Εκλογές στο Ισραήλ: Γιατί η Gen Z στρέφεται στην ακροδεξιά

Όταν ο ακροδεξιός υπουργός Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ, Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, έφτασε στην ηλικία στράτευσης, ο ισραηλινός στρατός τον απέρριψε, κρίνοντας ότι οι πολιτικές του θέσεις ήταν υπερβολικά ακραίες. Τριάντα χρόνια αργότερα, οι απόψεις του δεν έχουν αλλάξει ιδιαίτερα. Το Ισραήλ, όμως, έχει αλλάξει. Ένας πολιτικός που κάποτε βρισκόταν στο περιθώριο του πολιτικού συστήματος συμμετέχει σήμερα στον στενό κυβερνητικό πυρήνα.

Καθώς η χώρα οδεύει προς τις γενικές εκλογές της επόμενης εβδομάδας, ο Μπεν Γκβιρ εμφανίζεται συχνά στις προεκλογικές του περιοδείες περιστοιχισμένος από ενθουσιώδεις νεαρούς υποστηρικτές, οι οποίοι ανεμίζουν μεγάλες σημαίες του κόμματός του πάνω από τα κεφάλια των πολυάριθμων ανδρών της ασφάλειάς του.

Στη σκεπαστή αγορά της Ράμλα, μιας μικτής πόλης όπου ζουν Εβραίοι και Άραβες Ισραηλινοί, το μήνυμά του προς τους νέους ψηφοφόρους ήταν απλό: να πάνε στις κάλπες. «Βλέπουμε τη στήριξη, βλέπουμε την αγάπη και θέλουμε να κερδίσουμε», δήλωσε.

Περισσότεροι από μισό εκατομμύριο πολίτες θα ψηφίσουν για πρώτη φορά σε αυτές τις εκλογές, τις οποίες πολλοί Ισραηλινοί θεωρούν καθοριστικές για τη μελλοντική ασφάλεια και ταυτότητα της χώρας.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν μια αμφίρροπη αναμέτρηση και η ψήφος των νέων μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη.

Περισσότεροι από 16% των νέων ψηφοφόρων δηλώνουν ότι σκοπεύουν να στηρίξουν ακροδεξιά κόμματα, είτε την «Εβραϊκή Δύναμη» του Μπεν Γκβιρ είτε το κόμμα «Θρησκευτικός Σιωνισμός» του συμμάχου του, Μπεζαλέλ Σμότριτς, σύμφωνα με δημοσκόπηση για την εφημερίδα Yedioth Ahronoth.

Παράλληλα, σχεδόν τα τρία τέταρτα των νέων ψηφοφόρων αυτοπροσδιορίζονται ως δεξιοί ή κεντροδεξιοί, σύμφωνα με άλλη έρευνα για το Channel 12.

«Ο Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ με κάνει να αισθάνομαι ασφαλής», είπε ο 20χρονος Μορντεχάι, ένας από τους νεαρούς υποστηρικτές που τον συνόδευαν στη Ράμλα. «Όπως όλοι στην Ιστορία, από τον Τραμπ μέχρι τον Μωυσή, έχει κάνει ορισμένα λεκτικά ολισθήματα που δεν ήταν και τα καλύτερα. Και λοιπόν; Το 90% όσων λέει ο Ιταμάρ είναι καταπληκτικά», λέει ο Μορντεχάι, σύμφωνα με το BBC.

Την ίδια ώρα, ο 18χρονος Ναντάβ δήλωσε: «Ο Ιταμάρ θα μας προσφέρει ασφάλεια και όταν πάμε στον στρατό θα ξέρουμε ότι κάποιος μας καλύπτει. Νομίζω ότι προσπαθεί να δείξει πως είμαστε μια ισχυρή χώρα. Για πολλά χρόνια δεν μπορούσαμε να δείξουμε ότι είμαστε δυνατοί στις πεποιθήσεις μας. Δεν μπορούσαμε να εκφράσουμε την ιδεολογία μας».

Ο 23χρονος Μεΐρ Σράιμπερ, υπερορθόδοξος Εβραίος που μεγάλωσε στο Λονδίνο, ανέφερε ότι οι επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, οι οποίες οδήγησαν στον πόλεμο στη Γάζα, τον έπεισαν ακόμη περισσότερο ότι ο Μπεν Γκβιρ είναι η σωστή επιλογή. «Οι νέοι καταλαβαίνουν ότι η ειρήνη δεν είναι κάτι που μπορούμε να πετύχουμε», είπε. «Όσα σου συμβαίνουν όταν είσαι νέος διαμορφώνουν την προσωπικότητά σου. Εμείς ζήσαμε την 7η Οκτωβρίου».

Οι ακραίες θέσεις και η διεθνής καταδίκη

Ο Μπεν Γκβιρ αποτελεί μία από τις πλέον διχαστικές πολιτικές προσωπικότητες σε μια ήδη βαθιά διχασμένη χώρα.

Μεταξύ των θέσεών του περιλαμβάνονται η προσάρτηση της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης, η εγκατάσταση Εβραίων εποίκων στη Γάζα και η λεγόμενη «εθελοντική μετανάστευση» των Παλαιστινίων, θέσεις και ρητορική που έχουν καταδικαστεί ευρέως από φιλελεύθερους Ισραηλινούς.

Αρκετές δυτικές χώρες έχουν επιβάλει κυρώσεις ή ταξιδιωτικές απαγορεύσεις τόσο στον Μπεν Γκβιρ όσο και στον Σμότριτς για υποκίνηση κατά Παλαιστινίων. Και οι δύο κατέχουν ισχυρές υπουργικές θέσεις στον κυβερνητικό συνασπισμό του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Καθώς ο Μπεν Γκβιρ και η συνοδεία του κινούνταν ανάμεσα στους πάγκους της αγοράς της Ράμλα, κάποιοι καταστηματάρχες τού πετούσαν γλυκά. Άλλοι τον κοιτούσαν με εμφανή δυσφορία. «Δεν μου αρέσει. Σπέρνει τη διχόνοια», είπε ένας πωλητής. «Η Ράμλα είναι μικτή πόλη, με Εβραίους και Άραβες. Δεν υπάρχει πρόβλημα εδώ, ούτε μετά την 7η Οκτωβρίου, αλλά το μήνυμά του βρίσκει πρόσφορο έδαφος σε νέους χωρίς μόρφωση».

Γιατί οι νέοι Ισραηλινοί κινούνται στην ακροδεξιά

Η αυξημένη απήχηση του Μπεν Γκβιρ στις ηλικίες 18 έως 22 ετών, σε σχέση με τη γενιά των γονιών τους, αποδίδεται συχνά εν μέρει στον αντίκτυπο της 7ης Οκτωβρίου. Ωστόσο, η πολιτική αναλύτρια Ντάλια Σάιντλιν, η οποία έχει εργαστεί σε πολλές ισραηλινές προεκλογικές εκστρατείες, επισημαίνει σε ανάλυση του BBC ότι η τάση αυτή έχει βαθύτερες ρίζες.

«Εδώ και περίπου 20 χρόνια βλέπουμε ότι οι νεότεροι Εβραίοι Ισραηλινοί είναι πιο δεξιοί από τον μέσο όρο και, σε πολλά ζητήματα, σημαντικά δεξιότεροι από τους άνω των 55 ετών», ανέφερε.

«Έχουν μεγαλώσει μέσα σε μια διαδοχή πολέμων, χωρίς προσωπική εμπειρία από ουσιαστικές προσπάθειες επίτευξης ειρήνης. Παράλληλα, έχουν κοινωνικοποιηθεί σε ένα περιβάλλον όπου ακόμη και οι πιο ακραίοι όροι της πολιτικής συζήτησης θεωρούνται πλέον θεμιτοί: προσάρτηση, επέκταση των εποικισμών και, μετά την 7η Οκτωβρίου, προσάρτηση της Γάζας. Και τώρα ψηφίζουν για πρώτη φορά».

Μεγάλη συμμετοχή, μικρότερη εμπιστοσύνη στη δημοκρατία

Οι έρευνες δείχνουν ότι οι νέοι ψηφοφόροι είναι ιδιαίτερα αποφασισμένοι να συμμετάσχουν στις εκλογές, με περισσότερο από 80% να δηλώνει ότι πιθανότατα θα προσέλθει στις κάλπες. Ταυτόχρονα, όμως, εμφανίζονται περισσότερο επιφυλακτικοί απέναντι στους δημοκρατικούς θεσμούς και λιγότερο πρόθυμοι να συμμετέχουν σε διαδηλώσεις ή πολιτικές εκστρατείες συλλογής υπογραφών.

Σε μια εκλογική αναμέτρηση που παραμένει σε μεγάλο βαθμό ισορροπημένη ανάμεσα σε δύο σταθερά μπλοκ, το φιλοκυβερνητικό και το αντικυβερνητικό, η κινητοποίηση των νέων ψηφοφόρων μπορεί να κρίνει το αποτέλεσμα.

Τα κόμματα της αντιπολίτευσης επιχειρούν να προσεγγίσουν τους νέους με προειδοποιήσεις για απειλές κατά της δημοκρατίας, περισσότερα βίντεο στα social media και νεότερους υποψηφίους. «Στις εκλογές του 2022, μόνο το 59% των κατοίκων του Τελ Αβίβ ψήφισε, στην πιο φιλελεύθερη πόλη ολόκληρης της Μέσης Ανατολής. Σε περιοχές όπου ψήφιζαν Μπεν Γκβιρ, η συμμετοχή έφτανε περίπου το 90%», ανέφερε ο Γιονάταν Σάλεβ, 24χρονος υποψήφιος με το κεντροδεξιό κόμμα Beyachad («Μαζί») του πρώην πρωθυπουργού Ναφτάλι Μπένετ.

Κατά τον ίδιο, ο Μπεν Γκβιρ αντιλήφθηκε πολύ νωρίτερα από τους πολιτικούς του αντιπάλους τη δύναμη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. «Οι φιλελεύθεροι πολιτικοί δεν πίστευαν στο TikTok, δεν πίστευαν στο Instagram, κι εκείνος εκμεταλλεύτηκε αυτό το πεδίο».

Ακόμη και ο Νετανιάχου έχει μπει στη μάχη των social media με σύντομα βίντεο που προωθούν τον στρατό, υπό δυνατούς ηλεκτρονικούς ρυθμούς.

Η νεολαία παραμένει διχασμένη

Η ίδια δημοσκόπηση που δείχνει ότι περίπου 16% των πρωτοψηφοφόρων θα στηρίξει την ακροδεξιά καταγράφει επίσης σημαντική στήριξη προς το Beyachad, με σχεδόν 9%, αλλά και προς το κεντροδεξιό κόμμα Yashar του Γκάντι Άιζενκοτ, επίσης κοντά στο 9%.

Σε φοιτητική εκδήλωση στο Τελ Αβίβ το περασμένο Σαββατοκύριακο, ο Μπεν Γκβιρ διακόπηκε από διαδηλωτές που φώναζαν «Ο φασισμός δεν θα περάσει» και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη σκηνή.

Οι νέοι ψηφοφόροι του Ισραήλ μπορεί συνολικά να κινούνται δεξιότερα, όμως παραμένουν εξίσου διχασμένοι με την ίδια τη χώρα: για το ποιος μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια και την ταυτότητα του Ισραήλ και ποιος, αντίθετα, θεωρείται απειλή για το μέλλον του.