Scenius Sound 001: Από τους Messthetics στον Ψαρογιώργη, μια βραδιά ανοιχτή στο απρόβλεπτο

«Το ωραίο είναι ότι δεν ξέρουμε πού θα μας οδηγήσει». Με αυτά τα λόγια, ο Γιώργης Ξυλούρης (Ψαρογιώργης) περιγράφει την επικείμενη συνάντησή του επί σκηνής με τον μπασίστα Θοδωρή Ζιάρκα και τον ντράμερ Νίκο Θεσσαλονικέα. Αυτή η ιδέα του απρόβλεπτου, ζωντανού πειραματισμού χτυπά στην καρδιά του SCENIUS SOUND 001, του νέου μουσικού φεστιβάλ που έρχεται στο ΠΛΥΦΑ.

Το όνομα της διοργάνωσης δεν είναι τυχαίο: δανείζεται την έννοια του «scenius» που επινόησε ο Brian Eno, συνθέτοντας τις λέξεις scene (σκηνή) και genius (ευφυΐα). Με τον όρο αυτό, ο Eno θέλησε να καταρρίψει τον μύθο της μεμονωμένης μεγαλοφυΐας, υποστηρίζοντας ότι οι μεγάλες ιδέες δεν γεννιούνται στο κεφάλι ενός μόνο ανθρώπου, αλλά μέσα από γόνιμα οικοσυστήματα και τη συλλογική δημιουργικότητα μιας ολόκληρης κοινότητας.

Εμπνευσμένο από αυτή τη φιλοσοφία, το φεστιβάλ φιλοδοξεί να γίνει το νέο σημείο συνάντησης για την αθηναϊκή αυτοσχεδιαστική σκηνή. Ο ενθουσιασμός για το τι θα προκύψει από αυτή τη σύμπραξη διατρέχει ολόκληρο το πρόγραμμα του νεότευκτου SCENIUS SOUND. Οι Messthetics και ο James Brandon Lewis, καλλιτέχνες της ελληνικής και διεθνούς αβάν-γκαρντ, η ζωντανή καλλιγραφία του Vincent de Boer και μια ξεχωριστή συναυλία των ΣΤΟΜΑ με το κοινό ξαπλωμένο στο σκοτάδι συνθέτουν την πρώτη αυτή διοργάνωση.

Τι διατρέχει όλες αυτές τις επιλογές; Ο διοργανωτής Αλέξης Ραπτόπουλος μας μιλά για την αυτοσχεδιαστική μουσική στο πλαίσιο του SCENIUS και την ανταπόκριση του ελληνικού κοινού:

«Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε οι μουσικοί να μοιραστούν τη δημιουργικότητά τους μεταξύ τους. Να υπάρχει αμοιβαία εκτίμηση, χώρος για δοκιμές και για ιδέες που μπορεί να προκύψουν εκείνη τη στιγμή. Αυτό είναι για μένα το scenius: η «ευφυΐα της σκηνής» που γεννιέται από τη συνάντηση, και στην οποία συμμετέχει και το κοινό.

Στην Αθήνα υπάρχει ένα κοινό περίεργο και ανοιχτό, που έρχεται να ακούσει κάτι που δεν ξέρει από πριν. Δεν είναι μεγάλο, αλλά είναι αφοσιωμένο και μεγαλώνει. Το είδαμε με τους Necks το 2023 και σε όσα έχουμε κάνει από τότε. Αυτό που προσπαθούμε είναι να χτίσουμε μια σχέση εμπιστοσύνης, ώστε ο κόσμος να έρχεται και για όσα δεν γνωρίζει ακόμα.»

Πώς διαμορφώθηκε το σκεπτικό πίσω από τις επιλογές και πώς προέκυψε το πρόγραμμα;
«Το πρόγραμμα χτίστηκε σε μεγάλο βαθμό μέσα από την ανταλλαγή ιδεών με τους μουσικούς. Είχα ήδη αρχίσει τον σχεδιασμό όταν ήρθε η πρόταση για τους Messthetics και τον James Brandon Lewis, και εντάχθηκε σε αυτόν. Οι προηγούμενες δουλειές των μουσικών μάς δίνουν κάποια σημεία αναφοράς, αλλά ο περιορισμός σε είδη δεν βοηθά ιδιαίτερα εδώ. Αυτό που τους ενώνει είναι ο αυτοσχεδιασμός και η αισθητική του.

Πολύ νωρίς ήρθε από τον Νίκο Ζιάρκα η πρόταση για ένα τρίο με τον αδελφό του, Θοδωρή, και τον Ψαρογιώργη. Στην πορεία, λόγω μιας περιοδείας που προέκυψε, η σύνθεση άλλαξε και αποφασίσαμε να καλέσουμε έναν ντράμερ. Έχω δει τους Xylouris White να ανοίγουν για τους Godspeed You! Black Emperor στο Donaufestival στην Αυστρία, σε ένα φοβερό σετ, και έχω μεγάλη περιέργεια για το τι θα προκύψει από αυτή τη συνάντηση.

Αντίστοιχα, με τον Γιάννη Αναστασάκη συζητήσαμε ένα διεθνές κουαρτέτο με τη συμμετοχή του, αλλά και ένα νέο τρίο που είχε μόλις προκύψει από ένα παίξιμο. Καλέσαμε επίσης τον εικαστικό Vincent de Boer, για να φέρει με τη ζωντανή καλλιγραφία του μια άλλη διάσταση σε όσα ακούμε. Θέλουμε το SCENIUS SOUND να ανοίγεται και σε άλλες μορφές δημιουργίας, ώστε να είναι ένα σημείο συνάντησης για όλη τη δημιουργική κοινότητα.

Και κλείνουμε με τους ΣΤΟΜΑ, με τους οποίους είχαμε συνεργαστεί και στη συναυλία των ZU, σε ένα σετ όπου το κοινό ακούει ξαπλωμένο, στο απόλυτο σκοτάδι.»

«Χρειάζεται να εμπιστευτείς και να αφήσεις χώρο για το ρίσκο»

Η ιδέα μιας συνεργασίας με τον Ξυλούρη συζητιόταν εδώ και χρόνια, μας λέει ο Θοδωρής Ζιάρκας, ένας από τους δραστήριους μπασίστες της σύγχρονης ελληνικής αυτοσχεδιαστικής σκηνής. Η πρόταση για το SCENIUS SOUND έδωσε την ευκαιρία να πραγματοποιηθεί και στη συνέχεια προσκλήθηκε ο ντράμερ Νίκος Θεσσαλονικεύς. Πού βρίσκουν κοινό έδαφος πάνω στη σκηνή;

Ο Θοδωρής Ζιάρκας μας λέει: «Κοινό έδαφος βρίσκουμε στη διαδικασία του αυτοσχεδιασμού ανεξάρτητα από τις καταβολές και τις παραδόσεις. Ο αυτοσχεδιασμός στην jazz και στις παραδοσιακές μουσικές έχει παρόμοια λογική. Η κάθε στιγμή ζητάει ευελιξία και ανοικτές τις αισθήσεις ώστε να οδηγηθείς από την κατάσταση και τους άλλους μουσικούς. Το να μπορείς να αυτοσχεδιάσεις με ελευθερία δεν πιστεύω ότι έχει να κάνει με την δεξιοτεχνία, τη μουσική γλώσσα ή τον έλεγχο παρά με τη συνολική αντίληψη.»

Ο Ψαρογιώργης από την άλλη, σοφά μας καλεί να χαλαρώσουμε και απλώς να γίνουμε μάρτυρες του τρόπου με τον οποίο θα συσχετιστούν οι τρεις τους μέσα από τη μουσική:

«Το ωραίο είναι ότι δεν ξέρουμε πού θα μας οδηγήσει. Άλλωστε, είναι η πρώτη φορά που παίζουμε μαζί. Αυτή ακριβώς είναι και η πρόταση: ελάτε στη συνάντησή μας όχι για να παρακολουθήσετε μια προετοιμασμένη γυαλισμένη αναπαράσταση, αλλά για να γίνετε μάρτυρες του τρόπου με τον οποίο σχετιζόμαστε μέσα από τη μουσική. Μπορεί να ξεκινήσουμε από την κρητική παράδοση, ή το αντίθετο και να βρεθούμε σε έναν απρόβλεπτο μουσικό τόπο. Εκεί χρειάζεται να εμπιστευτείς και να αφήσεις χώρο για το ρίσκο.

Όλα στηρίζονται στους ανθρώπους: στο ποιοι είμαστε μαζί και στο ποιοι είμαστε ο καθένας ξεχωριστά. Θα φέρουμε ο καθένας ό,τι κουβαλά μέσα του, όσα ενστικτωδώς αναβλύζουν από τη φαντασία, τα βιώματα και τους ήχους μας. Αυτό είναι πυξίδα μας για να ανακαλύψουμε μαζί νέα τοπία. Κουβαλάμε ιστορίες, τραγούδια και χορούς. Θα μιλήσουμε με τη γλώσσα που μας ενώνει, με τη μουσική κι όπου κι αν βρεθούμε.

Το απλό και το γυμνό είναι αυτά που αφήνουν χώρο για όλους. Για να μπεις, και να μοιραστείς.»

Το κλειδί είναι να αφήσουμε τον ήχο να μας οδηγήσει

Στην ίδια βραδιά θα ακουστούν μουσικοί με αφετηρίες από το πανκ μέχρι τη free jazz. Τι πιστεύει ο Θοδωρής Ζιάρκας ότι μπορεί να ακούσει διαφορετικά στην κρητική μουσική κάποιος που θα έρθει στο ΠΛΥΦΑ για τους Messthetics και τον James Brandon Lewis;

«Προσωπικά βρίσκω τρομερό ενδιαφέρον ότι θα συνυπάρξουν τόσα διαφορετικά είδη της αυτοσχεδιαζόμενης μουσικής σε ένα φεστιβάλ. Θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντική αυτή η διάδραση για το κοινό και για τους ίδιους τους καλλιτέχνες. Αυτή η συνύπαρξη αντανακλά έντονα την κατάσταση που βρίσκεται η διεθνής μουσική κοινότητα της αυτοσχεδιαστικής μουσικής. Περιλαμβάνει την τζαζ, τις παραδοσιακές μουσικές, το πανκ, την ηλεκτρική μουσική, μέχρι και τη φασαρία της πόλης.

Αυτό που θα παρουσιάσουμε το Σάββατο έχει σποραδικές αναφορές στην κρητική μουσική και την free jazz, αλλά δεν επιδιώκουμε να διασκευάσουμε ή να αποδώσουμε την παράδοση με έναν διαφορετικό τρόπο. Επιδιώκουμε το πώς θα επικοινωνήσει ο κάθε μουσικός αυτό που τον αφορά και εξερευνά αυτήν την περίοδο. Με αυτήν τη λογική οι μουσικές αναφορές εντάσσονται σε αυτόν το μουσικό σύμπαν σαν μέρος του λεξιλογίου, παρά σαν καθαρή αναπαραγωγή ή αναφορά.

Το κλειδί για εμένα βρίσκεται στο να μην προσπαθείς να αποδώσεις τίποτα – απλά να αφήσουμε τον ήχο να μας οδηγήσει.»

Το στοίχημα για το μέλλον

Για τον Ραπτόπουλο, η τελική πρόκληση είναι η βιωσιμότητα. Το SCENIUS SOUND στηρίζεται σε ανεξάρτητους πόρους, μικρές συνεργασίες και στο κοινό που αγοράζει εισιτήριο.

«Μια τέτοια διοργάνωση στηρίζεται σε ανεξάρτητους πόρους, σε μικρές συνεργασίες και στο κοινό που αγοράζει εισιτήριο. Για να έχει συνέχεια, χρειάζεται να βρεθεί μια ισορροπία ανάμεσα στο ρίσκο του προγράμματος και στη σταθερότητα: σταθεροί συνεργάτες, χορηγοί και υποστηρικτές που πιστεύουν στην ιδέα και ένα κοινό που επιστρέφει.

Σημαντική είναι και η συνεργασία με τους χώρους και τις ομάδες που εκφράζουν αυτή τη σκηνή στην Αθήνα. Όταν δουλεύουμε μαζί αντί για παράλληλα, η σκηνή δυναμώνει συνολικά.  Ο στόχος είναι το SCENIUS SOUND να γίνει ένα σημείο συνάντησης που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο».