ΑΠΟ ΤΗ ΓΑΛΛΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ: ΤΟ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΤΗΣ GEN Z

Τα όσα βλέπουν το φως της δημοσιότητας τις τελευταίες βδομάδες, ή, καλύτερα, συγκεκριμένες σκηνές που προβάλλονται σχεδόν μονοθεματικά (έναντι άλλων) στα περισσότερα ΜΜΕ, μετά διαφόρων γραφικών υπερβολών στα social media, δεν φαίνεται να αποδίδουν την πραγματική κατάσταση, ούτε και το κοινωνικοοικονομικό βάθος της τρέχουσας συγκυρίας. Για την ακρίβεια, πολλά από όσα λέγονται προέρχονται από ανθρώπους που συχνά δεν έχουν καμία επαφή με την γαλλική κοινωνία, ούτε έχουν συμμετάσχει στις διαμαρτυρίες των τελευταίων εβδομάδων.

Τέτοιες τοποθετήσεις μπορούν να συγκριθούν μονάχα με το… αναλυτικό βάθος της πρόσφατης κοινωνικής ενσυναίσθησης του Κωνσταντίνου Αργυρού στο Παρίσι. Η κατάσταση, όμως, είναι ιστορική και απαιτεί σοβαρή ανάγνωση.

Τα όσα γίνονται μπορεί να εκτυλίσσονται μεν στη Γαλλία, αλλά επιδρούν δευτερευόντως σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή νεολαία και την ευρύτερη δυτική κοινωνία, συνδιαμορφώνοντας το κλίμα των προσεχών γαλλικών προεδρικών εκλογών, και κατ’ επέκταση την αυριανή ευρωπαϊκή πολιτική, οικονομική και κοινωνική. Αφορούν, δε, την πορεία της κυρίαρχης πολιτικής της τελευταίας δεκαετίας, αλλά και χρόνια νεανικά αιτήματα που μένουν αναπάντητα.

Ως εκ τούτου, θα αποπειραθώ, μέσα από τις επόμενες γραμμές, να δώσω μια σαφή περιγραφή του τι ακριβώς γίνεται, με ποια αιτήματα και αιτίες, με όσο το δυνατόν πιο πρόσφατα επίσημα στοιχεία, ντοκουμέντα και ένα σύντομο ιστορικό. Βάρος θα δοθεί και στη δημοσιονομική πολιτική και ευρύτερη (μακρο)οικονομική κατάσταση, η οποία πολύ συχνά παραβλέπεται ή συγχέεται, αν και αποτελεί κεντρική παράμετρο. Στόχος του άρθρου δεν είναι άλλος από το να γίνει μια προσπάθεια σύνδεσης του κινηματικού φαινομένου με την οικονομικοπολιτική και κοινωνική πραγματικότητα, βάσει των επιστημονικών και ερευνητικών αντικειμένων του γράφοντος, αποδίδοντας, παράλληλα, και την βιωματική εμπειρία ενός Έλληνα που ζει και εργάζεται τα τελευταία χρόνια στο Παρίσι.

Ας παρατεθούν τα γεγονότα και τα νούμερα, και ας βγάλουν οι αναγνώστες τα δικά τους συμπεράσματα, πέρα από τσιρίδες ή επιδερμικές ή ακόμα και συνωμοσιολογικές προσεγγίσεις.

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΟΥ ΕΝ ΕΞΕΛΙΞΕΙ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ: ΠΟΙΟΙ, ΠΟΥ, ΠΩΣ, ΓΙΑΤΙ

Το αρχικό μαθητικό κίνημα ξεκίνησε λίγο μετά τα μέσα Σεπτέμβρη, από τα περιφερειακά δημόσια λύκεια (βλ. Saint-Denis, Sarcelles, Stains, La Courneuve κ.α.), μέσα από απεργίες καθηγητών και ταυτόχρονους μαθητικούς αποκλεισμούς. Οι κυριότεροι λόγοι κινητοποίησης ήταν τα κενά στις θέσεις καθηγητών, καθώς και η συνακόλουθη συσσώρευση μαθητών ανά τάξη στα δημόσια σχολεία, σε έως και 30 άτομα ανά τάξη (Christensen, MEN-DEPP, 2026). Συμπτωματικά, οι κινητοποιήσεις συνέπεσαν με την νέα πρόταση εθνικού προϋπολογισμού λιτότητας ύψους 54 δις για το 2027, δίχως τα δύο γεγονότα να συνδέονται απαραίτητα αιτιωδώς, αν και υπάρχει προφανής συσχέτιση. Πράγματι, τα τελευταία χρόνια υπάρχει συστηματική μείωση πολλών χιλιάδων θέσεων καθηγητών (βάσει των ίδιων των συνδικάτων τους και του αντίστοιχου υπουργείου Παιδείας).

Ταυτόχρονα, οι μαθητές έκαναν και κάνουν λόγο για κτηριακές ανάγκες, με πολλά περιφερειακά δημόσια σχολεία να αντιμετωπίζουν οικτρές συνθήκες: ποντίκια, ανύπαρκτη ανθεκτικότητα έναντι της κλιματικής κρίσης. Ενδεικτικά, τα τελευταία χρόνια οι καύσωνες στη Γαλλία γίνονται όλο και συχνότεροι και εντονότεροι, ενώ οι μαθητές τους υπομένουν σε παλαιωμένα, κακώς μονωμένα κτήρια, συνήθως χωρίς κλιματισμό ή επαρκή θερμική προστασία, και το ίδιο πρόβλημα μόνωσης υπάρχει και τον χειμώνα. Το θέμα λοιπόν ενέχει τόσο μια ανισότητα κέντρου – περιφέρειας, όσο και μια συνολικότερη σταδιακή υποβάθμιση των παιδαγωγικών δαπανών (θα αναλυθούν εκτενώς στη συνέχεια) στη χώρα. Κάπως έτσι, οι καταλήψεις και κινητοποιήσεις πήραν μεγάλη έκταση και άγγιξαν πάνω από 1000 λύκεια από τα συνολικά 3700 της χώρας (βάσει του γαλλικού ΥΠΕΣ), δείχνοντας την μαζικότητα των μαθητικών διεκδικήσεων.

Από τον Σεπτέμβρη ενσωματώθηκαν και οι φοιτητές στο νεανικό κίνημα, με αποκορύφωμα να μπλοκαριστούν ή να κλείσουν (κάποιες φορές προληπτικά) το 90% των πανεπιστημίων της χώρας και σχεδόν το σύνολο του Παρισιού (στοιχεία της Union étudiante, 2026) – ακόμα και Grandes Écoles που σπάνια συμμετέχουν σε τέτοιες δράσεις (π.χ. Dauphine/PSL, Assas, Sciences Po, PSE, ENS Paris Saclay κ.α.). Αυτό αποδεικνύει και την αμιγώς μαζική, νεανική και ακηδεμόνευτη ορμή του εν λόγω φαινομένου. Ως εκ τούτου, δεν ευσταθούν οι πολιτικές καταγγελίες (τόσο Γάλλων όσο και εν γένει Ελλήνων και Ευρωπαίων ή Αμερικανών πολιτικών) ότι όλα αυτά δήθεν οργανώθηκαν από συγκεκριμένες ομάδες, συμφέροντα ή κόμματα. Κανένα κόμμα, ακόμα και αν το ήθελε, δεν έχει τέτοια επιρροή στη σημερινή εν πολλοίς αποϊδεολογικοποιημένη νεολαία.

Σημειώνεται, μάλιστα, ότι ακόμα και πρυτανικές αρχές, ενώσεις γονέων και εν γένει ακαδημαϊκές και επιστημονικές ενώσεις, υποστήριξαν τα αιτήματα των νέων, ως προάσπιση του κοινωνικού κράτους, της παιδείας, της έρευνας και ιδίως της ανώτατης εκπαίδευσης.

ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΖΗΤΑΝΕ ΟΙ ΝΕΟΙ;

Η φοιτητική Union étudiante μαζί με τη μαθητική Union syndicale lycéenne (USL) (και με μετέπειτα υπογραφή από FAGE, UNEF, Solidaires étudiant·es) δημοσίευσαν από κοινού 10 αιτήματα, που εν πολλοίς αφορούν κάλυψη κενών καθηγητών/κτηρίων/χρηματοδότησης και λοιπών αναγκών, αναμόρφωση των εξαντλητικών ωραρίων του συστήματός (όσοι έχουμε σπουδάσει στη Γαλλία, ξέρουμε πολύ καλά τι σημαίνει αυτό…), πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση (τέλος της επιλογής Parcoursup, MonMaster και αίτημα για + 250.000 νέες θέσεις), οικονομικές διευκολύνσεις (ως προς δίδακτρα, υποτροφίες, μειωμένο γεύμα CROUS 1 ευρώ σε όλους ανεξαιρέτως κλπ), καθώς και δημοκρατικότερη νεανική εκπροσώπηση σε όργανα αποφάσεων.

Για να γίνουν αυτά τα αιτήματα αντιληπτά αρκεί να αναφερθεί πως το γαλλικό σύστημα χαρακτηρίζεται διαχρονικά από δύο ταχύτητες, σε βαθμό ίσως ελιτισμού. Ενδεικτικά, από όσους τελειώνουν το λύκειο, μόνο περίπου 4% καταφέρνουν να μπουν σε μια Grande École (μικρές, πολύ επιλεκτικές σχολές ελίτ για μηχανικούς, οικονομικά ή διοίκηση, δέχονται φοιτητές μόνο με αυστηρές εξετάσεις μέσω prépa, δηλαδή δύο χρόνια εντατικής προετοιμασίας). Το ποσοστό επιτυχίας είναι ακόμα μικρότερο για τις πιο φημισμένες σχολές, όπως η Polytechnique ή η HEC (1 στους 100). Την ίδια στιγμή τα δίδακτρα, ειδικώς για εκτός ΕΕ φοιτητές, ολοένα και ακριβαίνουν, ενώ η ζήτηση ξεπερνά την προσφορά θέσεων φοίτησης.

Εντός των αιτημάτων, βρίσκεται και η πολιτειακή, θεσμική δίωξη της αστυνομικής καταστολής. Γιατί αυτό το τελευταίο έχει ιδιαίτερη βαρύτητα; Η αστυνομική καταστολή που έχει σημειωθεί είναι άνευ προηγουμένου, όταν η μεγάλη πλειοψηφία των συμμετεχόντων στις κινητοποιήσεις είναι απολύτως ειρηνική. Συγκεκριμένα, ο Μακρόν επανέφερε τη χρήση ενός sublethal όπλου, ονόματι LBD (Lanceur de balles de défense, «μπάλες άμυνας» στα ελληνικά), με αποτέλεσμα να σημειώνονται πολλοί ακρωτηριασμοί (δηλαδή τραύματα πολέμου!) διαδηλωτών, ακόμα και απώλειες πολλών ματιών και δοντιών.

Την ίδια στιγμή, υπάρχουν μυριάδες βίντεο που αποτυπώνουν το πώς η αστυνομία, οργανωμένα, κλείνει οδούς και εξόδους από συγκεκριμένα γεωγραφικά διαμερίσματα και πλατείες, εγκλωβίζοντας εντός διαδηλωτές, ρίχνοντας αμέσως μετά μια ομοβροντία χημικών. Η αριστερή και οικολογική αντιπολίτευση της χώρας ζητά να απαγορευτούν τέτοιοι οπλισμοί και να γίνουν σχετικές έρευνες. Λόγω τέτοιων φαινομένων, ο Δήμαρχος Bagayoko του St. Denis (από τις πιο υποβαθμισμένες περιοχές και με ποσοστά ανεργίας – ρεκορ σε επίπεδο Île-de-France) έμπαινε στις κινητοποιήσεις μπροστά από τους μαθητές, ως τείχος, για να αποτρέψει τα χειρότερα. Σε μεγάλο βαθμό τέτοιες ενέργειες ίσως εξηγούν γιατί, βάσει δημοσκοπήσεων, ο ένας στους δύο νέους προτιμά να ψηφίσει Μελανσόν/LFI, έναντι άλλων κομμάτων/υποψηφίων.

ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ, ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ, ΠΟΛΙΤΕΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

Από την 17/10 συμμετέχουν στο γενικευμένο κίνημα όχι μόνο μαθητές και φοιτητές, αλλά πλέον και κίτρινα γιλέκα και συνδικαλιστικές ενώσεις, με ευρύτερη ατζέντα που αφορά την βιοποριστική κρίση και την αυξανόμενη ακρίβεια (κόστος ζωής/ενέργειας/ενοικίων, αγοραστική δύναμη/μισθοί), με υποστήριξη της CGT και των πυροσβεστών. Είναι γεγονός πως η μεγάλη πλειοψηφία των διαδηλωτών συμπεριφέρθηκε ειρηνικά στις manifestations της 17/10. Ωστόσο, πράγματι υπήρξαν σε αυτές τις διαδηλώσεις στοιχεία («μαύρο μπλοκ») με αποκλίνουσα και εγκληματική συμπεριφορά, όπως φαινόμενα lootings μαγαζιών, σπάσιμων δημοσίων στάσεων, μέχρι και πυρπόληση ή κατάληψη κτηρίων (βλ. Δημαρχείων).

Προφανώς τέτοια φαινόμενα είναι καταδικαστέα, δεν εκφράζουν την πλειοψηφία και ήδη αξιοποιούνται ως βασικό επιχείρημα της Λεπέν (πρώτη στις δημοσκοπήσεις με γύρω 35%) του ακροδεξιού RN, η οποία προσπαθεί να κεφαλαιοποιήσει οφέλη βάσει ενός δόγματος νόμου και τάξης, τραμπικού και μελονικού τύπου. Ο Μελανσόν του αριστερού LFI (που είναι δεύτερος στις περισσότερες δημοσκοπήσεις με έως 18-20%, με μεγάλο ρυθμό ανόδου, και άρα ανταγωνιστής της Λεπέν για τον δεύτερο γύρο προεδρικών) απέρριψε τις λεηλασίες, κάλεσε σε αποζημίωση των μαγαζιών και τους υποστηρικτές του να μείνουν μακριά από τέτοια φαινόμενα, στρέφοντας το κύριο βάρος της κριτικής του στη διαχείριση της τάξης από την κυβέρνηση.

Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Εσωτερικών της Γαλλίας, Λοράν Νουνιές, υπέβαλε την παραίτησή του στις 18/10 μετά τις ταραχές, αλλά ο πρόεδρος Μακρόν την απέρριψε. Έκτοτε, ο Γάλλος πρόεδρος έβγαλε ένα διάγγελμα καταγγελίας των επεισοδίων, δίχως όμως να τα αιτιάσει κοινωνικά ή να εξηγήσει πως ακριβώς θα βρει διέξοδο στην κατάσταση. Λίγο αργότερα, ο Πρωθυπουργός Λεκορνί επέβαλε απαγορεύσεις κυκλοφορίας (curfews) για συγκεκριμένες πόλεις και ζώνες εντός τους, ενώ ετοιμάζεται αντίστοιχη υπερ – επιχείρηση ενστόλων για το προσεχές Σάββατο, ενόψει νέων κινητοποιήσεων, ακόμα και με τη συμμετοχή του στρατού.

Σημειώνεται πως ο ίδιος ο Νουνιές παραδέχτηκε «απώλεια ελέγχου» της αστυνομίας σε ορισμένες πόλεις, και ο Μακρόν παραδέχτηκε «ελλείψεις στην πρόβλεψη και στις πληροφορίες». Τα ανωτέρω εγείρουν, σαφώς, απορίες.

Πως γίνεται η δεύτερη μεγαλύτερη δύναμη της ΕΕ να μη μπορεί να διαχειριστεί την προστασία μαγαζιών στο κέντρο της πρωτεύουσας και την υπέρμετρη βία έναντι πολιτών, όταν έχει τέτοια υπεροπλία και υποτιθέμενη οργάνωση;

Πώς είναι δυνατόν να σημειώνεις πάνω από 8.000 συλλήψεις με το 85% να αφορούν ανηλίκους, να δημιουργείς ακρωτηριασμούς, να προκύπτει τουλάχιστον ένας επιβεβαιωμένος θάνατος διαδηλωτή (λόγω ανακοπής), και να μην περιμένεις νεανική αντιδραστικότητα εναντίον σου; Που είναι το μέτρο, η αναλογικότητα και ο έλεγχος του κρατικού μονοπωλίου στη νόμιμη βία;

Και το κυριότερο: Δεν θα ήταν κοινωνικά βέλτιστο και πολιτικά σοφότερο να γίνουν δεκτά τα (δίκαια) προαναφερθέντα αιτήματα μαθητών και φοιτητών, που βάσει πρόχειρης κοστολόγησης αθροίζονται σε 10 περίπου δις, από το να παραλύσει μια ολόκληρη χώρα, να ολισθήσει στο χάος και τη συνακόλουθη αυταρχικοποίηση, οδηγώντας σε ποσά καταστροφών και αποζημιώσεων;

ΑΣ ΜΙΛΗΣΟΥΝ (ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ) ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ

Πάμε τώρα στην ουσία της υπόθεσης. Όλα τα ανωτέρω αποτελούν αποτελέσματα και όχι κοινωνικά αίτια. Τι λένε, λοιπόν, τα διαθέσιμα ποσοτικά στοιχεία; Την ίδια ιστορία με τους νέους! Συγκεκριμένα, από όταν ανέλαβε ο Μακρόν (2017) σε πραγματικούς/αποπληθωρισμένους όρους:

Η κατά κεφαλήν δαπάνη ανά φοιτητή μειώθηκε κατά περίπου 20% (βλ. γράφημα 1). Για να κάνουμε μια ακόμα πιο εύκολη σύγκριση:

Από το 2017 έως το 2026 ο προϋπολογισμός ανώτατης εκπαίδευσης έχει μειωθεί σε σταθερές τιμές (πραγματικές) κατά 4%, ενώ οι φοιτητές και οι ανάγκες πανεπιστημίων και έρευνας, αυξάνονται (βλ. γράφημα 2). Αντίστοιχα, από το 2017 έως το 2027 (βάσει του υπό συζήτηση προϋπολογισμού), ο προϋπολογισμός της Παιδείας θα έχει αυξηθεί κατά περίπου 31% σε τρέχουσες/ονομαστικές τιμές (Υπουργείο Παιδείας, Budget 2027 pour l’École, 2026), δηλαδή μόλις κατά 5-6% σε πραγματικούς όρους, αν ληφθεί υπόψη ότι ο σωρευτικός πληθωρισμός της περιόδου είναι περίπου 23% (INSEE & Banque de France, 2025).

Επιπλέον, το 2027 προβλέπεται καθαρή κατάργηση 1.588 θέσεων καθηγητών. Την ίδια ακριβώς περίοδο, ο προϋπολογισμός της Άμυνας σχεδόν διπλασιάζεται, από 32,3 δισ. € το 2017 (Assemblée nationale, έκθεση της Επιτροπής Οικονομικών για τον PLF 2026, αποστολή «Défense») σε περίπου 63,5 δισ. € το 2027 (PLF 2027), μια αύξηση περίπου 60% σε πραγματικούς, αποπληθωρισμένους όρους.

Και ενώ ο νέος προϋπολογισμός ζητά λιτότητα ύψους 54 δισ. € μέσω περικοπών σε επιδόματα και συντάξεις, σε ένα Κοινοβούλιο όπου κανείς δεν έχει απόλυτη πλειοψηφία με μειοψηφική κυβέρνηση ανοχής, ο νόμος επικαιροποίησης του στρατιωτικού προγραμματισμού κλειδώνει 436 δισ. € για το 2024–2030, με τις αμυντικές δαπάνες να φτάνουν τα 76,3 δισ. € το 2030 (Sénat, LPM, 2026).

Το ψηφιδωτό ολοκληρώνεται με την μακροοικονομική επίδοση της Γαλλίας:

Όλοι οι σχετικοί δείκτες δημοσίων οικονομικών επί διακυβέρνησης Μακρόν έχουν χειροτερεύσει: Το γαλλικό χρέος θα ξεπεράσει το 120% έως το 2027 (όταν η ΕΕ επιτρέπει έως 60%), με εκτιμήσεις πως θα φτάσει πλησίον του 130% έως το 2030, το δημοσιονομικό έλλειμμα διπλασιάστηκε και έχει ξεπεράσει το 5% (η ΕΕ επιτρέπει ανώτατο έως 3%), με ταυτόχρονο υψηλό εμπορικό έλλειμμα (κοινώς, δίδυμα ελλείμματα) και μια ανεργία νέων στο 21-22% (στοιχεία INSEE/Eurostat, 2026).

Αυτή η επίδοση είναι που έχει τοποθετήσει τη Γαλλία στην διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος κατά το αναθεωρημένο δημοσιονομικό σύμφωνο της Ευρωζώνης, ήδη από το 2024. Ταυτόχρονα, αυτή η επίδοση έχει ανεβάσει το spread με τη Γερμανία και αυξήσει τα bond yields (αποδόσεις ομολόγων) στα υψηλότερα επίπεδα από το 2008, κάνοντας το υπάρχον και νέο γαλλικό χρέος ολοένα και πιο ακριβό (τόκοι ως αντιστάθμισμα κινδύνου default). Αυτά συμβαίνουν την ώρα που η ΕΚΤ/ECB, όπως και η FED, ακολουθεί περιοριστική νομισματική πολιτική (και άρα μη εγγύηση υποστήριξης άνευ όρων) ανεβάζοντας τα επιτόκια για να αντισταθμίσει τον πληθωρισμό (ο οποίος, μετά τον στασιμοπληθωριστικό covid, έχει αυξηθεί εκ νέου λόγω των ενεργειών του Τραμπ στο Ιράν). Την ίδια στιγμή, το ΔΝΤ (2026) προειδοποιεί όλες τις αναπτυγμένες οικονομίες και ιδίως τους G7 πως το κόστος δανεισμού τους και εξυπηρέτησης των χρεών τους έχουν φτάσει σε ρεκόρ εικοσαετίας, ζητώντας άμεσα σχέδια μείωσης των ελλειμμάτων.

Το πλέον σίγουρο, είναι ότι η επικείμενη λιτότητα, συναρτήσει των πολιτικών και κινηματικών εξελίξεων, δεν φαίνεται να μπορεί να ακολουθήσει λογικές business as usual, δηλαδή λογικές τύπου trickle-down ή ορντοφιλελεύθερης δημοσιονομικής πειθαρχίας, με άρωμα «ελληνικής μνημονιακής συνταγής». Μια τυφλή λιτότητα στις πλάτες των μικρομεσαίων, θα είναι αντιπαραγωγική και ατελέσφορη, χωρίς να εγγυάται μακροοικονομική εξισορρόπηση και ειδικώς βιοποριστική επιστροφή στα προ – κρισιακά επίπεδα. Ποια είναι η απόδειξη αυτού; Μα η Ελλάδα φυσικά!

Αν και η ελληνική οικονομία έχει πράγματι βελτιώσει τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ και αντικαταστήσει το δημοσιονομικό της έλλειμμα με πρωτογενή πλεονάσματα, δεν έχει ακόμα επανέλθει – 17 χρόνια μετά! – στα προ-κρισιακά της επίπεδα, χάνοντας πάνω από 25% του ΑΕΠ της κατά την προσαρμογή. Συγκεκριμένα, τόσο το πραγματικό ΑΕΠ όσο και η αγοραστική δύναμη (που συγκρίνεται, ως τελευταία, μονάχα με της Βουλγαρίας σε επίπεδο ΕΕ) της χώρας δεν έχουν επανέλθει. Αντιστοίχως, οι ανισότητες και ο πληθωρισμός (ακρίβεια) συνεχίζουν αυξητικά και άνω του μέσου όρου της ΕΕ, δίχως ακόμα η χώρα να έχει αλλάξει το παραγωγικό της μοντέλο (εξού ότι διατηρεί ακόμα το παραδοσιακό εμπορικό της έλλειμμα), ούτε καν τομεακή σύσταση του ΑΕΠ.

Ακόμα και ο υψηλός ρυθμός ανάπτυξης αναμένεται να μειωθεί μετά το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης. Η υπερ-φορολόγηση και η προσέλκυση ευκαιριακών επενδύσεων σε μη παραγωγικούς και εν πολλοίς ευκαιριακούς τομείς, με τεράστια ζητήματα ατελούς ανταγωνισμού, αιτιολογεί το πώς βρίσκονται αυτά τα υπερπλεονάσματα, με τον φόβο δημιουργίας νέων φουσκών και δομικών ανισορροπιών, με ταυτόχρονη αύξηση ανισοτήτων (πλούτου και εισοδήματος).

Βάσει αυτών, δεν είναι τυχαίο που πολλοί οικονομολόγοι και ακαδημαϊκοί ήδη κάνουν αυτή τη σύγκριση με την ελληνική περίπτωση και προειδοποιούν τη Γαλλία να μη δεχτεί έναν παρόμοιο – τηρουμένων των αναλογιών – δημοσιονομικό στραγγαλισμό, που από ότι φαίνεται δεν θα τον επιτρέψει το ίδιο το γαλλικό εκλογικό σώμα. Ως εναλλακτικές σε μια τέτοια τυφλή λιτότητα προτείνονται αναδιανεμητικές λύσεις, όπως ο φόρος 2% στις μεγάλες περιουσίες (Πικετί, Ζουκμάν) ή η κατάργηση αναποτελεσματικών φοροαπαλλαγών (Jérôme Héricourt), αλλά και ανορθόδοξες πολιτικές, όπως η μετατροπή του χρέους που κατέχει η Τράπεζα της Γαλλίας σε διαρκή ομόλογα σε μια προσπάθεια «παγώματος» της αποπληρωμής τους.

Σε κάθε περίπτωση, τόσο η Ευρωζώνη όσο και η Γαλλία, μετά τις γαλλικές προεδρικές εκλογές, θα κληθούν να δώσουν απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα, σε ένα ασφυκτικό πλαίσιο ανόδου της ακροδεξιάς και της λαϊκής οργής. Αυτή τη φορά, σε σύγκριση με την ελληνική περίπτωση, φαίνεται πως πολλές περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν παρόμοια οικονομικά και κοινωνικά φαινόμενα: Συσσώρευση χρεών, ελλειμμάτων, ακρίβειας, ανισοτήτων, κοινωνικών εκρήξεων. Σε αυτήν ακριβώς τη συζήτηση οι νέοι ενώνουν τις φωνές τους, ζητώντας βιοποριστική στήριξη και καλυτέρευση εκπαίδευσης – κοινωνικών δαπανών, σε ένα πλαίσιο συνεχιζόμενης ακρίβειας εν μέσω πολύ – κρίσεων, που έχει διαταράξει την κοινωνικοοικονομική συνοχή ολόκληρης της Δύσης.

ΝΕΑΝΙΚΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ: Η GEN Z ΑΠΑΙΤΕΙ ΕΝΑ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ

Το ανωτέρω πλαίσιο δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Δεν είναι τυχαίο πως τα γεγονότα της Γαλλίας παρατηρούνται πλέον στη μισή Ευρώπη: Ιταλία, Ισπανία, Ελλάδα, Αλβανία, Βέλγιο, Γερμανία, με παρόμοια ατζέντα και στην αμερικανική νεολαία, βάσει όλων των πρόσφατων ερευνών και μετρήσεων. Ο συσσωρευμένος θυμός των νέων στα πλαίσια μιας εντεινόμενης βιοποριστικής, στεγαστικής και εν γένει κοινωνικής κρίσης (βλ. οικονομικές κρίσεις, covid, περιβαλλοντική κρίση, σημερινές δημοσιονομικές κρίσεις χρέους, κίνδυνοι ΑΙ), και συνακόλουθης μη πολιτικής εκπροσώπησης αυτών των αιτημάτων, φαίνεται να ξεσπά τώρα, και μάλιστα δίχως να έχει προηγηθεί κάποιο συγκεκριμένο μέτρο (π.χ. πρόταση νόμου/μεταρρύθμιση κλπ.).

Είναι κρίσιμο να ειπωθεί πως σήμερα υπάρχει μια ειδοποιός διαφορά, που πολλοί παραβλέπουν, συγκριτικά με τα γεγονότα του Μάη του ’68: Εκείνος ξέσπασε στην κορύφωση της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής ευημερίας και, στο νεανικό/φοιτητικό του σκέλος, διεκδικούσε κυρίως πολιτισμική και αντιαυταρχική απελευθέρωση. Η σημερινή νεολαία, μεγαλωμένη μέσα σε διαδοχικές κρίσεις και ένα μη βιώσιμο πλαίσιο (εργασιακά, οικονομικά, κοινωνικά, εκπαιδευτικά), επαναφέρει τη βιοποριστική ατζέντα και πιο παραδοσιακά, ταξικού τύπου ζητήματα, απαιτώντας πρακτικές και άμεσες λύσεις.

Πρωτίστως εκφράζεται η αντίθεση των νέων, και ιδίως της Gen Z (1997 – 2012), σε μια Πολιτική Οικονομία που μεταβιβάζει τον δημόσιο και κοινωνικό πλούτο σε ολιγαρχικά εταιρικά συμφέροντα, στα πλαίσια μιας πολεμικής οικονομίας που περιορίζει τον ήδη παρηκμασμένο δημοσιονομικό χώρο κοινωνικής και εκπαιδευτικής πολιτικής. Δεν είναι τυχαίο που τα συνθήματα στις πρόσφατες κινητοποιήσεις συνοψίζονται στο «δώστε λεφτά για την παιδεία και την κοινωνία, όχι για πολέμους».

Ας μην ξεχνάμε πως η Gen Z είναι η πρώτη μεταπολεμική γενιά που μεγάλωσε σε πλήρως ψηφιακό περιβάλλον, με χειρότερο βιοποριστικό επίπεδο από αυτό των γονέων της, σε εποχή όπου το κράτος έχει υποχωρήσει έναντι της αγοράς σε πρωτοφανή βαθμό, μη μπορώντας να ελέγξει τιμές, φαινόμενα και καταστάσεις. Το παράδοξο έγκειται στην αναντιστοιχία των επισήμων θεσμών και των ελίτ με τους νέους. Το μόνο σίγουρο είναι πως το υπό διαμόρφωση κίνημα απαιτεί ένα διαφορετικό μείγμα δημοσιονομικής, κοινωνικής και εν γένει δημοκρατικής πολιτικής, ακόμα και αν αυτό σημαίνει να γίνουν δομικές μετατοπίσεις. Στη γωνία περιμένει η ακροδεξιά, η οποία βρίσκεται στη μεγαλύτερη, και ταυτόχρονη, παγκόσμια άνοδό της, τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1930. Ως εκ τούτου, το να βαπτίζεται κάθε κριτική και εν πολλοίς αυτονόητη διεκδίκηση ως «ακροαριστερή», δεν θα λύσει το θέμα, το οποίο άπτεται των ίδιων των φυσικών ορίων του ύστερου παγκοσμιοποιημένου status quo.

Αντί όμως να αφουγκραστούμε αυτά τα μετρήσιμα δεδομένα, ακούμε θεωρίες περί «ακροαριστερών», «αντίφα» ή «ισλαμιστών» που δήθεν καθοδηγούν το κίνημα, αγνοώντας ότι η Γαλλία είναι εδώ και αιώνες πολυπολιτισμική, με τους περισσότερους νέους ξένης καταγωγής να είναι επισήμως Γάλλοι πολίτες, δεύτερης και τρίτης γενιάς, με γαλλικό διαβατήριο, γλώσσα και κοινωνιολογικές και πολιτισμικές καταβολές. Πώς άραγε εξηγείται ότι η ίδια γενιά διαμαρτύρεται ταυτόχρονα σε τόσες διαφορετικές χώρες, με σχεδόν ταυτόσημα αιτήματα;

Ούτε το επιχείρημα των «απουσών γαλλικών σημαιών» ευσταθεί: στις διαδηλώσεις κυματίζουν και πάμπολλες γαλλικές σημαίες, συχνά πλάι σε παλαιστινιακές, ως έκφραση αντίθεσης σε μια εξελισσόμενη γενοκτονία και υπεράσπισης της διεθνούς νομιμότητας, δηλαδή των ίδιων των πυλώνων του ενωσιακού οικοδομήματος και του κράτους δικαίου.

Αυτά δεν τα λένε άλλωστε μόνο οι νέοι: Τα λέει ο ΟΗΕ, το ICC, πραγματογνώμονες και ειδικοί. Το ίσως όμως κορυφαίο αστείο, είναι η άποψη πως «η Γαλλία έπεσε». Άραγε, για ποια Γαλλία μιλάνε; Μήπως όχι για την χώρα του διαφωτισμού και της κριτικής διανόησης; Δεν είναι η Γαλλία η χώρα της Επανάστασης του 1789, εμπνευσμένης από το κοινωνικό συμβόλαιο του Ρουσσώ, σύμφωνα με το οποίο η εξουσία που δεν υπηρετεί τη γενική βούληση χάνει τη νομιμοποίησή της, με τους πολίτες να ανακαλούν την εντολή εξουσίας που τους πρόδωσε; Και δεν μας διδάσκει όλο αυτό ότι κάθε σημαντική κατάκτηση, από το εργασιακό οκτάωρο έως τα ίδια τα συντάγματά μας, ήταν και παραμένει προϊόν συλλογικής διεκδίκησης; Δεν είναι αυτή μία από τις θεμελιώδεις παραδόσεις του γαλλικού, ευρωπαϊκού και δυτικού πνεύματος;

ΜΕ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΣΤΟΝ ΕΠΟΜΕΝΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΥΚΛΟ ΕΝΟΨΕΙ ΝΕΩΝ ΚΡΙΣΕΩΝ

Συμπερασματικά, τα εξελισσόμενα νεανικά, και ευρύτερα λαϊκά, κινήματα ανά την Ευρώπη, είναι μια μαζική και ακηδεμόνευτη έκφραση ενός χρόνιου αιτήματος άμεσης αλλαγής πολιτικού και οικονομικού μοντέλου, με προμετωπίδα την βιοποριστική βιωσιμότητα. Ο μόνος ικανός εκφραστής τέτοιου αιτήματος, τόσο από την άποψη οικονομικής όσο και πολιτικής φιλοσοφίας, δεν είναι άλλος από ένα ισχυρό και παρεμβατικό κράτος κοινωνικής πρόνοιας (και συναφών δαπανών), με έμφαση στις εξισωτικές πολιτικές, την παιδεία και υπαρξιακά ζητήματα καθημερινότητας (ενοίκια, μισθοί, αναδιανομή).

Αυτά αποτελούν και μια ελάχιστη εγγύηση του κοινωνικού μας συμβολαίου και της ίδιας της κοινωνικής ειρήνης εντός δυτικού και δη ευρωπαϊκού πλαισίου. Τα όσα γίνονται επισημοποιούν την χρεοκοπία (οικονομική και νομιμοποιητική) του λεγόμενου φιλελεύθερου κέντρου (το οποίο δεν ήταν ούτε φιλελεύθερο, ούτε κεντρώο) και των κυρίαρχων πολιτικών που εφαρμόζονται τις τελευταίες δεκαετίες. Είναι αστείο το πώς ορισμένοι προσπαθούν να βαφτίσουν ως ακραίες κάποιες διεκδικήσεις που φάνταζαν αυτονόητες ακόμα και κατά τα Μιτερανικά αλλά και Γκωλικά πρότυπα! Η νέα γενιά απορρίπτει τα αντιφατικά παράδοξα του ύστερου καπιταλιστικού συστήματος και του ευρύτερου status quo, ιδίως την μεταβίβαση πόρων από την κοινωνία στους πολεμικούς εξοπλισμούς ή/και τα χέρια λίγων, επισφραγίζοντας, έτσι, την υστεροφημία της πολιτικής παρακαταθήκης του Μακρονισμού.

Πρόκειται κατ’ ουσίαν για την ίδια την απόρριψη μιας πολιτικής αντίληψης κοινωνικοποίησης του εκάστοτε κρισιακού κόστους, αλλά ιδιωτικοποίησης οποιουδήποτε οφέλους, μια τάση που δείχνει να έχει εξαντλήσει τις αντοχές της κοινωνικοοικονομικής συνοχής, μαζί με την άλλοτε μακροοικονομική αποτελεσματικότητα περί επιστροφής σε μια κάποια «κανονικότητα» όπου όλοι κερδίζουν.

Αν οι συναφείς θεσμοί δεν λάβουν υπόψη τους αυτές τις αγωνίες, πολύ σύντομα τα φαινόμενα κινηματικών κινητοποιήσεων θα πληθύνουν ανά την Δύση και την Ευρώπη, ακόμα και στις άλλοτε πλούσιες οικονομίες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης, οι οποίες δεν έχουν ακόμα γνωρίσει τι εστί λιτότητα, και που διατηρούν ακόμα ένα πλουσιοπάροχο στυλ ζωής. Αν η απάντηση των επίσημων εξουσιών παραμείνει η αυταρχικοποίηση, η καταστολή και η διατήρηση της ίδιας αδιέξοδης δημοσιονομικής/μακροοοικονομικής ορθοδοξίας, τότε τα φαινόμενα βίας θα αυξηθούν με μαθηματική ακρίβεια, ενώ θα αυξάνεται ο κίνδυνος κεφαλαιοποίησης αυτών των οφελών από την πλευρά της ακροδεξιάς, η οποία σημειώνει ιστορική άνοδο. Το μέλλον, ως φαίνεται, θα κριθεί στο αν τα λαϊκά στρώματα θα επιλέξουν να αναλύσουν την πραγματικότητα στη βάση μιας εθνικιστικής ερμηνείας σύγκρουσης πολιτισμών, ή στη βάση μιας κριτικής ερμηνείας δημοκρατικού ελέγχου και αλλαγής μοντέλου, με γνώμονα τον ισότιμο βιοπορισμό και τη δημοσιονομική δικαιοσύνη.

* Ο Θεοφάνης Κοτσώνης είναι Υποψήφιος Διδάκτωρ Οικονομικών (Εφαρμοσμένα Μακροοικονομικά), Οικονομολόγος (MSc), Πολιτικός Επιστήμονας (BA)