Ακρίβεια: Αναζητώνται αναχώματα – Τα σενάρια

Με το ενεργειακό κόστος να ανεβαίνει και ένα νέο κύμα ανατιμήσεων να απειλεί να συμπιέσει περαιτέρω τα εισοδήματα, η κυβέρνηση αναζητά τρόπους περιορισμού των επιβαρύνσεων μέσω επιδοτήσεων στα καύσιμα και ενίσχυσης του επιδόματος θέρμανσης. Πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ηλεκτρικό ρεύμα κινούνται σε υψηλά επίπεδα, ενώ νέες αυξήσεις προμηνύονται για βασικά αγαθά, από τα αρτοσκευάσματα και τα συσκευασμένα τρόφιμα έως τα γαλακτοκομικά, τα φρούτα και τα λαχανικά.

Έτσι, η νέα ενεργειακή αναταραχή, με φόντο την παρατεταμένη πολεμική σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο ενός νέου έντονου κύκλου πληθωριστικών πιέσεων. Αναπόφευκτα, λοιπόν, άνοδος των διεθνών τιμών των ενεργειακών προϊόντων επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αυξάνοντας το κόστος μετακίνησης, θέρμανσης και ηλεκτροδότησης, ενώ οι επιπτώσεις μεταφέρονται σταδιακά στην παραγωγή, στις μεταφορές και στην τελική τιμή των προϊόντων.

Σε αυτό το περιβάλλον, το οικονομικό επιτελείο επεξεργάζεται παρεμβάσεις με στόχο να περιορίσει το βάρος που καλούνται να σηκώσουν οι καταναλωτές ενόψει του χειμώνα. Στο επίκεντρο βρίσκονται η επιδότηση του πετρελαίου θέρμανσης στην αντλία, η αύξηση του σχετικού επιδόματος και η διεκδίκηση πρόσθετου δημοσιονομικού χώρου σε ευρωπαϊκό επίπεδο, προκειμένου να καταστεί δυνατή η χρηματοδότηση νέων μέτρων στήριξης.

Ενεργειακός κλοιός – Πετρέλαιο στα 104 δολάρια και άλμα στο ρεύμα

Η εικόνα, πάντως, στις διεθνείς αγορές αποτυπώνει την ένταση των πιέσεων. Η τιμή του πετρελαίου Brent κινείται στην περιοχή των 104 δολαρίων το βαρέλι, ενώ το φυσικό αέριο παραμένει σε υψηλά επίπεδα, με την τιμή του να ξεπερνά το τελευταίο διάστημα, τα 70 ευρώ ανά μεγαβατώρα και να ξεκινά την εβδομάδα ακόμη και πάνω από τα 80 ευρώ/MWh. Μάλιστα, η ετήσια αύξηση της τιμής του φυσικού αερίου φτάνει το 149%, όταν στις αρχές Μαρτίου, με την έναρξη των εχθροπραξιών, η τιμή βρισκόταν λίγο πάνω από τα 30 ευρώ/MWh.

Ακόμη πιο έντονη είναι η εικόνα στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Για τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου, η τιμή χονδρικής διαμορφώθηκε στα 218,04 ευρώ/MWh, καταγράφοντας αύξηση 36,97% και φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο του μήνα. Η ανώτατη τιμή έφτασε τα 341,36 ευρώ/MWh, ενώ η κατώτατη διαμορφώθηκε στα 95,60 ευρώ/MWh.

Στο ενεργειακό μείγμα, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας συμμετείχαν με 49,58%, το φυσικό αέριο με 29,61%, οι εισαγωγές με 8,89%, ο λιγνίτης με 7,56%, τα υδροηλεκτρικά με 2,58% και η αποθήκευση με 1,16%.

Οι υψηλές χονδρεμπορικές τιμές δημιουργούν, όμως, πρόσθετη αβεβαιότητα για το κόστος ρεύματος των επόμενων μηνών, σε μια περίοδο κατά την οποία αυξάνεται η ζήτηση για θέρμανση. Ενδεικτικά, η μέση χονδρική τιμή του ρεύματος, προς ώρας, τον Οκτώβριο αναφέρεται στα 157,54 ευρώ/MWh, έναντι 112,26 ευρώ/MWh τον Οκτώβριο του 2025. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τις ανησυχίες για τη “βάση” των τιμολογίων του Νοεμβρίου, χωρίς να προεξοφλεί από μόνη της το ύψος των τελικών λογαριασμών μια και υπάρχει δρόμος ακόμη.

Τα τρία σενάρια για την επιδότηση του πετρελαίου θέρμανσης

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η κυβέρνηση εξετάζει διπλή παρέμβαση και συγκεκριμένα επιδότηση στην αντλία και ενίσχυση του επιδόματος θέρμανσης. Ήδη, την Κυριακή σε συνέντευξή του στο MEGA, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, προανήγγειλε αυξημένη στήριξη σε σχέση με πέρυσι για περίπου 1,17 εκατομμύρια δικαιούχους, επισημαίνοντας ότι στόχος είναι η τιμή εκκίνησης του πετρελαίου θέρμανσης να διαμορφωθεί χαμηλότερα από το επίπεδο στο οποίο ολοκληρώθηκε η προηγούμενη περίοδος.

Με βάση, μάλιστα, τους υπολογισμούς που περιλαμβάνονται στα διαθέσιμα στοιχεία, η τιμή εκκίνησης στις 15 Οκτωβρίου θα μπορούσε να προσεγγίσει τα 1,96 ευρώ το λίτρο, πριν από την πρόσθετη παρέμβαση, με τον υπολογισμό να λαμβάνει υπόψη την υφιστάμενη επιδότηση των 20 λεπτών στο πετρέλαιο κίνησης. Το οικονομικό επιτελείο επιδιώκει, ωστόσο, η τελική τιμή διάθεσης να υποχωρήσει κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο, όσο είχε διαμορφωθεί στο τέλος της προηγούμενης περιόδου θέρμανσης.

Έτσι, στο τραπέζι βρίσκονται τρία βασικά σενάρια για το ύψος της επιδότησης:

Πρώτο σενάριο – Τιμή στα 1,71 ευρώ το λίτρο. Προβλέπεται, δηλαδή, πρόσθετη επιδότηση 25 λεπτών, από τα οποία τα 15 λεπτά θα καλυφθούν από τον κρατικό προϋπολογισμό και τα υπόλοιπα 10 λεπτά από τα διυλιστήρια. Πρόκειται για την παρέμβαση με το μικρότερο δημοσιονομικό κόστος.

Δεύτερο σενάριο – Τιμή στα 1,61 ευρώ το λίτρο. Η πρόσθετη ενίσχυση, δηλαδή, ανεβαίνει στα 35 λεπτά, με τα 25 λεπτά να βαρύνουν τον κρατικό προϋπολογισμό και τα 10 λεπτά τα διυλιστήρια, προσφέροντας μεγαλύτερη ελάφρυνση στους καταναλωτές.

Τρίτο σενάριο – Τιμή στα 1,41 ευρώ το λίτρο. Πρόκειται, δηλαδή, για την εκδοχή της μεγαλύτερης παρέμβασης, με πρόσθετη επιδότηση 55 λεπτών. Από αυτά, τα 45 λεπτά θα καλυφθούν από το Δημόσιο και τα υπόλοιπα 10 λεπτά από τα διυλιστήρια.

Το ύψος της ενίσχυσης, μάλιστα, αναμένεται να επανεξετάζεται ανά δεκαπενθήμερο, ανάλογα με την πορεία των διεθνών τιμών και τις συνθήκες στην αγορά. Αυτό σημαίνει ότι η αρχική επιδότηση δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι θα διατηρηθεί αμετάβλητη και τον Νοέμβριο. Ουσιαστικά, η εξέλιξη των τιμών του diesel, στο φόντο και των διεθνών εξελίξεων, θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για τις επόμενες αποφάσεις.

Αυξήσεις έως 30% στο τραπέζι για το επίδομα θέρμανση

Παράλληλα με την επιδότηση στην αντλία, το οικονομικό επιτελείο εξετάζει την αύξηση του επιδόματος θέρμανσης. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα σενάρια, η αναπροσαρμογή μπορεί να κινηθεί γύρω στο 20%, χωρίς να αποκλείεται να φτάσει έως και το 30%, ανάλογα με την κατανομή των διαθέσιμων πόρων και το είδος του καυσίμου.

Εφόσον επιλεγεί οριζόντια αύξηση 20%, το ελάχιστο ποσό του επιδόματος θα ανέλθει στα 120 ευρώ, από 100 ευρώ πέρυσι, ενώ το ανώτατο θα φτάσει τα 960 ευρώ, από 800 ευρώ. Για τις ορεινές περιοχές, όπου εφαρμόζονται αυξημένοι κλιματικοί συντελεστές (οι λεγόμενες βαθμοημέρες) , η ενίσχυση θα μπορεί να διαμορφωθεί στα 1.200 ευρώ, από 1.000 ευρώ, ή έως τα 1.440 ευρώ, από 1.200 ευρώ, για τις περιοχές με τον υψηλότερο συντελεστή.

Ειδικότερα, στο σενάριο αύξησης κατά 30%, το ελάχιστο επίδομα θα διαμορφωθεί στα 130 ευρώ και το ανώτατο στα 1.040 ευρώ. Για τις ορεινές περιοχές, τα ποσά θα μπορούσαν να φτάσουν τα 1.300 ευρώ ή ακόμη και τα 1.560 ευρώ, ανάλογα με τον κλιματικό συντελεστή.

Ανοιχτό παραμένει, πάντως, το εάν η αύξηση θα εφαρμοστεί οριζόντια σε όλα τα καύσιμα ή εάν θα προκύψει μια μέση αναπροσαρμογή της τάξης του 20%, με διαφοροποιήσεις ανάλογα με το μέσο θέρμανσης. Σε αυτή την περίπτωση, δεν αποκλείεται να υπάρξει μεγαλύτερη ενίσχυση για το πετρέλαιο θέρμανσης, καθώς το βασικό ποσό επιδότησής του ήταν χαμηλότερο σε σχέση με άλλες κατηγορίες.

Μεγαλύτερη προκαταβολή τον Δεκέμβριο

Παράλληλα, στις αλλαγές που εξετάζονται περιλαμβάνεται και η αύξηση της προκαταβολής του επιδόματος. Υπενθυμίζεται, ότι την προηγούμενη περίοδο, οι παλαιοί δικαιούχοι έλαβαν προκαταβολή ίση με το 60% της ενίσχυσης και οι νέοι δικαιούχοι το 50%. Για φέτος, δε, εξετάζεται η αύξηση των ποσοστών στο 70% και 60%, αντίστοιχα.

Στο μεταξύ, η καταβολή προγραμματίζεται για το πρώτο δεκαπενθήμερο έως το εικοσαήμερο του Δεκεμβρίου, ώστε οι δικαιούχοι να έχουν στη διάθεσή τους μέρος της ενίσχυσης κατά τη διάρκεια της χειμερινής περιόδου.
Τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, πάντως, δεν αναμένεται να μεταβληθούν ουσιαστικά. Με βάση τα στοιχεία της προηγούμενης περιόδου, στους δικαιούχους περιλαμβάνονται 603.685 νοικοκυριά που χρησιμοποιούν πετρέλαιο θέρμανσης, 182.724 που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο, 311.487 που θερμαίνονται με ηλεκτρική ενέργεια και 23.795 που χρησιμοποιούν καυσόξυλα.

Ωστόσο, το ζήτημα δεν περιορίζεται στα νοικοκυριά που χρησιμοποιούν πετρέλαιο. Για όσους θερμαίνονται με φυσικό αέριο ή ηλεκτρικές συσκευές, η επιβάρυνση παραμένει σημαντική. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ανάλυσης, η διεθνής τιμή του φυσικού αερίου βρίσκεται περίπου 150% υψηλότερα από πέρυσι, ενώ η λιανική τιμή καταγράφει αύξηση περίπου 55%. Παράλληλα, η άνοδος της χονδρικής τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος δημιουργεί πρόσθετη αβεβαιότητα για το κόστος θέρμανσης κατά τους επόμενους μήνες.

Το ευρωπαϊκό μέτωπο για πρόσθετα μέτρα στήριξης

Πέρα από τις άμεσες παρεμβάσεις, καθοριστική θεωρείται η διεκδίκηση μεγαλύτερου δημοσιονομικού χώρου σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στη επερχόμενη Σύνοδο Κορυφής, η ελληνική πλευρά αναμένεται να επιδιώξει μεγαλύτερη ευελιξία, ώστε να μπορέσει να χρηματοδοτήσει προσωρινά και στοχευμένα μέτρα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.

Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζεται η δυνατότητα αξιοποίησης μέρους των πόρων που συνδέονται με τη ρήτρα διαφυγής. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που περιγράφεται, περίπου 1 δισ. ευρώ έχει προγραμματιστεί να κατευθυνθεί σε ενεργειακές επενδύσεις, με την ελληνική πλευρά να ζητά να διερευνηθεί εάν μέρος του ποσού θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για μέτρα στήριξης συγκεκριμένης χρονικής διάρκειας.

Η έκβαση των διαβουλεύσεων, έτσι, θα επηρεάσει το εύρος των παρεμβάσεων που θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο. Μέχρι τότε, το βασικό ζητούμενο παραμένει η εξεύρεση πόρων που θα περιορίσουν την επιβάρυνση των νοικοκυριών χωρίς να υπερβούν τα δημοσιονομικά περιθώρια.

Νέο κύμα ανατιμήσεων στα ράφια

Την ίδια ώρα, η ενεργειακή ακρίβεια δεν περιορίζεται στους λογαριασμούς και στα καύσιμα, αλλά απειλεί να περάσει με μεγαλύτερη ένταση και στο καλάθι του νοικοκυριού. Οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξημένα κόστη παραγωγής, συσκευασίας και μεταφοράς, ενώ οι νέες ανατιμήσεις σε επιμέρους κατηγορίες προϊόντων αναμένεται να εμφανιστούν σταδιακά στα ράφια έως τα μέσα Νοεμβρίου.

Σύμφωνα με τα στοιχεία από τιμοκαταλόγους, οι αυξήσεις σε συγκεκριμένα προϊόντα και από μεμονωμένες επιχειρήσεις εκτιμάται ότι κυμαίνονται από 4,5% έως και 10%. Οι συγκεκριμένες ανατιμήσεις δεν αφορούν το σύνολο της αγοράς, αλλά μεμονωμένες επιχειρήσεις, ενώ μέρος τους έχει ήδη περάσει στις τιμές λιανικής και άλλες αυξήσεις αναμένεται να εφαρμοστούν σταδιακά τις επόμενες εβδομάδες.

Ιδιαίτερη ανησυχία, επίσης, προκαλούν οι προβλεπόμενες αυξήσεις στη φέτα και σε άλλα προϊόντα που παράγονται από πρόβειο γάλα, οι οποίες εκτιμάται ότι μπορεί να ξεπεράσουν το 10%. Στην περίπτωση αυτή, βασικός παράγοντας πίεσης είναι η σημαντική έλλειψη πρόβειου γάλακτος, ενώ το αυξημένο κόστος ενέργειας και καυσίμων προσθέτει επιπλέον βάρος στην παραγωγή και τη διανομή.

Στο επίκεντρο βρίσκονται επίσης τα φρούτα και τα λαχανικά, καθώς το κόστος μεταφοράς επηρεάζει άμεσα την τελική τιμή τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αυξήσεις ενδέχεται να ξεπεράσουν το 10%, ενώ οι τιμές των λιπασμάτων έχουν αυξηθεί κατά περίπου 11% μέσα σε έναν χρόνο, επιβαρύνοντας το κόστος στη γεωργία και την κτηνοτροφία.

Η εικόνα, πάντως, δεν είναι ενιαία σε όλες τις κατηγορίες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που αποδίδονται στην Eurostat, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα τον Σεπτέμβριο καταγράφηκε στο -0,2%, ενώ το ΙΕΛΚΑ ανέφερε μείωση τιμών κατά 0,75% στα σούπερ μάρκετ τον ίδιο μήνα. Πρόκειται για συνολικούς δείκτες που μπορούν να συνυπάρχουν με αυξήσεις σε συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων.

Ειδικότερα, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΕΛΚΑ, τον Σεπτέμβριο καταγράφηκαν αυξήσεις 3,02% στους ξηρούς καρπούς, 2,17% στα μπισκότα και τις σοκολάτες, 2,04% στις βρεφικές και παιδικές τροφές και 1,92% στα αλλαντικά. Αντίθετα, μειώσεις σημειώθηκαν στα φρέσκα φρούτα και λαχανικά κατά 5,46%, στα είδη πρωινού και τα ροφήματα κατά 4,61%, στα φρέσκα ψάρια και θαλασσινά κατά 2,70% και στις νωπές και κατεψυγμένες ζύμες κατά 2,53%.