Εκλογές στο Ισραήλ: Οι διεκδικητές, οι συνασπισμοί και ο παράγοντας Νετανιάχου – Όσα πρέπει να ξέρουμε

Στις 27 Οκτωβρίου οι Ισραηλινοί προσέρχονται στις κάλπες για μια εκλογική διαδικασία που θα καθορίσει τη σύνθεση της 120μελούς Κνεσέτ και, σε δεύτερο χρόνο, το ποιος θα αναλάβει την πρωθυπουργία.

Από την ίδρυση του Ισραήλ το 1948, η χώρα έχει γνωρίσει 14 πρωθυπουργούς και 25 διαφορετικές κοινοβουλευτικές συνθέσεις. Ωστόσο, η ανάδειξη της επόμενης κυβέρνησης δεν προκύπτει άμεσα από την κάλπη.

Αντίθετα, όπως γράφουν οι Times of Israel, ακολουθεί μια σύνθετη διαδικασία διαβουλεύσεων, εντολών σχηματισμού κυβέρνησης και διαπραγματεύσεων για τη δημιουργία κυβερνητικού συνασπισμού.

Τι ακριβώς ψηφίζουν οι Ισραηλινοί

Οι ψηφοφόροι δεν επιλέγουν απευθείας πρωθυπουργό, αλλά πολιτικό κόμμα.

Ο επικεφαλής του κόμματος που θα συγκεντρώσει τις περισσότερες ψήφους θεωρείται συνήθως φαβορί για την πρωθυπουργία, αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι θα αναλάβει αυτομάτως την κυβέρνηση. Το κρίσιμο είναι εάν μπορεί να εξασφαλίσει τις απαραίτητες πολιτικές συμμαχίες ώστε να σχηματίσει βιώσιμο κυβερνητικό συνασπισμό.

Τα επίσημα αποτελέσματα, που αναμένεται να δημοσιευθούν το αργότερο έως τις 4 Νοεμβρίου, αποτελούν ουσιαστικά μόνο την αφετηρία της διαδικασίας.

Πάνω από 7,3 εκατομμύρια οι ψηφοφόροι

Δικαίωμα ψήφου έχουν 7.331.981 Ισραηλινοί, αριθμός που αντιστοιχεί στο 71,15% του συνολικού πληθυσμού των περίπου 10,3 εκατομμυρίων κατοίκων.

Στις προηγούμενες εκλογές, το 2022, οι εγγεγραμμένοι ψηφοφόροι ήταν 6.788.804, δηλαδή το 70,31% του τότε πληθυσμού των 9,65 εκατομμυρίων.

Η συμμετοχή στις ισραηλινές εκλογές είναι παραδοσιακά υψηλή. Το 2022 ψήφισε το 70,63% των εγγεγραμμένων, περίπου 4,79 εκατομμύρια πολίτες.

Το όριο του 3,25% και οι 120 έδρες

Για να εισέλθει ένα κόμμα στην Κνεσέτ πρέπει να συγκεντρώσει τουλάχιστον το 3,25% των έγκυρων ψήφων. Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί περίπου σε τέσσερις κοινοβουλευτικές έδρες.

Από τα 38 κόμματα που έχουν δηλώσει συμμετοχή, οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι περίπου 11 έχουν σοβαρές πιθανότητες να ξεπεράσουν το εκλογικό όριο, ενώ ακόμη τέσσερα κινούνται κοντά σε αυτό.

Οι έδρες κατανέμονται αναλογικά με βάση το ποσοστό που λαμβάνει κάθε κόμμα. Πριν από τις εκλογές, κάθε πολιτικός σχηματισμός καταρτίζει τη λίστα των υποψηφίων του, είτε μέσω εσωκομματικών εκλογών είτε με απόφαση της κομματικής ηγεσίας.

Όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό ενός κόμματος, τόσο περισσότεροι υποψήφιοι από τη λίστα του εκλέγονται.

Για πολλούς ψηφοφόρους, συνεπώς, η ψήφος αποκτά και στρατηγικό χαρακτήρα: καλούνται να αποφασίσουν αν θα στηρίξουν ένα κόμμα που θεωρείται βέβαιο ότι θα μπει στην Κνεσέτ ή αν θα ρισκάρουν ψηφίζοντας έναν μικρότερο σχηματισμό που μπορεί τελικά να μείνει κάτω από το 3,25%.

Οι βασικοί διεκδικητές της πρωθυπουργίας

Ο νυν πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, επικεφαλής του κυβερνώντος Λικούντ, επιδιώκει να παραμείνει στην εξουσία.

Ωστόσο, οι περισσότερες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το κόμμα Yashar του Γκάντι Άιζενκοτ ενδέχεται να αναδειχθεί πρώτη δύναμη σε αριθμό εδρών.

Αυτό όμως δεν αρκεί από μόνο του. Το ισραηλινό πολιτικό σύστημα δεν λειτουργεί ως κλασικό δικομματικό μοντέλο. Θεωρητικά, οποιοσδήποτε επικεφαλής κόμματος που περνά το εκλογικό όριο και εκλέγεται στην Κνεσέτ μπορεί να γίνει πρωθυπουργός, εφόσον καταφέρει να συγκεντρώσει επαρκή κοινοβουλευτική στήριξη.

Στην πράξη, πάντως, ο πρόεδρος της χώρας συνήθως δίνει την πρώτη διερευνητική εντολή στον αρχηγό που θεωρεί ότι διαθέτει τις περισσότερες πιθανότητες να σχηματίσει κυβέρνηση -συχνά, αλλά όχι πάντα, στον επικεφαλής του μεγαλύτερου κόμματος.

Οι συνασπισμοί και ο παράγοντας Νετανιάχου

Στο παρελθόν, οι πολιτικές συμμαχίες στο Ισραήλ σχηματίζονταν κυρίως γύρω από ζητήματα όπως το Παλαιστινιακό, η κοινωνική πολιτική ή οι σχέσεις κράτους και θρησκείας.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, η μακρά παρουσία του Νετανιάχου στην πρωθυπουργία έχει μετατρέψει σε μεγάλο βαθμό την πολιτική αντιπαράθεση σε σύγκρουση γύρω από το ίδιο του το πρόσωπο.

Έτσι, τα σημερινά πολιτικά μπλοκ διαμορφώνονται σε μεγάλο βαθμό μεταξύ όσων στηρίζουν τον Νετανιάχου και όσων επιδιώκουν την απομάκρυνσή του.

Το μπλοκ του Νετανιάχου αποτελείται κυρίως από δεξιά και υπερορθόδοξα κόμματα, ενώ απέναντί του βρίσκεται μια ευρύτερη συμμαχία γύρω από τον Άιζενκοτ, στην οποία συνυπάρχουν κόμματα από τη δεξιά έως την αριστερά και το πολιτικό κέντρο.

Οι δημοσκοπήσεις, ωστόσο, δεν δίνουν σε κανένα από τα δύο στρατόπεδα καθαρή πλειοψηφία 61 εδρών.

Ο ρόλος των μικρών και αραβικών κομμάτων

Εφόσον κανένα μπλοκ δεν εξασφαλίσει 61 έδρες, η τελική έκβαση μπορεί να εξαρτηθεί από μικρότερα κόμματα που βρίσκονται οριακά πάνω ή κάτω από το εκλογικό όριο.

Καθοριστική ενδέχεται να αποδειχθεί και η στάση των αραβικών κομμάτων, τα οποία παραδοσιακά μένουν εκτός κυβερνητικών συνασπισμών που συγκροτούν τα σιωνιστικά κόμματα.

Υπήρξαν πάντως εξαιρέσεις. Η κυβέρνηση του Ναφτάλι Μπένετ το 2021-2022 περιλάμβανε αραβικό κόμμα στον κυβερνητικό συνασπισμό, χωρίς όμως να του παραχωρηθούν υπουργικές θέσεις.

Αντίστοιχα, οι κυβερνήσεις των Γιτζάκ Ράμπιν και Σιμόν Πέρες την περίοδο 1993-1996 στηρίχθηκαν κοινοβουλευτικά από αραβικά κόμματα που δεν συμμετείχαν επίσημα στην κυβέρνηση.

Τι συμβαίνει μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων

Μέσα σε επτά ημέρες από τη δημοσίευση των επίσημων αποτελεσμάτων, ο πρόεδρος Ισαάκ Χέρτσογκ καλείται να αποφασίσει σε ποιον βουλευτή θα αναθέσει την πρώτη εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.

Η επιλογή δεν γίνεται αποκλειστικά με βάση το ποιο κόμμα ήρθε πρώτο.

Ο Χέρτσογκ θα συναντηθεί με τους αρχηγούς όλων των κομμάτων που εισέρχονται στην Κνεσέτ και θα ζητήσει από τον καθένα να προτείνει το πρόσωπο που θεωρεί καταλληλότερο για την πρωθυπουργία.

Με βάση αυτές τις εισηγήσεις και τη δυνατότητα κάθε υποψηφίου να συγκροτήσει πλειοψηφία, ο πρόεδρος επιλέγει το πρόσωπο που θεωρεί ότι έχει τις περισσότερες πιθανότητες να σχηματίσει κυβέρνηση.

Ο υποψήφιος πρέπει να είναι μέλος της Κνεσέτ, αλλά δεν είναι απαραίτητο να ηγείται του πρώτου ή ακόμη και του δεύτερου μεγαλύτερου κόμματος.

Οι 28 ημέρες για τον σχηματισμό κυβέρνησης

Ο βουλευτής που λαμβάνει την εντολή έχει 28 ημέρες για να συγκροτήσει κυβερνητικό συνασπισμό.

Υπάρχει η δυνατότητα παράτασης έως και 14 επιπλέον ημερών.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου διεξάγονται εντατικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των κομμάτων. Οι συνομιλίες αφορούν συνήθως υπουργικές θέσεις, πολιτικές προτεραιότητες, νομοθετικές δεσμεύσεις και ζητήματα που κάθε κόμμα θέτει ως όρο για τη συμμετοχή του στην κυβέρνηση.

Πρόκειται για μια ιδιαίτερα εύθραυστη διαδικασία, καθώς αρκετά κόμματα αποκλείουν εκ των προτέρων τη συνεργασία μεταξύ τους ή αρνούνται να συμμετάσχουν σε κυβερνήσεις που δεσμεύονται σε συγκεκριμένες πολιτικές.

Ο συνασπισμός που θα προκύψει πρέπει στη συνέχεια να λάβει την έγκριση της πλειοψηφίας των βουλευτών που είναι παρόντες κατά την ψηφοφορία στην Κνεσέτ.

Τι γίνεται αν αποτύχει ο πρώτος υποψήφιος

Εάν ο πρώτος υποψήφιος δεν καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση, ο πρόεδρος έχει τρεις ημέρες για να αναθέσει την εντολή σε άλλο μέλος της Κνεσέτ.

Συχνά πρόκειται για τον επικεφαλής του δεύτερου μεγαλύτερου κόμματος, χωρίς όμως αυτό να αποτελεί νομική υποχρέωση.

Ο δεύτερος υποψήφιος έχει επίσης 28 ημέρες στη διάθεσή του, αλλά αυτή τη φορά δεν προβλέπεται παράταση.

Ο πρόεδρος μπορεί επίσης να κρίνει ότι δεν υπάρχει κανένας υποψήφιος που να μπορεί να σχηματίσει κυβέρνηση και να ενημερώσει σχετικά την Κνεσέτ. Αυτό οφείλει να κάνει εάν αποτύχει και η δεύτερη εντολή.

Η τελευταία ευκαιρία της Κνεσέτ

Από τη στιγμή που ο πρόεδρος διαπιστώσει ότι δεν μπορεί να σχηματιστεί κυβέρνηση, αρχίζει μια νέα περίοδος 21 ημερών.

Μέσα σε αυτό το διάστημα, τουλάχιστον 61 βουλευτές μπορούν να ζητήσουν από τον πρόεδρο να αναθέσει την εντολή σε συγκεκριμένο μέλος της Κνεσέτ.

Ο πρόεδρος έχει δύο ημέρες για να εγκρίνει το αίτημα και ο νέος υποψήφιος διαθέτει 14 ημέρες για να σχηματίσει κυβέρνηση.

Εάν δεν υποβληθεί τέτοιο αίτημα ή εάν και αυτή η προσπάθεια αποτύχει, η Κνεσέτ διαλύεται και ξεκινά νέος εκλογικός κύκλος 90 ημερών.

Μπορεί να νομοθετεί η νέα Κνεσέτ χωρίς κυβέρνηση;

Ναι.

Τα 120 μέλη της 26ης Κνεσέτ θα ορκιστούν 14 ημέρες μετά τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου και μπορούν να ξεκινήσουν κανονικά τη νομοθετική τους δραστηριότητα, ακόμη κι αν δεν έχει ακόμη σχηματιστεί νέα κυβέρνηση.

Εάν όμως οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν και προκηρυχθούν νέες εκλογές, η Κνεσέτ μπορεί να διαλυθεί μέσα σε διάστημα λίγων μηνών.

Μέχρι να προκύψει νέα κυβέρνηση, ο απερχόμενος πρωθυπουργός και το υπουργικό του συμβούλιο παραμένουν στην εξουσία ως υπηρεσιακή, μεταβατική κυβέρνηση με περιορισμένη πολιτική νομιμοποίηση.