικόν μας Ποδόσφαιρον εις την σημερινήν του κακοδαιμονίαν»: Προτάσεις για τη βελτίωση του ποδοσφαίρου…από το μακρινό παρελθόν.

18.00-20.00. Δεύτερη Συνεδρία: Το ελληνικό και κυπριακό ποδόσφαιρο από το χθες στο σήμερα

-Πέτρος Παπαπολυβίου, Αναπληρωτής Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Κύπρου, Οι κυπριακές ποδοσφαιρικές ομάδες στην Α΄ Εθνική κατηγορία (1967-1974): Πτυχές της αθλητικής «ενωτικής πολιτικής» της στρατιωτικής δικτατορίας.

-Θανάσης Τσούμας, Δρ. Κοινωνιολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο – Μανώλης Χουμεριανός, Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Από τον Ερασιτέχνη στον Επαγγελματία: Ο συνδικαλισμός των ποδοσφαιριστών.

-Γεωργία Μπακάλη, Μεταδιδακτορική ερευνήτρια ΑΠΘ, Το ιστορικό αρχείο (1945-1965) του Γυμναστικού Συλλόγου Δόξα Δράμας ως πηγή για τη μελέτη του ποδοσφαιρικού φαινομένου.

-Χάρης Αλεξάνδρου, Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ, Η εθνική δράση των ποδοσφαιρικών σωματείων της Κύπρου την περίοδο της ΕΟΚΑ (1955-1959) και τα βρετανικά αντίμετρα.

Σάββατο, 10 Οκτωβρίου

9.00-11.00. Τρίτη Συνεδρία: Το ελληνικό ποδόσφαιρο στο σήμερα και το αύριο

-Δημήτρης Ζοπουνίδης, Υποψήφιος Διδάκτορας, Data Science Laboratory, Σχολή Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης, Πολυτεχνείο Κρήτης

– Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης, Καθηγητής, Πολυτεχνείο Κρήτης, Ποδόσφαιρο και Δεδομένα: Η Εποχή των Football Analytics

-Στάθης Τσιράς, Δρ. Διεθνών Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Αλληλεπιδράσεις Εταιρικών και Οπαδικών Λογαριασμών στην ψηφιακή κερκίδα του Facebook

-Διαμαντής Μαστρογιαννάκης, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Διαχείριση του ρίσκου και μηχανισμοί ασφάλειας στο πλαίσιο ποδοσφαιρικών συναντήσεων.

-Βαγγέλης Τζούκας, Δρ. Κοινωνιολογίας, Όψεις του μετανεωτερικού μετασχηματισμού του ποδοσφαίρου στον 21ο αιώνα: το δημοφιλέστερο άθλημα στη δίνη κομβικών αλλαγών.

-Ελευθερία Αγγέλη, Ερευνήτρια Οικονομολόγος – Νικηφόρος Τσιούρης, Ερευνητής, Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Ταλίν, μέλη της ερευνητικής κολεκτίβας P2P Lab. AnotherFootball, Αλλάζοντας τον κόσμο με μία μπάλα.

11.00-11.30. Διάλλειμα

11.30-12.45. Τέταρτη Συνεδρία: Ποδόσφαιρο, διεθνείς σχέσεις και αθλητική διπλωματία

-Σωτηρούλα Βασιλείου, Δρ Ιστορίας ΑΠΘ, επιστημονική λειτουργός, Ίδρυμα Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ, Όταν η μπάλα έπαιξε –και– διπλωματία: οι αγώνες του ΑΠΟΕΛ και της Arsenal σε Λονδίνο και Κύπρο το 1967.

-Ηλίας Γ. Σκουλίδας, Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Το “Βαλκανικό Κύπελλο”: διλήμματα μεταξύ ποδοσφαίρου και πολιτικής στον Ψυχρό Πόλεμο.

-Δημήτρης, Γαργαλιάνος, Καθηγητής, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο – Ιορδάνης Βασιλειάδης, Υπεύθυνος Χορηγιών ΠΑΕ ΠΑΟΚ, Αθλητική διπλωματία

12.45-14.00. Ελαφρύ Γεύμα

14.00-15.30. Πέμπτη Συνεδρία: Ελληνικό ποδόσφαιρο, Οπαδικές κοινότητες (1)

-Φωτεινή Τσιμπιρίδου, Οπαδική κουλτούρα και τελετουργική επαναμάγευση του κόσμου σε χαλεπούς καιρούς: Επανεξετάζοντας την έμφυλη επιθυμία, πέρα από την βία του σεξιστικού λόγου.

