Η ομιλία Ρούμπιο στην Πνύκα προκαλεί οργή στο Ιράν – “Αναχρονισμός”

Η ομιλία του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, με φόντο την Ακρόπολη της Αθήνας, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε ολόκληρο το πολιτικό φάσμα του Ιράν, καθώς η επίκληση της αρχαίας περσικής ιστορίας ερμηνεύτηκε ως μια προσπάθεια ιδεολογικής νομιμοποίησης της συνεχιζόμενης αμερικανικής πολεμικής εκστρατείας εναντίον της Τεχεράνης.

Μιλώντας από την Αθήνα, ο Ρούμπιο παρουσίασε τις Ηνωμένες Πολιτείες, που ιδρύθηκαν τον 18ο αιώνα, ως κληρονόμους του αρχαίου δυτικού πολιτισμού, ο οποίος εκτείνεται ιστορικά από την Ελλάδα έως τη Ρώμη.

Υποστήριξε ότι οι σύγχρονες δυτικές κοινωνίες έχουν χάσει την αυτοπεποίθησή τους, έχουν αποδυναμώσει τη βιομηχανική και στρατιωτική τους ισχύ και χρειάζονται μια νέα περίοδο φιλοδοξίας και ενίσχυσης της δύναμής τους.

Η καταστροφή της Αθήνας από τους Πέρσες και ο παραλληλισμός Ρούμπιο

Όπως γράφει το Al Jazeera, ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας αναφέρθηκε στους Ελληνοπερσικούς Πολέμους και ειδικότερα στην καταστροφή της Αθήνας από τις δυνάμεις του βασιλιά Ξέρξη Α΄, το 480 π.Χ., παρουσιάζοντας το γεγονός ως παράδειγμα επιβίωσης του δυτικού πολιτισμού απέναντι σε έναν εξωτερικό εχθρό.

«Οι Πέρσες λεηλάτησαν τους ναούς, έκαψαν τα ιερά και ισοπέδωσαν την Ακρόπολη», δήλωσε, εξαίροντας στη συνέχεια την επιστροφή των Αθηναίων και την ανοικοδόμηση του Παρθενώνα επί Περικλή.

Ο Ρούμπιο συνέδεσε την ιστορική αυτή αναφορά με τις σημερινές γεωπολιτικές προκλήσεις, στρέφοντας τα πυρά του εναντίον της ιρανικής ηγεσίας, που βρίσκεται στην εξουσία από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.

Χαρακτήρισε τους ηγέτες της χώρας «φανατικούς», υποστηρίζοντας ότι διοικούν μια «λατρεία του θανάτου», η οποία χρησιμοποιεί το μαρτύριο ως μέσο επίτευξης πολιτικών στόχων.

«Οι απειλές που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι εξίσου πραγματικές με εκείνες που εκτυλίχθηκαν στη δραματική σκηνή της αρχαιότητας», υποστήριξε.

Παράλληλα, παρουσίασε την επιλογή της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ ως την «απροκάλυπτη επιδίωξη της εθνικής ισχύος».

Οι δηλώσεις αυτές έγιναν ενώ ΗΠΑ και Ιράν βρίσκονται σε πολεμική αντιπαράθεση από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν οι αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις εξαπέλυσαν επιθέσεις εναντίον του Ιράν.

Παρότι οι συγκρούσεις έχουν περιοριστεί, η Ουάσινγκτον διατηρεί τον ναυτικό αποκλεισμό της χώρας, ενώ εξακολουθούν να καταγράφονται προβλήματα στη ναυσιπλοΐα μέσω των στρατηγικής σημασίας Στενών του Ορμούζ.

Η ιρανική απάντηση: η αιχμαλωσία του Ρωμαίου αυτοκράτορα Βαλεριανού

Η απάντηση της Τεχεράνης δεν άργησε να έρθει, με Ιρανούς αξιωματούχους να επιστρατεύουν επίσης την αρχαία ιστορία.

Ο επικεφαλής του τομέα ασφάλειας του Ιράν, Μοχσέν Ρεζαΐ, και ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου και επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ υπενθύμισαν την αιχμαλωσία του Ρωμαίου αυτοκράτορα Βαλεριανού από τις δυνάμεις του Πέρση βασιλιά Σαπώρη Α΄, το 260 μ.Χ.

«Όποιος επικαλείται την Ιστορία πρέπει να είναι προετοιμασμένος για την επανάληψή της», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Ρεζαΐ.

Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε τον Ρούμπιο ότι συγχέει και απλουστεύει διαφορετικές ιστορικές περιόδους, από την αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη έως τον χριστιανισμό και τη σύγχρονη εποχή.

Κατά την Τεχεράνη, ο Αμερικανός υπουργός επιχειρεί να εντάξει το δόγμα «Πρώτα η Αμερική» σε μια ιστορική αφήγηση που θα μπορούσε να δικαιολογήσει νέα στρατιωτική κλιμάκωση εναντίον του Ιράν.

«Φαίνεται ότι οι ΗΠΑ κατέληξαν στο συμπέρασμα πως είναι προτιμότερο να δικαιολογούν την πολιτική καταναγκασμού και επιβολής ισχύος κάτω από τα όμορφα φώτα νέον της “φιλοσοφίας της Ιστορίας”, αντί να επιδίδονται σε απροκάλυπτο εκφοβισμό, χρησιμοποιώντας τη γλώσσα των καουμπόηδων», ανέφερε σε ανακοίνωσή του ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ.

Κατηγόρησε επίσης τον Ρούμπιο για αναχρονισμό, υποστηρίζοντας ότι επαναφέρει γεγονότα μακρινών ιστορικών περιόδων προκειμένου να προσδώσει νομιμοποίηση στις σημερινές πολιτικές επιλογές της Ουάσινγκτον.

Οι καταστροφές πολιτιστικών μνημείων και η ιστορική διαφωνία

Η αντιπαράθεση αποκτά πρόσθετη σημασία εξαιτίας των καταγγελιών για ζημιές σε ιστορικούς και πολιτιστικούς χώρους του Ιράν από αμερικανικούς βομβαρδισμούς μετά την έναρξη του πολέμου, τον Φεβρουάριο.

Άλλωστε, μετά τη δολοφονία του Ιρανού στρατηγού Κασέμ Σουλεϊμανί, το 2020, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε απειλήσει ότι οι ΗΠΑ θα χτυπούσαν 52 ιρανικούς στόχους, μεταξύ των οποίων και τοποθεσίες σημαντικές για τον πολιτισμό και την ιστορία της χώρας.

Ο υπουργός Πολιτισμού του Ιράν, Ρεζά Σαλεχί-Αμιρί, κάλεσε τους δυτικούς πολιτικούς να μιλούν για τη χώρα του με σεβασμό.

Όπως τόνισε, το Ιράν «δεν είναι ένας εχθρός που δημιουργήθηκε μέσα από μια πολιτική ομιλία, αλλά ένας ζωντανός πολιτισμός, ένα μεγάλο έθνος και μια διαχρονική πραγματικότητα της παγκόσμιας Ιστορίας», με παρουσία χιλιάδων ετών.

Στη συζήτηση παρενέβη και ο Ιρανός ιστορικός Τουράζ Νταριαΐ, ο οποίος επισήμανε ότι, αν και η περιγραφή του Ρούμπιο για την καταστροφή της Αθήνας είναι ιστορικά ορθή, παραλείπει ένα σημαντικό στοιχείο.

Σύμφωνα με τον ίδιο, όπως προκύπτει και από τις αναφορές του Ηροδότου, μία από τις βασικές αιτίες της περσικής εκστρατείας ήταν η επιθυμία εκδίκησης.

Το 498 π.Χ., αθηναϊκές δυνάμεις είχαν συμμετάσχει στην πυρπόληση των Σάρδεων, διοικητικού κέντρου της περσικής αυτοκρατορίας στη δυτική Μικρά Ασία.

Η ιστορική αυτή αναφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία για όσους Ιρανούς θεωρούν ότι η χώρα τους δέχθηκε απρόκλητη επίθεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.

Η ομιλία που ενόχλησε και τους επικριτές της ιρανικής κυβέρνησης

Σύμφωνα με το Al Jazeera, η ομιλία του Ρούμπιο προκάλεσε αρνητικές αντιδράσεις σε μεγάλο μέρος της ιρανικής κοινωνίας, ακόμη και μεταξύ πολιτών που διαφωνούν με την Ισλαμική Δημοκρατία.

Η 26χρονη Σίμα, κάτοικος της Τεχεράνης, δήλωσε ότι δεν θεωρεί αποδεκτή την προσπάθεια του Αμερικανού υπουργού να αξιοποιήσει συγκρούσεις πριν από 2.500 χρόνια για να εξασφαλίσει υποστήριξη στον σημερινό πόλεμο.

«Θέλουν να συνεχίσουν τον πόλεμο και θα πουν οτιδήποτε θεωρούν ότι μπορεί να λειτουργήσει τη δεδομένη στιγμή», ανέφερε.

Η στάση του Ρούμπιο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και σε σχέση με παλαιότερες δηλώσεις του.

Κατά την ακρόασή του στη Γερουσία, τον Ιανουάριο του 2025, είχε περιγράψει τους Ιρανούς ως έναν λαό με αρχαίο πολιτισμό, βαθιά υπερηφάνεια για την περσική του κληρονομιά και σημαντική συνεισφορά στην ανθρωπότητα.

Είχε μάλιστα υποστηρίξει ότι δύσκολα μπορεί να βρεθεί άλλη χώρα με τόσο μεγάλη απόσταση ανάμεσα στον λαό και στους κυβερνώντες του, τονίζοντας ότι οι κληρικοί που διοικούν το Ιράν δεν αντιπροσωπεύουν ούτε τον πληθυσμό ούτε την ιστορική του κληρονομιά.

Ωστόσο, ο πόλεμος, ο ναυτικός αποκλεισμός των νότιων ιρανικών λιμανιών και οι οικονομικές κυρώσεις έχουν επιβαρύνει κυρίως τους ίδιους τους πολίτες, χωρίς να έχουν επιφέρει την επιδιωκόμενη αλλαγή στην πολιτική της ιρανικής κυβέρνησης.

