Γάζα: Στα χαρτιά η ειρήνη, στα ερείπια οι Παλαιστίνιοι

Ένας χρόνος έχει περάσει από τότε που η συμφωνία εκεχειρίας, με τη διαμεσολάβηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και Αράβων συμμάχων, υποσχέθηκε να βάλει τέλος στον πόλεμο στη Γάζα, ωστόσο το Ισραήλ εξακολουθεί να εξαπολύει φονικά πλήγματα στον κατεστραμμένο παλαιστινιακό θύλακα.

Η συμφωνία σταμάτησε τις μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές επιχειρήσεις, οδήγησε στην απελευθέρωση όλων των εναπομεινάντων ομήρων και αύξησε την πρόσβαση της ανθρωπιστικής βοήθειας. Ωστόσο, δεν κατάφερε να υλοποιήσει τις δεσμεύσεις για τη συγκρότηση νέας παλαιστινιακής διοίκησης με την υποστήριξη διεθνών δυνάμεων, τον αφοπλισμό της Χαμάς και τον τερματισμό του ισραηλινού ελέγχου σε περισσότερο από το μισό έδαφος της Λωρίδας της Γάζας. Σχεδόν τίποτα δεν έχει ανοικοδομηθεί.

Το Ισραήλ έχει συνδέσει οποιαδήποτε πρόοδο στα υπόλοιπα ζητήματα με τον πλήρη αφοπλισμό της Χαμάς, ενώ η παλαιστινιακή οργάνωση —όπως και η κυβέρνηση Τραμπ— υποστηρίζει ότι οι διαδικασίες αυτές πρέπει να προχωρήσουν ταυτόχρονα.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου σκλήρυνε τη στάση του στη διάρκεια του καλοκαιριού, αψηφώντας ανοιχτά τον Τραμπ, τον σημαντικότερο σύμμαχό του, ενόψει των ισραηλινών εκλογών που πρόκειται να διεξαχθούν αργότερα αυτόν τον μήνα.

Οι διαφωνίες αυτές έχουν αφήσει τα δύο εκατομμύρια Παλαιστινίων της Γάζας σε κατάσταση αβεβαιότητας. Οι περισσότεροι ζουν σε καταυλισμούς με σκηνές γεμάτους τρωκτικά, στα ερείπια των παλιών τους γειτονιών ή σε κτίρια που έχουν υποστεί ζημιές από τον πόλεμο και κινδυνεύουν να καταρρεύσουν.

Στην περιοχή Τζαμπάλια, στο βόρειο τμήμα της Λωρίδας της Γάζας, η οικογένεια του Αμπντάλα Αμπού Ζουμπάιντα ζει σε ένα αυτοσχέδιο κατάλυμα, κατασκευασμένο από τα συντρίμμια του σπιτιού της.

«Όταν ξεκίνησε η εκεχειρία τον περασμένο Οκτώβριο, περιμέναμε ότι ο πόλεμος θα σταματούσε, οι στοχευμένες δολοφονίες θα τερματίζονταν και η ανθρωπιστική βοήθεια θα άρχιζε να φτάνει», δήλωσε. Τίποτα από αυτά δεν έχει συμβεί.

Για τον Νεμάν Αμπού Τζαράντ και την οικογένειά του, που εκτοπίστηκαν από την Μπέιτ Λαχία της βόρειας Γάζας στη Χαν Γιούνις, στον νότο, η εκεχειρία επίσης δεν έχει προσφέρει καμία σαφή προοπτική επιστροφής στο σπίτι τους. Η οικογένεια, στην οποία περιλαμβάνονται πέντε κόρες, εξακολουθεί να ζει σε σκηνές.

«Η εκεχειρία υπάρχει μόνο κατ’ όνομα, είναι μελάνι πάνω σε χαρτί», δήλωσε ο Αμπού Τζαράντ.

Η αρχική επιτυχία δημιούργησε ελπίδες για τον τερματισμό του πολέμου

Η συμφωνία εκεχειρίας των 20 σημείων, που επιτεύχθηκε έπειτα από μήνες διαπραγματεύσεων υπό τις κυβερνήσεις Μπάιντεν και Τραμπ, έβαλε τέλος στις μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές επιχειρήσεις και οδήγησε στην επιστροφή όλων των εναπομεινάντων ομήρων που είχαν απαχθεί κατά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, η οποία πυροδότησε τον πόλεμο.

Οι μαχητές υπό την ηγεσία της Χαμάς σκότωσαν περίπου 1.200 ανθρώπους εκείνη την ημέρα και απήγαγαν 251.

Το Ισραήλ απάντησε με μαζικούς βομβαρδισμούς και χερσαία εισβολή, που έχουν προκαλέσει τον θάνατο περισσότερων από 74.000 Παλαιστινίων, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Γάζας.

Το υπουργείο, το οποίο υπάγεται στην κυβέρνηση της Χαμάς, τηρεί λεπτομερή αρχεία και τα στοιχεία του θεωρούνται γενικά αξιόπιστα από τις υπηρεσίες του ΟΗΕ και ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες.

Δεν διαχωρίζει τους αμάχους από τους μαχητές στον απολογισμό των νεκρών, αναφέρει ωστόσο ότι οι γυναίκες και τα παιδιά αποτελούν περίπου το ήμισυ των θυμάτων.

Μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, ο Τραμπ έκανε λόγο για μια νέα εποχή αρμονίας στη Μέση Ανατολή.

«Έχουμε μια μοναδική ευκαιρία, που παρουσιάζεται μία φορά στη ζωή, να αφήσουμε πίσω μας τις παλιές διαμάχες και τα βαθιά μίση», είχε δηλώσει σε σύνοδο κορυφής για την επισφράγιση της συμφωνίας.

Η συμφωνία προέβλεπε πολύ περισσότερα

Η συμφωνία προέβλεπε ότι η Χαμάς θα παρέδιδε την εξουσία σε μια επιτροπή Παλαιστινίων διοικητικών αξιωματούχων, οι οποίοι θα είχαν εγκριθεί από το Συμβούλιο Ειρήνης, έναν νέο οργανισμό υπό την προεδρία του Τραμπ, επιφορτισμένο με την εφαρμογή της εκεχειρίας.

Η Χαμάς διέλυσε επισήμως την κυβέρνησή της τον Ιούλιο, αλλά διατήρησε ανέπαφο τον διοικητικό μηχανισμό και παραμένει η κυρίαρχη δύναμη στο περίπου 40% της Γάζας που δεν ελέγχεται από τον ισραηλινό στρατό.

Το Ισραήλ, στο μεταξύ, έχει απαγορεύσει στη νέα παλαιστινιακή διοίκηση να εισέλθει στη Γάζα μέσω της Αιγύπτου.

Η συγκρότηση μιας Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης ανακοινώθηκε τον Φεβρουάριο, αλλά δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί.

Η Ινδονησία, η οποία είχε δεσμευτεί να διαθέσει τη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη —8.000 στρατιώτες— ανέστειλε τα σχέδια αυτά την περασμένη άνοιξη, καθώς η προσοχή της διεθνούς κοινότητας στράφηκε στον πόλεμο με το Ιράν.

Το Ισραήλ επρόκειτο να αποσυρθεί από τη Γάζα, αλλά αντί γι’ αυτό έχει καταλάβει ακόμη περισσότερα εδάφη, μετατοπίζοντας τη λεγόμενη «κίτρινη γραμμή ελέγχου» δυτικότερα, προς τη Μεσόγειο Θάλασσα.

Παράλληλα, έχει πραγματοποιήσει επανειλημμένα πλήγματα εναντίον ατόμων τα οποία κατηγορεί ότι παραβίασαν την εκεχειρία, πλησίασαν την κίτρινη γραμμή ή συμμετείχαν στην επίθεση της 7ης Οκτωβρίου. Τα πλήγματα αυτά έχουν συχνά προκαλέσει θανάτους αμάχων.

Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Γάζας, περισσότεροι από 1.400 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί από ισραηλινά πλήγματα μετά την έναρξη ισχύος της εκεχειρίας.

Κατά την ίδια περίοδο, σποραδικές επιθέσεις στη Γάζα έχουν προκαλέσει τον θάνατο πέντε Ισραηλινών στρατιωτών.

Νέο αδιέξοδο μετά την ανοιχτή αμφισβήτηση του Τραμπ από τον Νετανιάχου

Τον Ιούλιο, ο Τραμπ ανακοίνωσε μια συμφωνία για τον αφοπλισμό της Χαμάς, παρουσιάζοντάς την ως σημαντική πρόοδο σε μια διαδικασία που είχε παραμείνει στάσιμη για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η συμφωνία αυτή, η οποία αποτελούσε επέκταση της αρχικής εκεχειρίας, προέβλεπε ότι η Χαμάς θα αφοπλιζόταν «με σταδιακό, διαδοχικό τρόπο και εντός συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος», σε μια διαδικασία που θα ήταν «συνδεδεμένη με την αποχώρηση του Ισραήλ, σε φάσεις».

Η Χαμάς επιβεβαίωσε για πρώτη φορά ότι είχε συμφωνήσει να αφοπλιστεί, συνδέοντας και η ίδια τη διαδικασία με τον τερματισμό των ισραηλινών πληγμάτων και την αποχώρηση του Ισραήλ από τη Γάζα.

Λίγες ημέρες αργότερα, ωστόσο, ο Νετανιάχου ανακοίνωσε ότι το Ισραήλ δεν πρόκειται να αποσυρθεί από κανένα τμήμα της Γάζας προτού αφοπλιστεί πλήρως η Χαμάς, απορρίπτοντας ρητά τη συμφωνία που είχε ανακοινώσει ο Τραμπ.

Η σπάνια αυτή περίπτωση σύγκρουσης μεταξύ των δύο συμμάχων σημειώθηκε την ώρα που ο Νετανιάχου επιχειρεί να ενισχύσει τη στήριξη της εθνικιστικής εκλογικής του βάσης ενόψει των εκλογών της 27ης Οκτωβρίου, οι οποίες θα μπορούσαν να θέσουν τέλος στη σχεδόν αδιάκοπη 17ετή παραμονή του στην εξουσία, τη μεγαλύτερη στην ιστορία του Ισραήλ.

Ο Νετανιάχου έχει δεχθεί σφοδρή κριτική για τις αποτυχίες των μηχανισμών ασφαλείας και των υπηρεσιών πληροφοριών πριν από την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου, με τους αντιπάλους του να τον κατηγορούν ότι είχε επιδείξει υπερβολικά επιεική στάση απέναντι στη Χαμάς.

Αυτό του αφήνει ελάχιστα περιθώρια να προχωρήσει ακόμη και σε μικρούς συμβιβασμούς για τη Γάζα, τουλάχιστον έως ότου σχηματιστεί νέα κυβέρνηση, διαδικασία που θα μπορούσε να διαρκέσει μήνες.

Στο μεταξύ, σχεδόν τίποτα δεν έχει ανοικοδομηθεί στη Γάζα, η Χαμάς έχει αποδυναμωθεί αλλά εξακολουθεί να βρίσκεται στην εξουσία, ενώ το ενδεχόμενο επανέναρξης των εχθροπραξιών δεν μπορεί να αποκλειστεί.