-Δημήτρης Καταϊφτσής, Ο ΠΑΟΚ των ‘από τα κάτω’ : τοπικότητα, γειτονιά και οπαδική κουλτούρα: εθνογραφικές σημειώσεις από το καφενείο της γειτονιάς.

-Ν. Μανώλας, Ομαδικές κοινότητες στον ψηφιακό χώρο: μια μελέτη περίπτωσης από το curvagreek.gr

-Γεωργία Σαρικούδη, Μεταδιδάκτορας Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, ΑΠΘ, Ποδόσφαιρο και σχολική μικρό-πολιτική: Οι ΠΑΟΚτσήδες ως “άλλοι” σε ένα αθηναϊκό σχολείο.

15.30-16.45. Έκτη Συνεδρία: Οπαδικές κοινότητες (2)

-Α. Ίτσιος, ΠΑΟΚ: «Λόγος ύπαρξης, αιτία θανάτου» — Ο οπαδισμός μέσα από τον

Φίλων Νεαπόλεως: Μπέλλος 1963.

–Ρόζα Βασιλάκη, Δρ. Ιστορίας, Ecoles des Hautes Etudes en Sciences Sociales – Δρ. Κοινωνιολογίας, University of Bristol, Υπεξούσιοι και αουτσάιντερ: η οπαδική κουλτούρα του ΠΑΟΚ ως μηχανισμός διαχείρισης συλλογικού τραύματος και αποκατάστασης αξιοπρέπειας.

-Θωμάς Σιώμος, Επίκουρος Καθηγητής Πολιτικής Επικοινωνίας, Τμήμα Πολιτικών Επιστημών και Δημόσιας Διοίκησης ΕΚΠΑ, Η πολιτική ταυτότητα των οπαδών του ΠΑΟΚ κατά την Μεταπολίτευση: Μετασχηματισμοί, εναντιοσημίες και πολυσημίες

-Κωνσταντίνος Ζαγάρας, Δρ.Πολιτικής Επιστήμης – Δημόσιας Διοίκησης, ΕΚΠΑ, Ο ΠΑΟΚ και το μέλλον του ποδοσφαίρου: ανάμεσα στη λαϊκή ταυτότητα και την εμπορευματοποίηση.

16.45-17.15. Διάλλειμα

17.15-18.30. Έβδομη Συνεδρία: ΠΑΟΚ Ιστορία (1)

-Λουκάς Τσίπτσιος, Υπ. Διδάκτορας Ιστορίας Mc Gill, Οι Κωνσταντινουπολίτες και η ίδρυση του ΠΑΟΚ στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου.

-Μιχαήλ Κουσκουρίδης, Φοιτητής, ΑΠΘ, Η επιστολή του ΠΑΟΚ (1929): Ταυτότητα, στέγαση και προσφυγικός αθλητισμός.

-Νίκος Γιαννόπουλος, ΜΑ Δημόσιας Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

, Ο Δικέφαλος Αετός του ΠΑΟΚ: Ιστορικές Διαδρομές, Μετασχηματισμοί και Συμβολική Συγκρότηση.

18.30-20.00. Όγδοη Συνεδρία: ΠΑΟΚ Ιστορία (2)

-Ραϋμόνδος Αλβανός,  Διδάσκων στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου και στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο,

Χρήσεις της Ιστορίας και συλλογική ταυτότητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: Η περίπτωση του ΠΑΟΚ

-Παναγιώτης Β. Γιαννόπουλος, Ιστορικός, ΜΑ Βαλκανικής Ιστορίας και Τουρκολογίας ΑΠΘ, Προσλήψεις της ίδρυσης του Πανθεσσαλονίκειου Αθλητικού Ομίλου Κωνσταντινουπολιτών στον Τύπο της Θεσσαλονίκης το 1926.

-Χρήστος Φωτογλίδης, Υπ. διδάκτορας Ιστορίας, The Ohio State University, «Θυμάμαι φίλε μου που λες από παιδί μικρό»: Από την προσφυγική μνήμη στη λαϊκή ταυτότητα. Ο ΠΑΟΚ ως φορέας ανασύνθεσης του κοινωνικού στη μεταπολεμική Θεσσαλονίκη.

-Τάσος Χατζηαναστασίου, Δρ. Ιστορίας, «Πώς εγράφη ο θρίαμβος του ΠΑΟΚ»: οπαδικός λόγος στην αθλητική δημοσιογραφία της Θεσσαλονίκης τις δεκαετίες του ’70-’80.

Κυριακή, 11 Οκτωβρίου

9.00 -10.30. Ένατη Συνεδρία: Ο ΠΑΟΚ σε κάθε γήπεδο, σ’ όλη τη γη

-Νίκος Καστρινάκης, Υπ. Διδάκτορας Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, – Πέτρος Καστρινάκης, Μεταδιδακτορικός Ερευνητής Ιστορίας – Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, Ο νοτιότερος σύνδεσμος φίλων του ΠΑΟΚ στην Ελλάδα. Η συγκρότηση της οπαδικής ταυτότητας στην Κρήτη.

-Νίκος Φωκάς, Ομότιμος Καθηγητής, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο Eötvös Loránd (ELTE), Από την ποδοσφαιρική ομάδα « Olimbosz» Βουδαπέστης στον ΠΑΟΚ-Μπελογιάννης. Ο ρόλος του ποδοσφαίρου στην κοινωνική ένταξη και στη διαδικασία επαναπατρισμού των Ελλήνων Ουγγαρίας.

-Κυριάκος Χατζηκυριακίδης, Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ, Πέρα από τα σύνορα: H οπαδική ταυτότητα ως συνεκτικός δεσμός μεταξύ Θεσσαλονίκης και Βελιγραδίου.

-Έβαν Ντι Πρίτ Μπράουν, Δρ. Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Columbia, Νέα Υόρκη – Χάρις, Μαραντζίδου, Δρ. Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Columbia, Νέα Υόρκη, Ασπρόμαυρη Νέα Υόρκη: Οπαδικοί Δεσμοί και Μετανάστευση.

10.30-12.00. Δέκατη Συνεδρία: Ο ΠΑΟΚ στην τέχνη, στον Πολιτισμό και στον νέο ψηφιακό κόσμο

-Ιωσηφέλης Παναγιώτης, Καθηγητής, ΑΠΘ, Βουντού: Ένας Παοκτσής στην Ελληνική Δημόσια Τηλεόραση στη σειρά «Το Παιδί».

-Ανδρέας Μπάρμπας, Μεταπτυχιακός Φοιτητής, ΑΠΘ, Από την προσφυγική ταυτότητα στο παγκόσμιο digital brand: H εξέλιξη της επικοινωνίας του ΠΑΟΚ ως καθρέφτης της κοινωνικής αλλαγής στον 21ο αιώνα.

-Αλέξανδρος Αποστόλου, ΜΑ, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Μια ομάδα, ένας αιώνας, ένα κοινωνικό φαινόμενο. Μουσειολογικές προσεγγίσεις ενός σύνθετου πολιτιστικού αφηγήματος.

-Ιωάννης Παπαποστόλου, Φίλαθλος του ΠΑΟΚ και μέλος του Α.Σ. ΠΑΟΚ. Εδώ και περίπου δέκα χρόνια ασχολούμαι ερευνητικά με την ιστορία του ΠΑΟΚ και είμαι συνδημιουργός της Ομάδας Ιστορίας του Α.Σ. ΠΑΟΚ. Παράλληλα, έχω σπουδές στο Marketing και MBA και δραστηριοποιούμαι επαγγελματικά στον χώρο των ασφαλίσεων και των χρηματοοικονομικών. Τα συγκριτικά πλεονεκτήματα του ΠΑΟΚ ως πυξίδα για την ανάπτυξη του Συλλόγου στον πολιτισμό.

12.00-12.30. Διάλειμμα

12.30-14.00. Ενδέκατη Συνεδρία: Ποδοσφαιριστές και αθλητές

-Κούλης Αποστολίδης, Βετεράνος Ποδοσφαιριστής ΠΑΟΚ, Επταετία 1971-77. Αμφίδρομη ταύτιση του ΠΑΟΚ με την κοινωνία.

-Νίκος Ζάικος, Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, «Δηλώ ότι ανήκω πάντοτε εις τον ΠΑΟΚ». Η Κατίνα Καζαντζή και ο αθλητισμός γυναικών της Ελλάδας.

-Στράτος Βιληγέννης, ΑΠΘ, Η αθέατη πλευρά της ιστορίας: Η πορεία του Ανέστη Κοντουγουλίδη στον Π.Α.Ο.Κ. (1954-1959) ως ζωντανή ιστορική μαρτυρία.

-Δέσποινα Τσεχελίδου, Συγγραφέας-Αθλητικογράφος, Χριστόφορος (Φόρης) Γεντζής: O Αυτοκράτορας του ΠΑΟΚ.

14.45-15.00. Τελικά Συμπεράσματα – Κλείσιμο Συνεδρίου

Ο Νίκος Μαραντζίδης είναι Καθηγητής ΠΑΜΑΚ. Μέλος της οργανωτικής επιτροπής για τον εορτασμό των 100 χρόνων του ΠΑΟΚ.