Παράλληλα, οι δηλώσεις Τραμπ περί ενδεχόμενου «θανάτου ενός πολιτισμού», σε περίπτωση στρατιωτικής κλιμάκωσης, έχουν ενισχύσει την απαισιοδοξία πολλών Ιρανών για τους πραγματικούς στόχους της αμερικανικής επέμβασης, η οποία αρχικά παρουσιαζόταν ως προσπάθεια απελευθέρωσής τους από την κυβέρνησή τους.

Παρότι ορισμένοι Ιρανοί της διασποράς και πολέμιοι της Ισλαμικής Δημοκρατίας υποστηρίζουν ότι ο Ρούμπιο στρέφεται αποκλειστικά εναντίον της σημερινής ηγεσίας και όχι του περσικού πολιτισμού, οι αντιδράσεις υπήρξαν στην πλειονότητά τους αρνητικές, σύμφωνα με το δημοσίευμα.

Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης άσκησαν επίσης έντονη κριτική.

Η σκληροπυρηνική εφημερίδα Vatan-e Emrouz κυκλοφόρησε το Σάββατο με πρωτοσέλιδο που απεικόνιζε τον Ρούμπιο ντυμένο με αρχαία ρωμαϊκή στρατιωτική ενδυμασία, κρατώντας ασπίδα και σπαθί.

Ο τίτλος ήταν «Αρχαίος πόλεμος», ενώ η εφημερίδα υποστήριξε ότι ο Αμερικανός υπουργός επιχειρεί να διαμορφώσει ιστορικό και ιδεολογικό υπόβαθρο για τον πόλεμο των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν.

Η γεωπολιτική διάσταση: Το Ιράν ως κοινός εχθρός της Δύσης

Μια διαφορετική ερμηνεία της ομιλίας έδωσε ο Βαλί Νασρ, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Σπουδών Μέσης Ανατολής στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς, στην Ουάσινγκτον.

Μιλώντας στο Al Jazeera, εκτίμησε ότι ο Ρούμπιο επιχείρησε να παρουσιάσει το Ιράν ως έναν κοινό αντίπαλο, γύρω από τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη θα μπορούσαν να ανασυγκροτήσουν τις σχέσεις τους.

«Αποφάσισε ότι το Ιράν, αντί του Ισλάμ, που προηγουμένως αντιμετωπιζόταν ως πολιτισμικός εχθρός, θα έπρεπε να αναλάβει αυτόν τον ρόλο, προκειμένου να ενώσει τη Δύση», ανέφερε.

Σύμφωνα με τον καθηγητή, η συγκεκριμένη προσέγγιση αντανακλά και την απογοήτευση της Ουάσινγκτον για την περιορισμένη συμμετοχή της Ευρώπης στον πόλεμο, ενώ επιχειρεί να καλύψει τις βαθιές διαφωνίες ΗΠΑ και Ευρωπαίων συμμάχων για τη Ρωσία και την Ουκρανία.

Η χρονική συγκυρία ενισχύει αυτή την ερμηνεία.

Την ώρα που ο Ρούμπιο εκφωνούσε την ομιλία του στην Αθήνα, ο Ντόναλντ Τραμπ κατέληγε σε συμφωνία με τον Βλαντίμιρ Πούτιν για την προμήθεια ρωσικού ντίζελ στις ΗΠΑ και στις διεθνείς αγορές, παρά τις κυρώσεις κατά της Μόσχας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η συμφωνία θα συμβάλει στη μείωση των τιμών του ντίζελ, οι οποίες έχουν εκτιναχθεί σε ιστορικά υψηλά επίπεδα εξαιτίας του πολέμου με το Ιράν.

Κατά τον Νασρ, ο συνδυασμός της συμφωνίας Τραμπ με τη Ρωσία και της ομιλίας Ρούμπιο μπορεί να ερμηνευτεί ως μήνυμα της αμερικανικής κυβέρνησης ότι ο βασικός αντίπαλος στον οποίο πρέπει να επικεντρωθεί η Δύση είναι πλέον το Ιράν και όχι η Ρωσία.

Ο καθηγητής εκτίμησε ότι η πιθανότητα να αποξενώσει αυτή η ρητορική τους Ιρανούς δεν αποτέλεσε ιδιαίτερη ανησυχία για την Ουάσινγκτον.

«Νομίζω ότι το κατά πόσο αυτή η ρητορική θα αποξένωνε τους Ιρανούς δεν απασχόλησε περισσότερο την αμερικανική κυβέρνηση απ’ όσο απασχολούσε τον πρόεδρο Τζορτζ Μπους ο κίνδυνος να αποξενώσει τους μουσουλμάνους η ισλαμοφοβική ρητορική του», δήλωσε.

Καταλήγοντας, υποστήριξε ότι η τοποθέτηση Ρούμπιο αποκαλύπτει πως η Ουάσινγκτον δεν φαίνεται πλέον να διαχωρίζει τους Ιρανούς και τον ιστορικό τους πολιτισμό από το σημερινό πολιτικό καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας.