Τι είναι η πνευμονική πανώλη και γιατί ανησυχεί τους επιστήμονες – Τα συμπτώματα

Μια 28χρονη ερευνήτρια σε ρωσικό ινστιτούτο που ειδικεύεται στη μελέτη της πανώλης και άλλων επικίνδυνων παθογόνων πέθανε από πνευμονία «άγνωστης» προέλευσης.

Το Irkutsk Research Anti-Plague Institute λειτουργεί στη Σιβηρία, όπου αρκετοί ακόμη άνθρωποι έχουν τεθεί σε καραντίνα. Η Rospotrebnadzor, η ρωσική υπηρεσία που είναι αρμόδια για τα λοιμώδη νοσήματα, έχει υποβαθμίσει το ενδεχόμενο να συνδέεται ο θάνατος της ερευνήτριας με την εργασία της, ωστόσο η υπόθεση έχει προκαλέσει ερωτήματα για τη μορφή της πανώλης που προσβάλλει τους πνεύμονες.

Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών και τα Centers for Disease Control and Prevention (CDC) ανακοίνωσαν ότι παρακολουθούν στενά την κατάσταση. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ανέφερε τη Δευτέρα ότι βρίσκεται σε επικοινωνία με τις ρωσικές υγειονομικές αρχές, προκειμένου να εξακριβώσει τι ακριβώς συνέβη, ποιες εξετάσεις πραγματοποιούνται και αν υπάρχουν πιθανές επιπτώσεις για τη διεθνή δημόσια υγεία.

«Με βάση τις ανεπίσημες πληροφορίες που είναι διαθέσιμες, ο κίνδυνος για τη δημόσια υγεία του γενικού πληθυσμού φαίνεται να είναι χαμηλός», δήλωσε εκπρόσωπος του ΠΟΥ, προσθέτοντας ότι η αξιολόγηση κινδύνου θα επικαιροποιηθεί μόλις υπάρξουν περισσότερες πληροφορίες.

Τι είναι η πνευμονική πανώλη

Η πνευμονική πανώλη είναι μια σπάνια αλλά θανατηφόρα λοίμωξη των πνευμόνων που προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis.

Οι επιστήμονες τη θεωρούν την πιο επικίνδυνη μορφή της πανώλης.

Υπάρχουν και άλλες μορφές της νόσου που προκαλούνται από το ίδιο βακτήριο και προσβάλλουν διαφορετικά σημεία του οργανισμού.

Η πιο συχνή είναι η βουβωνική πανώλη, η οποία συνήθως εκδηλώνεται μετά από τσίμπημα ψύλλου ή όταν το βακτήριο εισέλθει στον οργανισμό μέσω τραύματος ή ανοίγματος στο δέρμα. Η λοίμωξη προκαλεί διόγκωση και έντονο πόνο στους λεμφαδένες και μπορεί να εξελιχθεί σε σηψαιμική πανώλη.

Η σηψαιμική πανώλη προσβάλλει την κυκλοφορία του αίματος και μπορεί να οδηγήσει σε ανεπάρκεια οργάνων. Μπορεί επίσης να προκληθεί απευθείας από τσίμπημα ψύλλου.

Η φαρυγγική πανώλη προσβάλλει τον λαιμό και μπορεί να προκληθεί μετά την κατανάλωση μολυσμένου κρέατος.

Πώς μεταδίδεται

Η πνευμονική πανώλη είναι η μοναδική μορφή της βακτηριακής λοίμωξης που μπορεί να μεταδοθεί απευθείας από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η μετάδοση γίνεται μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων όταν ένας μολυσμένος άνθρωπος βήχει ή φτερνίζεται.

Σταγονίδια από μολυσμένα ζώα μπορούν επίσης να μεταδώσουν τη νόσο.

Η τελευταία καταγεγραμμένη μετάδοση πνευμονικής πανώλης από άνθρωπο σε άνθρωπο στις ΗΠΑ χρονολογείται από το 1924, κατά τη διάρκεια επιδημίας στο Λος Άντζελες.

Ποια είναι τα συμπτώματα

Στην πνευμονική πανώλη, τα μολυσματικά σωματίδια εγκαθίστανται στους πνεύμονες και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή πνευμονία, καθιστώντας δύσκολη την αναπνοή.

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε μόλις 24 ώρες από τη μόλυνση.

Μεταξύ άλλων περιλαμβάνουν πυρετό, ρίγη, πονοκέφαλο, πόνους στο σώμα, ζάλη, αδυναμία, κόπωση, ναυτία, εμετό και διάρροια.

Χωρίς θεραπεία, η νόσος είναι σχεδόν πάντα θανατηφόρα.

Πώς αντιμετωπίζεται

Η πανώλη μπορεί να αντιμετωπιστεί με αντιβιοτικά για τουλάχιστον 10 έως 14 ημέρες. Μεταξύ των συχνότερα χρησιμοποιούμενων είναι η ciprofloxacin, η levofloxacin, η moxifloxacin, η gentamicin και η streptomycin.

Οι ασθενείς που λαμβάνουν αντιβιοτική αγωγή μέσα στις πρώτες 24 ώρες από την έναρξη της λοίμωξης έχουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης.

Οι γιατροί μπορούν επίσης να παρέχουν υποστηρικτική φροντίδα, όπως χορήγηση οξυγόνου και υγρών και ανάπαυση.

Υπάρχει εμβόλιο για την πανώλη;

Αν και εμβόλια κατά της πανώλης χρησιμοποιούνται από τον 19ο αιώνα, δεν είναι σαφές αν προσφέρουν αποτελεσματική προστασία απέναντι στην πνευμονική μορφή της νόσου.

Ο ΠΟΥ δεν συνιστά γενικό εμβολιασμό, παρά μόνο σε ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως εργαζομένους σε εργαστήρια που εκτίθενται συστηματικά στον κίνδυνο μόλυνσης.

Γιατί εξακολουθεί να εμφανίζεται σήμερα

Αν και η πανώλη είναι περισσότερο γνωστή από ιστορικές αναφορές ή από τη Βίβλο —και κυρίως από τον «Μαύρο Θάνατο» του 14ου αιώνα— εξακολουθεί να υπάρχει μέχρι σήμερα.

Τον 14ο αιώνα, η νόσος σκότωσε περισσότερους από 50 εκατομμύρια ανθρώπους στην Ευρώπη. Τα αντιβιοτικά την έχουν καταστήσει πλέον πολύ πιο αντιμετωπίσιμη, ωστόσο εξακολουθεί να εντοπίζεται σε όλες τις ηπείρους εκτός από την Ωκεανία.

Από τη δεκαετία του 1990 και μετά, τα περισσότερα ανθρώπινα κρούσματα καταγράφονται στην Αφρική, σύμφωνα με τον ΠΟΥ.

Ο τελευταίος θάνατος από πνευμονική πανώλη στις ΗΠΑ καταγράφηκε στην Αριζόνα τον Ιούλιο του 2025, σύμφωνα με το CDC. Ένας νεαρός άνδρας που εργαζόταν με άρρωστες γάτες θεωρείται ότι μολύνθηκε από τα ζώα. Κανένας άλλος άνθρωπος που είχε εκτεθεί στις γάτες δεν αναφέρθηκε ότι νόσησε.

Ο ειδικός στις λοιμώδεις νόσους Dr. Tyler Evans, συγγραφέας του βιβλίου Pandemics, Poverty and Politics: Decoding the Social and Political Drivers of Pandemics from Plague to Covid-19, υποστηρίζει ότι ο κίνδυνος από την πανώλη «επιδεινώνεται εξαιτίας των οικολογικών αλλαγών και ιδιαίτερα καθώς οι ΗΠΑ περιορίζουν τις υποδομές και τα μέτρα δημόσιας υγείας».

Τόνισε πάντως ότι, τουλάχιστον στην περίπτωση της πανώλης, η διάγνωση μπορεί να γίνει γρήγορα και ότι τα αντιβιοτικά πρώτης και δεύτερης γραμμής είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά.

Πόσο πρέπει να ανησυχεί ο κόσμος

Ο ΠΟΥ έχει επισημάνει ότι ο κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό φαίνεται αυτή τη στιγμή χαμηλός.

Σύμφωνα με τον λοιμωξιολόγο Dr. Rutul Dalal, του Penn State Health St. Joseph Medical Center, όσοι προσβάλλονται από πνευμονική πανώλη αρρωσταίνουν πολύ γρήγορα, γεγονός που από μόνο του μπορεί να περιορίσει την πιθανότητα διασποράς.

«Είναι πολύ δύσκολο για κάποιον ακόμη και να περπατήσει ή να κάνει τις καθημερινές του δραστηριότητες, πόσο μάλλον να ταξιδέψει», εξήγησε, σημειώνοντας ότι τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν ακόμη και 24 ώρες μετά την έκθεση.

«Φυσικά πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και να το έχουμε κατά νου. Ο κόσμος είναι πλέον ένα μικρό χωριό, όλοι είμαστε συνδεδεμένοι μεταξύ μας. Αλλά, σε αυτή τη φάση, σε σύγκριση με όσα είδαμε κατά την πανδημία της Covid, δεν πρόκειται για κάτι αντίστοιχης κλίμακας και ελπίζουμε να παραμείνει περιορισμένο», είπε.

Για όσους βρίσκονται κοντά σε ασθενείς με πανώλη, ο ΠΟΥ συνιστά να αποφεύγεται η άμεση επαφή με τους νοσούντες και να λαμβάνονται προφυλάξεις σε σχέση με μολυσμένα σωματικά υγρά.

Οι εργαζόμενοι στον χώρο της υγείας που φροντίζουν ασθενείς με πνευμονική πανώλη πρέπει να χρησιμοποιούν τον προβλεπόμενο προστατευτικό εξοπλισμό και ενδέχεται να λαμβάνουν προληπτικά αντιβιοτικά.

Σε περίπτωση έκθεσης, οι υγειονομικές αρχές παρακολουθούν επίσης τα μέλη της οικογένειας και άλλες στενές επαφές του ασθενούς και μπορούν να τους χορηγήσουν αντιβιοτικά πριν εμφανίσουν συμπτώματα. Παράλληλα, συνιστάται το τακτικό πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό.