Γάζα: Πώς το Ισραήλ έσβησε ολόκληρες πόλεις από τον χάρτη – Τι αποκαλύπτουν δορυφορικές εικόνες

Μια από τις πιο σοκαριστικές εικόνες που συμπυκνώνουν το μέγεθος της καταστροφής και του τραύματος που βιώνουν οι Παλαιστίνιοι εδώ και τρία χρόνια γενοκτονικού πολέμου του Ισραήλ στη Γάζα, είναι αυτή της Ράφα.

Μια πόλη όπου κάποτε ζούσαν 250.000 άνθρωποι, έχει σβηστεί σήμερα από τον χάρτη.

Δορυφορικές εικόνες που φέρνει στο φως το Associated Press, δείχνουν ότι ο ισραηλινός στρατός έχει ισοπεδώσει συστηματικά τη νότια πόλη της Γάζας, καθώς και άλλες κωμοπόλεις και συνοικίες, ενώ σε ορισμένα σημεία έχει απομακρύνει ακόμη και τα ερείπια. Οι κατεδαφίσεις, με τη χρήση μπουλντόζων και εκρηκτικών, συνεχίζονται αδιάκοπα μετά τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς, που επιτεύχθηκε πριν από έναν χρόνο, καθώς ο στρατός εδραιώνει τον έλεγχό του σε λίγο περισσότερο από το 60% της επικράτειας που εξακολουθεί να κατέχει.

Το διαλυμένο τοπίο της Γάζας είναι μόνο ένα ακόμη τραύμα πάνω στα ήδη υπάρχοντα, τα οποία έχουν υποστεί οι 2 εκατομμύρια Παλαιστίνιοι του θύλακα από τότε που το Ισραήλ ξεκίνησε τις επιχειρήσεις του, μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτώβρη του 2023.

Περισσότεροι από ένας στους δέκα ανθρώπους του προπολεμικού πληθυσμού της Γάζας έχουν σκοτωθεί ή τραυματιστεί από ισραηλινά πυρά. Ενώ σχεδόν κάθε οικογένεια θρηνεί νεκρούς ή φροντίζει τραυματίες, οι περισσότεροι αναγκάστηκαν επίσης να μετακινηθούν επανειλημμένα για να γλιτώσουν από τις μάχες και τις εντολές εκκένωσης του Ισραήλ. Με σχεδόν ολόκληρο τον πληθυσμό να έχει μείνει χωρίς σπίτι, η παράκτια περιοχή έχει μετατραπεί πλέον, στην πράξη, σε μία από τις πιο πυκνοκατοικημένες «πόλεις σκηνών» στον κόσμο. Αυτοσχέδια καταλύματα από καραβόπανο και νάιλον καλύπτουν παραλίες και πρώην αγροτικές εκτάσεις και καταλαμβάνουν κάθε άδειο οικόπεδο.

Λίγα είναι πιθανό να αλλάξουν στο ορατό μέλλον. Αν και η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός σταμάτησε τις χερσαίες επιχειρήσεις και τους σφοδρότερους βομβαρδισμούς, το Ισραήλ πλήττει σχεδόν καθημερινά σκηνές, αυτοκίνητα και κτίρια σε επιθέσεις που, όπως υποστηρίζει, στοχεύουν μέλη της Χαμάς — αλλά στις οποίες σκοτώνονται τακτικά γυναίκες, παιδιά και άλλα μέλη οικογενειών.

Οι άνθρωποι δεν χρειάζεται πλέον να φεύγουν από το ένα μέρος στο άλλο, όμως ελάχιστοι μπορούν να ξαναχτίσουν τα σπίτια τους, επειδή το Ισραήλ απαγορεύει την είσοδο στη Γάζα των περισσότερων οικοδομικών υλικών. Το σχέδιο της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός για την ευρείας κλίμακας ανοικοδόμηση της Γάζας δεν τέθηκε ποτέ σε εφαρμογή, καθώς το Ισραήλ και η Χαμάς δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συμφωνία για τον αφοπλισμό της ένοπλης οργάνωσης.

Στο μεταξύ, οι Παλαιστίνιοι παλεύουν να διαχειριστούν την τραγωδία.

Η Νάτζουα Αμπού Εΐτα έχασε την 7χρονη κόρη της όταν οι ισραηλινές δυνάμεις έπληξαν το σπίτι της στον προσφυγικό καταυλισμό Νουσεϊράτ, στην κεντρική Γάζα, τον Σεπτέμβριο του 2024, ενώ τα άλλα τρία παιδιά της τραυματίστηκαν στην επίθεση. Η ίδια έχασε το ένα της μάτι, το πρόσωπό της παραμένει σοβαρά παραμορφωμένο και γεμάτο ουλές, ενώ αντιμετωπίζει δυσκολίες στην αναπνοή.

Πριν από τον πόλεμο εργαζόταν ως κομμώτρια. Τώρα δεν έχει δουλειά και ζει σε μια σκηνή δίπλα στα ερείπια του σπιτιού της. Το χειρότερο απ’ όλα, λέει, είναι ότι τα παιδιά της φοβούνται το πρόσωπό της και αποφεύγουν να την κοιτούν.

«Ο 4χρονος γιος μου μού λέει: “Μαμά, θα σου δώσω ένα από τα μάτια μου”. Κι εγώ μέσα μου κλαίω», είπε.

Στην πλευρά που ελέγχει το Ισραήλ, η καταστροφή συνεχίζεται

Ο πληθυσμός της Γάζας έχει στριμωχτεί σε περίπου 40% της μικροσκοπικής επικράτειας, ενώ ο ισραηλινός στρατός ελέγχει το υπόλοιπο. Δορυφορικές εικόνες της Planet Labs PBC δείχνουν ότι η συντριπτική πλειονότητα των κτιρίων στην περιοχή που ελέγχει το Ισραήλ έχει ισοπεδωθεί με μπουλντόζες ή ανατιναχθεί, μετατρεπόμενη σε σωρούς ερειπίων, μεγάλο μέρος των οποίων δημιουργήθηκε αφού οι μεγάλης κλίμακας μάχες είχαν ήδη σταματήσει πριν από έναν χρόνο.

Ο ισραηλινός στρατός υποστηρίζει ότι κατεδαφίζει κτίρια για να αποτρέψει τη χρήση τους από μαχητές της Χαμάς ή για να καταστρέψει τα δίκτυα σηράγγων της οργάνωσης.

Ωστόσο, ειδικός που έχει διοριστεί από τον ΟΗΕ ανέφερε σε έκθεση του Φεβρουαρίου ότι η έκταση της καταστροφής κατοικιών αμάχων και υποδομών στη Γάζα «είναι πρωτοφανής ακόμη και με βάση τα φρικτά δεδομένα του σύγχρονου πολέμου από τον 20ό αιώνα και μετά».

Η έκθεση προειδοποιούσε ότι η καταστροφή αυτή θα μπορούσε να συνιστά έγκλημα κατά της ανθρωπότητας ή ακόμη και να φτάνει στο επίπεδο της γενοκτονίας, η οποία, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, περιλαμβάνει και την «εσκεμμένη επιβολή συνθηκών ζωής που αποσκοπούν στη φυσική καταστροφή».

Το Ισραήλ απορρίπτει τις κατηγορίες περί γενοκτονίας, υποστηρίζοντας ότι στοχεύει μαχητές της Χαμάς και τις υποδομές τους, οι οποίες είναι ενσωματωμένες σε περιοχές όπου ζουν άμαχοι.

Οι εικόνες της Planet Labs δείχνουν τουλάχιστον 50 ισραηλινά στρατιωτικά φυλάκια να έχουν κατασκευαστεί σε ολόκληρη την περιοχή της Γάζας που ελέγχεται από το Ισραήλ, εκ των οποίων τουλάχιστον 18 δημιουργήθηκαν αφότου τέθηκε σε ισχύ η κατάπαυση του πυρός. Πολλά έχουν στηθεί πάνω σε πρώην γειτονιές, όπου τα ερείπια των κατεδαφισμένων κτιρίων γύρω τους έχουν απομακρυνθεί.

Το μεγαλύτερο μέρος της Ράφα είχε ήδη ισοπεδωθεί πριν από την κατάπαυση του πυρός, όμως οι εικόνες δείχνουν ότι τα στρατεύματα συνεχίζουν να κατεδαφίζουν όσα λίγα κτίρια έχουν απομείνει. Αρκετά εγκαταλειμμένα κτίρια του ΟΗΕ έχουν παραμείνει όρθια, όπως και ένα δημοτικό αθλητικό γήπεδο, μέσα στο οποίο φαίνεται πλέον να υπάρχει στρατιωτική βάση.

Μια νέα βάση έχει επίσης στηθεί εκεί όπου κάποτε βρισκόταν η κεντρική διασταύρωση της νότιας πόλης Μπάνι Σουχέιλα. Η πόλη ισοπεδώθηκε μέσα στον τελευταίο χρόνο και πλέον έχει μετατραπεί σε έναν έρημο τόπο, τον οποίο διασχίζει ένα δίκτυο χωμάτινων διαδρομών που κάποτε ήταν δρόμοι.

Στην Τζαμπάλια, στα βόρεια, το μεγαλύτερο μέρος του συγκροτήματος του νοσοκομείου αλ-Άουντα μετατράπηκε σε ερείπια τους τελευταίους μήνες, όπως και αρκετά σχολικά κτίρια που λειτουργούσαν υπό τον ΟΗΕ, σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες. Η Τζαμπάλια φιλοξενούσε κάποτε τον μεγαλύτερο προσφυγικό καταυλισμό της Λωρίδας της Γάζας, όπου ζούσαν περίπου 120.000 πρόσφυγες και δεκάδες χιλιάδες ακόμη κάτοικοι σε μια πυκνοδομημένη αστική περιοχή.

Τώρα, ένα από τα ελάχιστα κτίρια που παραμένουν όρθια είναι το οκταγωνικού σχήματος Ινδονησιακό Νοσοκομείο, το οποίο παραμένει άδειο από τότε που τα ισραηλινά στρατεύματα το έκλεισαν τον Ιούνιο του 2025. Ο ισραηλινός στρατός έχει κατασκευάσει νέα βάση σε κοντινή απόσταση.

Αντίστοιχα, το μεγαλύτερο μέρος της Μπέιτ Χανούν, μιας πόλης περίπου 70.000 κατοίκων στο βορειοανατολικό άκρο της Γάζας, καθώς και η Σουτζάγια, συνοικία της Πόλης της Γάζας που ιδρύθηκε πριν από 800 χρόνια, αποτελούνται πλέον από συνεχόμενα οικοδομικά τετράγωνα με ισοπεδωμένα σπίτια και πολυκατοικίες.

Η οικονομία της Γάζας έχει διαλυθεί

Η αυξημένη ροή ανθρωπιστικής βοήθειας και εμπορικών προϊόντων απομάκρυνε τη Γάζα από τις συνθήκες λιμού που είχαν εμφανιστεί σε ορισμένες περιοχές πέρυσι, κατά τη διάρκεια πολύμηνης ισραηλινής απαγόρευσης στην είσοδο τροφίμων και άλλων αγαθών. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού εξακολουθεί να εξαρτάται από τη διεθνή βοήθεια. Οι θέσεις εργασίας είναι ελάχιστες και αφορούν κυρίως δραστηριότητες που σχετίζονται με πωλήσεις στις αγορές.

Ο Σάντι Μπαράουι έχασε τον πατέρα του στις αρχές του πολέμου. Λίγο αργότερα, τραυματίστηκε από θραύσματα έπειτα από πλήγμα κοντά στο σπίτι του στην Πόλη της Γάζας και ακρωτηριάστηκε στο πόδι — ένας από περίπου 6.000 ανθρώπους που έμειναν ακρωτηριασμένοι εξαιτίας του πολέμου.

Μετά την απώλεια του ποδιού του, «έχασα κάθε ελπίδα για τη ζωή», είπε ο 35χρονος. Ωστόσο, όπως ανέφερε, ήταν ο μόνος που στήριζε οικονομικά τόσο τη δική του εξαμελή οικογένεια όσο και τις πέντε αδελφές του.

Κουρέας πριν από τον πόλεμο, επέστρεψε στο να κουρεύει για να κερδίζει λίγα χρήματα. Χωρίς προσθετικό μέλος, ισορροπεί πάνω στις πατερίτσες του την ώρα που εργάζεται, μέσα στην ίδια σκηνή όπου ζει.

«Δουλεύω κάτω από πολύ δύσκολες συνθήκες», είπε. «Έχω μόνο ένα πόδι. Μπορεί να κουρέψω τρεις πελάτες, μετά κουράζομαι, σταματώ και ξεκουράζομαι, αλλά ύστερα συνεχίζω».

Άλλοι εξακολουθούν να αναζητούν τους νεκρούς τους

Χιλιάδες σοροί παραμένουν θαμμένες κάτω από κτίρια που καταστράφηκαν από ισραηλινά πλήγματα. Από τότε που τέθηκε σε ισχύ η κατάπαυση του πυρός, οι αρχές της Γάζας πηγαίνουν σταδιακά από σημείο σε σημείο, προσπαθώντας να τις εντοπίσουν.

Την περασμένη εβδομάδα, ένα συνεργείο έρευνας έφτασε τελικά στο σπίτι της Χανίν αλ-Χοντάρι στην Πόλη της Γάζας. Όταν το κτίριό της χτυπήθηκε τον Δεκέμβριο του 2023, η αλ-Χοντάρι εκσφενδονίστηκε πάνω σε ένα κοντινό δέντρο και, έπειτα από εβδομάδες νοσηλείας, πληροφορήθηκε ότι οι γονείς της, τα αδέλφια της και πολλοί από τους ξαδέλφους της είχαν σκοτωθεί, όπως είπε. Οι σοροί 17 από αυτούς τους ανθρώπους παρέμεναν έκτοτε εγκλωβισμένες κάτω από τα συντρίμμια.

Όμως, έπειτα από οκτώ ώρες ανασκαφής μέσα στα ερείπια, η ομάδα κατάφερε να ανασύρει μόνο τα λείψανα ενός μικρού παιδιού και δύο οστά. Η αναζήτηση για τους υπόλοιπους διακόπηκε.

Η αλ-Χοντάρι κάθισε στο πεζοδρόμιο, με τις ελπίδες της να έχουν διαψευστεί. «Περιμέναμε αυτή τη στιγμή εδώ και τρία χρόνια», είπε.

Μπροστά της, πάνω στο έδαφος, υπήρχε ένα πλαστικό κάλυμμα με όσα είχαν βρεθεί, πάνω στο οποίο αναγραφόταν: «Ανάμεικτα οστά».