Ο “δαχτυλοκόφτης” και ο Εσκομπάρ της Βραζιλίας που έφεραν τα καρτέλ στην Ευρώπη

Νωρίς το πρωί της 7ης Σεπτεμβρίου, μια αυτοκινητοπομπή βαριά οπλισμένων αστυνομικών διέσχισε τους άδειους δρόμους του κέντρου των Βρυξελλών με κατεύθυνση την περιοχή Χάρεν, στα βορειοανατολικά προάστια της πόλης. Προορισμός τους ήταν η λεωφόρος Du Bourget 22, ένα αλεξίσφαιρο, οχυρωμένο συγκρότημα που παλαιότερα φιλοξενούσε τα αρχηγεία του ΝΑΤΟ.

Το κτίριο με την αυστηρή αρχιτεκτονική του, κατασκευάστηκε το 1967 και πλέον στεγάζει τη δικαστική αίθουσα Justitia, όπου διεξάγονται οι μεγάλες ομοσπονδιακές δίκες του Βελγίου. Εκεί ήταν που το 2022 δικάστηκαν οι αυτουργοί και οι συνεργοί των τρομοκρατικών επιθέσεων του Παρισιού (2015) και των Βρυξελλών (2016).

Τον περασμένο μήνα, αστυνομικοί περιπολούσαν στους ευρείς διαδρόμους του κτίριου, φρουρώντας τους εμπλεκόμενους στην πιο πολυσυζητημένη δίκη της δεκαετίας: την υπόθεση Μπρέσερς-Καρβάλιο, σε σκηνικό που θύμιζε περισσότερο χώρες που μαστίζονται από τη μαφία.

Ο “Καθηγητής” που έγινε “Δακτυλοκόφτης”

Κατά τις μακρές συνεδριάσεις του μήνα, δύο πρόσωπα ξεχώρισαν. Ο πρώτος ήταν ο Φλορ Μπρέσερς, ένας 40χρονος Βέλγος με καταγωγή από το Λόμελ, μια κωμόπολη 35.000 κατοίκων στην επαρχία της Λιμβουργίας. Ο Μπρέσερς, γράφει ο Guardian, διαθέτει ένα ασυνήθιστο προφίλ για τους εγκληματικούς κύκλους: πτυχιούχος εγκληματολογίας του Ελεύθερου Πανεπιστημίου των Βρυξελλών (VUB), ήταν γνωστός στους κύκλους του ως «ο καθηγητής» ή «ο ακαδημαϊκός».

Ωστόσο, το επικρατέστερο προσωνύμιό του έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την εικόνα ενός καλλιεργημένου ανθρώπου: ο Μπρέσερς είναι ευρύτερα γνωστός ως «δαχτυλοκόφτης».

Ο Μπρέσερς συνελήφθη το 2022 στο ρετιρέ του πολυτελούς ξενοδοχείου Renaissance Zurich Tower, και αντιμετωπίζει κατηγορίες για απαγωγή, παράνομη κατακράτηση, εκβίαση με χρήση όπλων και διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης.

Ο Εσκομπάρ της Βραζιλίας

Η άλλη κομβική φυσιογνωμία της οργάνωσης είναι ο 68χρονος Βραζιλιάνος Σέρτζιο Ρομπέρτο ντε Καρβάλιο. Στο πλαίσιο κοινής επιχείρησης της Interpol, της Europol, της ομοσπονδιακής αστυνομίας της Βραζιλίας και της αμερικανικής DEA, ο Καρβάλιο συνελήφθη στις 21 Ιουνίου 2022 σε πολυτελές ξενοδοχείο με θέα στον Δούναβη, στη Βουδαπέστη.

Με έδρα το Μάτο Γκρόσο ντο Σουλ —μια πολιτεία στη συνοριακή ζώνη Βραζιλίας, Αργεντινής και Παραγουάης που αποτελεί ένα από τα προπύργια του οργανωμένου εγκλήματος— ο Καρβάλιο έγινε γνωστός στη χώρα του ως «Ταγματάρχης», λόγω του βαθμού που κατείχε όταν υπηρετούσε στη στρατιωτική αστυνομία, μια προηγούμενη ζωή όπου συνδύαζε τη διαφθορά με το έγκλημα. Στην Ευρώπη, ωστόσο, το παρατσούκλι του ήταν πιο εύγλωττο: «Ο Εσκομπάρ της Βραζιλίας».

Το πολυεθνικό δίκτυο των 45 τόνων κοκαΐνης

Ο «δαχτυλοκόφτης» και ο «Εσκομπάρ της Βραζιλίας» αποτελούν τους βασικούς κατηγορούμενους σε μια δικαστική αίθουσα των Βρυξελλών που κατακλύζεται από δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, καθώς το διεθνές δίκτυο διακίνησης κοκαΐνης μεταξύ Λατινικής Αμερικής και Ευρώπης βρίσκεται στο μικροσκόπιο της δικαιοσύνης.

Μπρέσερς και Καρβάλιο κατηγορούνται ότι διηύθυναν μια οργάνωση που ύποπτος στόχος της ήταν η μεταφορά έως και 45 τόνων κοκαΐνης στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με την εισαγγελία, ηγούνταν μιας αδίστακτης πολυεθνικής επιχείρησης που διοχέτευε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια μέσω εταιρειών-βιτρίνα. Μία από αυτές, η εταιρεία επεξεργασίας υδάτων Kriva Rochem με έδρα την Αμβέρσα, έδωσε και τη δεύτερη ονομασία στην όλη υπόθεση.

Τα χρήματα —που εικάζεται ότι ξεπλύθηκαν μέσω κρυπτονομισμάτων, χρηματιστηριακών αγορών και ακινήτων— χρηματοδότησαν τις περίπλοκες εφοδιαστικές αλυσίδες για τη μεταφορά κοκαΐνης που παράγεται στο Περού και τη Βολιβία. Η διαδρομή περνούσε από παράνομους χωματόδρομους της Βραζιλίας, πριν διασχίσει τον Ατλαντικό και διοχετευτεί σε αμέτρητες ευρωπαϊκές (και όχι μόνο) χώρες.

Το σκοτεινό παρελθόν του Μπρέσερς

Ο Μπρέσερς βρισκόταν στη λίστα των πλέον καταζητούμενων της Europol από το 2021 για απαγωγή, εκβίαση με όπλο και συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση.

Σε παλαιότερη υπόθεση του 2010 —από την οποία αθωώθηκε το 2015 λόγω έλλειψης στοιχείων— κατηγορήθηκε ότι είχε διατάξει ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών, όπου το θύμα ακρωτηριάστηκε στο δάχτυλο με κλαδευτήρι, γεγονός που του χάρισε και το παρατσούκλι του.

«Το 2020 καταδικάστηκε για μια άλλη βίαιη επίθεση: την απαγωγή ενός Ολλανδού εμπόρου ναρκωτικών, ο οποίος ξυλοκοπήθηκε αγρία, απειλήθηκε με θάνατο και χαράχτηκε με ξυράφι επειδή θεωρήθηκε υπαίτιος για τη απώλεια ενός φορτίου κοκαΐνης. Έκτοτε, ο Μπρέσερς εξαφανίστηκε, περνώντας δύο χρόνια ως φυγάς.

Το όνομά του συνδέθηκε επίσης με τουλάχιστον μία ακόμη βίαιη υπόθεση στη Γουιάνα, σχετικά με τον φόνο ενός εμπόρου ρυζιού στη λατινοαμερικανική χώρα, στο κατασχεθέν φορτίο του οποίου είχε βρεθεί κοκαΐνη. Η δολοφονία του θεωρείται ότι έγινε για να συγκαλυφθεί η δράση της συμμορίας και να μην εξαρθρωθεί το δίκτυο. Ούτε αυτή η υπόθεση, πάντως, έφτασε ποτέ στο δικαστήριο.

Η πολυτελής ζωή στη Μαρμπέγια και ο «σκηνoθετημένος θάνατος»

Ο συνεργάτης του, ο Καρβάλιο, είναι ενδεχομένως πιο γνωστός στην Ευρώπη παρά στη Βραζιλία. Σύμφωνα με βραζιλιανικά δικαστικά έγγραφα, ηγείτο της ομάδας που προμηθευόταν δεκάδες τόνους κοκαΐνης από το Περού και τη Βολιβία, μεταφέροντάς τους μέσω των μεσοδυτικών περιοχών της Βραζιλίας προς τα λιμάνια Παραναγκουά και Νατάλ, από όπου τα ναρκωτικά ταξίδευαν ατμοπλοϊκώς προς την Ευρώπη.

Γεννημένος το 1958 στο Ιμπιπορά της πολιτείας Παρανά, ο Καρβάλιο μεγάλωσε στο Μάτο Γκρόσο ντο Σουλ και ενεπλάκη σε εγκληματικές δραστηριότητες ενώ υπηρετούσε ακόμη στην αστυνομία. Καταδικάστηκε για πρώτη φορά σε 15 χρόνια φυλάκισης για διακίνηση ναρκωτικών το 1998, αλλά αποτάχθηκε από το σώμα μόλις το 2010. Αντί να συνεχίσει τη δράση του από τη Λατινική Αμερική, ο «Εσκομπάρ της Βραζιλίας» μετακόμισε στην Ευρώπη, αρχικά στην Πορτογαλία και στη συνέχεια στην Ισπανία.

Εκεί, σύμφωνα με την ισπανική αστυνομία, εγκαταστάθηκε σε μια υπερπολυτελή βίλα 2 εκατομμυρίων ευρώ στη Μαρμπέγια της Κόστα δελ Σολ, χρησιμοποιώντας την ταυτότητα του Πολ Βούτερ, ενός πλούσιου πολίτη από το Σουρινάμ. Από το ορμητήριό του στην Ισπανία —κομβικό σημείο της διεθνούς διακίνησης— οι εισαγγελείς αναφέρουν ότι συντόνιζε, μεταξύ 2017 και 2020, ένα εγκληματικό δίκτυο που εκτεινόταν σε Πορτογαλία και Ισπανία. Εξειδικεύονταν στη λαθρεμπορία μέσω λιμανιών όπως το Σετούμπαλ και το Λεϊσόες, του αεροδρομίου της Λισαβόνας, καθώς και των λιμανιών του Ρότερνταμ και της Αμβέρσας.

Η πορτογαλική αστυνομία υποπτευόταν ότι ο Καρβάλιο διατηρούσε ισχυρούς δεσμούς με την Primeiro Comando da Capital (PCC), τη μεγαλύτερη εγκληματική οργάνωση της Βραζιλίας.

Ο Καρβάλιο στριμώχτηκε —χωρίς όμως να συλληφθεί— τον Νοέμβριο του 2020, σε συντονισμένες εφόδους περισσότερων από 1.000 αστυνομικών από την Πορτογαλία, την Ισπανία, το Βέλγιο, την Ολλανδία, τη Ρουμανία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Europol. Η επιχείρηση κατέληξε σε 45 συλλήψεις και την κατάσχεση άνω των 13 εκατομμυρίων ευρώ σε μετρητά, 70 πολυτελών αυτοκινήτων, 37 αεροσκαφών και 136 ακινήτων.

Στο δικαστήριο ακούστηκε ότι ο Καρβάλιο σκηνοθέτησε τον θάνατό του την ίδια χρονιά, εξασφαλίζοντας πιστοποιητικό θανάτου για το όνομα «Βούτερ», ο οποίος φερόταν ότι υπέκυψε σε επιπλοκές του Covid-19.

Στη συνέχεια μετακόμισε στη Βουδαπέστη, όπου συνελήφθη το 2022 χρησιμοποιώντας την ταυτότητα του Μεξικανού υπηκόου Γκιγιέρμο Ντίας Φλόρες. Εκτιμάται ότι χρησιμοποίησε τουλάχιστον 10 ψεύτικες ταυτότητες μέχρι τη σύλληψή του. Αφού εκδόθηκε στο Βέλγιο τον Ιούνιο του 2023, οδηγήθηκε σε φυλακές υψίστης ασφαλείας.

Η υπερασπιστική γραμμή και οι ισχυρισμοί για «κυνήγι μαγισσών»

Στο δικαστήριο βρέθηκε ξανά τετ-α-τετ με τον «δαχτυλοκόφτη», τον φερόμενο ως συνεργό του. Κατά την κατάθεσή του, ο Μπρέσερς δεν παραδέχτηκε καμία από τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι είναι θύμα μένους από τα μέσα ενημέρωσης: «Έχω την έντονη αίσθηση ότι όλα αυτά ήταν σκηνοθετημένα από τις αρχές», ανέφερε.

Η υπεράσπιση του Μπρέσερς αμφισβητεί τη νομιμότητα των αποδεικτικών στοιχείων και ζήτησε την απόρριψη της υπόθεσης. Ο επικεφαλής δικηγόρος του, Χανς Ρίντερ, δεν προέβη σε κάποιο σχόλιο. Κατά τη διάρκεια της δίκης, η υπεράσπιση κατηγόρησε τον Τύπο ότι «φιλοτέχνησε μια εντελώς τερατώδη εικόνα για τον εντολέα μας».

Ο Καρβάλιο, ο οποίος δεν παρευρέθηκε σε όλες τις συνεδριάσεις λόγω προβλημάτων υγείας, επέμεινε στην αθωότητά του, υποστηρίζοντας ότι είναι θύμα διωγμού από τις βραζιλιανές αρχές: «Είμαι πέντε χρόνια στη φυλακή και κανείς δεν με ακούει», δήλωσε. «Ένας συνωνόματός μου διέπραξε αυτά τα εγκλήματα, όχι εγώ». Οι δικηγόροι του αρνήθηκαν επίσης να σχολιάσουν, όπως και ο Βέλγος ομοσπονδιακός εισαγγελέας.

Η ακροαματική διαδικασία ολοκληρώθηκε στις 9 Οκτωβρίου και η ετυμηγορία αναμένεται στις 15 Δεκεμβρίου. Ο Μπρέσερς αντιμετωπίζει ποινή κάθειρξης έως και 20 ετών, ενώ ο Καρβάλιο έως και 15 ετών.

Η απόβαση των λατινοαμερικανικών καρτέλ στην Ευρώπη

Την τελευταία δεκαετία, υποθέσεις όπως αυτή των Μπρέσερς-Καρβάλιο έχουν πολλαπλασιαστεί. Στο διάστημα αυτό, πυρήνες λατινοαμερικανικών οργανώσεων διακίνησης ναρκωτικών έχουν εντοπιστεί από τις αστυνομικές αρχές, την Europol και τις υπηρεσίες πληροφοριών σε Πορτογαλία, Ισπανία, Γαλλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Γερμανία, Ιταλία, στις σκανδιναβικές χώρες, την Ανατολική Ευρώπη, τα Βαλκάνια και τη Βόρεια Αφρική.

Αυτοί οι εγκληματικοί βραχίονες έχουν διεισδύσει στην Ευρώπη μέσω brokers ή μελών των καρτέλ που «παρέχουν εξειδικευμένες υπηρεσίες σχετικές με την παραγωγή κοκαΐνης επί ευρωπαϊκού εδάφους, όπως η εξαγωγή της ουσίας από διάφορα υλικά μεταφοράς ή η επεξεργασία της διακινούμενης πάστας κόκας», σύμφωνα με τον Άντι Κράαγκ, επικεφαλής του Κέντρου Σοβαρού και Οργανωμένου Εγκλήματος της Europol.

«Οι Λατινοαμερικανοί εγκληματίες εμπλέκονται βαθιά σε αυτό. Βλέπουμε την παρουσία τους στην Ευρώπη να διογκώνεται και τις δραστηριότητές τους να αποκτούν όλο και μεγαλύτερη βαρύτητα.

Παλαιότερα συνέβαινε το αντίστροφο — τώρα η διαδρομή είναι αμφίδρομη. Επί δεκαετίες βλέπαμε Ευρωπαίους κακοποιούς υψηλού επιπέδου να εγκαθίστανται στη Λατινική Αμερική. Τώρα βλέπουμε όλο και περισσότερους Λατινοαμερικανούς να δραστηριοποιούνται μόνιμα ή ημιμόνιμα στην Ευρώπη», σημειώνει ο Κράαγκ.

Κατακόρυφη αύξηση της κατανάλωσης ναρκωτικών στην Ευρώπη

Πηγές υψηλού επιπέδου σε Ευρώπη και Λατινική Αμερική επιβεβαιώνουν ότι οι ομάδες αυτές διευρύνουν τις δραστηριότητες και την επιρροή τους τόσο στην πραγματική όσο και στην ψηφιακή οικονομία, αξιοποιώντας κρυπτονομίσματα, εταιρείες στοιχηματισμού, καθώς και τον χρηματοπιστωτικό τομέα και την αγορά ακινήτων.

Σύμφωνα με τον Χουάν Γκαμπριέλ Τοκατλιάν, καθηγητή διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Di Tella του Μπουένος Άιρες και ειδικό στο οργανωμένο έγκλημα της Λατινικής Αμερικής, ο «πόλεμος κατά των ναρκωτικών», όπως διεξήχθη στην Κολομβία (όπου έζησε για 20 χρόνια), κατέστησε τα καρτέλ πιο ανθεκτικά και ευέλικτα, γεγονός που εξηγεί την ικανότητά τους να προσαρμόζονται και να επεκτείνονται διεθνώς.

«Η Ευρώπη εξελίχθηκε τα τελευταία χρόνια σε μια αγορά όπου η κατανάλωση ναρκωτικών σημείωσε κατακόρυφη αύξηση. Οι εκθέσεις του ΟΗΕ δείχνουν ότι πρόκειται πλέον για μια τεράστια αγορά — τη δεκαετία του ’80, ειδικά όσον αφορά την κοκαΐνη, δεν είχε ιδιαίτερη σημασία», αναφέρει.

Η «ψηφιοποίηση» του εγκλήματος: Το μοντέλο τύπου Amazon

Όπως ο Καρβάλιο, δεκάδες φερόμενα αρχηγικά μέλη εγκληματικών οργανώσεων —όπως η PCC, η Tren de Aragua, το καρτέλ Sinaloa, η Clan del Golfo ή οι Los Lobos— κρατούνται σε φυλακές σε όλη την Ευρώπη, όντας καταζητούμενοι από τις εθνικές αστυνομίες, την Europol ή ενταγμένοι στην «κόκκινη λίστα» της Interpol.

Κατηγορούνται για διασυνδέσεις με τη διακίνηση κοκαΐνης στην Ευρώπη, το λαθρεμπόριο όπλων και συνθετικών ναρκωτικών στη Λατινική Αμερική, αλλά και για σχέσεις με ευρωπαϊκές οργανώσεις στα Βαλκάνια και την ιταλική ‘Ndrangheta.

Ο Γκαμπριέλ Φελτράν, κοινωνιολόγος στο πανεπιστήμιο Sciences Po του Παρισιού και διευθυντής ερευνών στο Γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS), εξηγεί ότι ομάδες όπως η PCC ή το καρτέλ Sinaloa συμπράττουν με ευρωπαϊκές εγκληματικές οργανώσεις (όπως οι αλβανικές συμμορίες ή η ‘Ndrangheta) δημιουργώντας κοινοπραξίες.

Όπως αναφέρει, αγοράζουν την κοκαΐνη απευθείας από τους παραγωγούς της Λατινικής Αμερικής και έχουν τη δυνατότητα να την παραδώσουν απευθείας στον τελικό παραλήπτη — έτσι, η κυριότητα των ναρκωτικών δεν αλλάζει συνεχώς χέρια κατά μήκος της αλυσίδας.

Πρόκειται για αυτό που ο Φελτράν αποκαλεί «ψηφιοποίηση και μοντελοποίηση» (platformisation) του οργανωμένου εγκλήματος. Κατά το πρότυπο των πολυεθνικών τεχνολογικών κολοσσών (όπως η Amazon, η Google και η Meta), τα καρτέλ ενοποιούν τις υποδομές και τα οικονομικά τους μοντέλα, με στόχο τον απόλυτο έλεγχο ολόκληρης της αλυσίδας: από την παραγωγή στα βάθη της Λατινικής Αμερικής μέχρι την πώληση στους δρόμους της Ευρώπης.

Αυτό σημαίνει ότι τα πάντα —επικοινωνίες, πληρωμές, προκάτοχες χημικές ουσίες, εργαστήρια και εφοδιαστική αλυσίδα— συγκεντρώνονται στην κορυφή της πυραμίδας, ενώ οι μεταφορείς και οι τοπικοί ντίλερ προσλαμβάνονται συχνά εν αγνοία τους ως απλοί αμειβόμενοι πάροχοι υπηρεσιών, όπως οι οδηγοί της Uber.

Ο Φελτράν επισημαίνει ότι, πριν από αυτή την εξέλιξη, το λαθρεμπόριο βασιζόταν σε σταθερές διαδρομές και πλήθος ενδιάμεσων, που κατείχαν τα ναρκωτικά σε κάθε στάδιο. Τώρα, «αυτές οι κοινοπραξίες συνασπίζονται στην κορυφή, αγοράζουν απευθείας από τον παραγωγό και παραδίδουν απευθείας στο τέλος της αλυσίδας. Δεν μεσολαβούν πλέον ενδιάμεσοι.

Η κυριότητα του φορτίου δεν αλλάζει χέρια. Συγκεντρώνουν τα πάντα, βελτιστοποιούν τις διαδικασίες και γιγαντώνονται ταχύτατα. Όσο περισσότεροι χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες τους, τόσο αυξάνεται η εξάρτησή τους — πρόκειται για το κλασικό φαινόμενο δικτύου (network effect)».