Οργή στη Φιλανδία: Η Google έκοψε παράνομα 250.000 δέντρα για data center

Πριν από λίγους μήνες, περίπου 250.000 δέντρα κάλυπταν 3.300 στρέμματα δάσους κοντά στην κωμόπολη Μούχος, στη γαλήνια ύπαιθρο της βόρειας Φινλανδίας. Τώρα, χάρη στη Google, δεν έχει απομείνει τίποτα.

Αφότου ο τεχνολογικός κολοσσός ισοπέδωσε παράνομα ολόκληρη την περιοχή για να ανεγείρει ένα κέντρο δεδομένων (datacentre) – αποψιλώνοντας ακόμα και το επιφανειακό έδαφος –, το μόνο που βλέπει κανείς είναι μια λάσπη, λακούβες, μπάζα, ρίζες και κομμένα κλαδιά.

Οι κάτοικοι καταγγέλλουν ότι λασπόνερα από το εργοτάξιο καταλήγουν ήδη σε ένα ρυάκι που τροφοδοτεί τον ποταμό Οουλουγιόκι.

Έχοντας στα σκαριά 145 νέα κέντρα δεδομένων σε διάφορα στάδια σχεδιασμού, η Φινλανδία, όπως γράφει ο Guardian, έχει βρεθεί άθελά της στην πρώτη γραμμή της νέας μεγάλης επέλασης των τεχνολογικών κολοσσών. Πέρα από τη σχετική γεωπολιτική και γεωλογική της σταθερότητα και τις αχανείς εκτάσεις της, το ψυχρό της κλίμα αποτελεί ισχυρό δέλεαρ για τη δραστική μείωση του κόστους ενέργειας που απαιτείται για τη ψύξη των εγκαταστάσεων.

Χωρίς ολοκληρωμένες μελέτες η αποψίλωση του δάσους – Θύελλα αντιδράσεων

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, η Φινλανδική Αρχή Αδειοδότησης και Εποπτείας (LVV) διέταξε την Google να διακόψει προσωρινά τις εργασίες τόσο στο Μούχος όσο και σε ένα δεύτερο εργοτάξιο, περίπου 100 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά, στο χωριό Οτανμάκι.

Ο λόγος; Η εταιρεία προχώρησε σε πλήρη αποψίλωση χωρίς να έχει ολοκληρώσει τις απαιτούμενες μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Η αποκάλυψη προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων και άνοιξε μια μεγάλη εθνική συζήτηση για το αν και πόσο θα πρέπει η χώρα να εμπλακεί στον παγκόσμιο πυρετό κατασκευής κέντρων δεδομένων που πυροδοτεί η εκρηκτική ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.

Την περασμένη εβδομάδα, ο διευθυντής της Google στη Φινλανδία, Άντι Γιάρβινεν, ζήτησε συγγνώμη για την κοπή των δασών, ισχυρίστηκε πάντως πως η εταιρεία λειτούργησε “με βάση την καλύτερη δυνατή κατανόηση που είχε για τη νομοθεσία τη δεδομένη στιγμή”.

Τα έργα στο Μούχος και το Οτανμάκι εντάσσονται σε ένα γιγαντιαίο επενδυτικό πρόγραμμα της Google για υποδομές AI, ύψους 13 δισ. ευρώ – το μεγαλύτερο του είδους του που έχει γίνει ποτέ στις σκανδιναβικές χώρες. Το εγχείρημα έχει δεχθεί πυρά ακόμα και από τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος δήλωσε δημόσια ότι θα προτιμούσε αυτά τα κέντρα να χτιστούν στις ΗΠΑ, καλώντας την εταιρεία να το ξανασκεφτεί.

Από την πλευρά της, η φινλανδική κυβέρνηση, που εφαρμόζει πολιτική αυστηρών περικοπών στις δημόσιες δαπάνες, αγκάλιασε θερμά την επένδυση. Τον περασμένο μήνα, κατά την ανακοίνωση των σχεδίων της Google, ο πρωθυπουργός Πέτερι Όρπο τόνισε ότι η προσέλκυση κεφαλαίων αποτελεί “απόλυτη προτεραιότητα” και πως “η αξία της οικονομίας των δεδομένων ξεπερνά κατά πολύ τις άμεσες επενδύσεις”, εκτιμώντας ότι η συμφωνία θα αποφέρει “μακροπρόθεσμα οφέλη και για τις δύο πλευρές”.

Ωστόσο, οι αποκαλύψεις για τις αυθαιρεσίες της Google έφεραν στην επιφάνεια την έντονη ανησυχία της κοινής γνώμης για το τίμημα αυτών των συμφωνιών: τις επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες, την αύξηση των τιμών του ρεύματος για τα νοικοκυριά και την υποβάθμιση του φινλανδικού φυσικού περιβάλλοντος, που αποτελεί στοιχείο εθνικής υπερηφάνειας. Η διαχείριση των κέντρων δεδομένων αναμένεται πλέον να βρεθεί στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης ενόψει των εκλογών του Απριλίου.

“Καθαρή αλαζονεία της Google”

Εκτός από τα 250.000 δέντρα που κόπηκαν στο Μούχος, η Άνναλα υπολογίζει ότι άλλα 150.000 δέντρα αποψιλώθηκαν στο Οτανμάκι. Επειδή η υλοτομία έγινε παράνομα, η ξυλεία από τα δύο σημεία είναι αδύνατον να διατεθεί στην αγορά ή σε μονάδες επεξεργασίας.

Περισσότεροι από 93.000 πολίτες έχουν ήδη υπογράψει αίτημα ζητώντας αυστηρότερο ρυθμιστικό πλαίσιο για τα κέντρα δεδομένων και τη θεσμοθέτηση ειδικού τέλους αποζημίωσης των τοπικών κοινωνιών για την περιβαλλοντική ζημιά. Μετά το ξέσπασμα του σκανδάλου, ο πρωθυπουργός Όρπο παρομοίασε τα όσα συνέβησαν στο Μούχος με “ψυχρολουσία”.

Η Χάννα Χαλμεενπάα, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της SLL, δήλωσε συγκλονισμένη όταν έμαθε για την αυθαιρεσία της Google: «Στην αρχή δεν μπορούσα να το πιστέψω. Δεν έχω ξανακούσει ποτέ στα χρονικά εταιρεία να κάνει κάτι τέτοιο στη Φινλανδία». Όπως εξήγησε, το εγχώριο σύστημα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην καλή πίστη και την εμπιστοσύνη – κάτι που η Google εκμεταλλεύτηκε. “Αγόρασαν μια τεράστια έκταση και απλά άρχισαν να κόβουν τα πάντα, έτσι απλά. Πρόκειται για καθαρή αλαζονεία, είναι ανεξήγητο”.

Η ίδια τόνισε ότι οι καταιγιστικές εξελίξεις έχουν σοκάρει τη χώρα: «Ο κόσμος παρακολουθεί τις ειδήσεις και αναρωτιέται: “Τι γίνεται τώρα; Πώς μπορούμε να το σταματήσουμε; Και είμαστε υποχρεωμένοι να δεχτούμε όλα αυτά τα έργα κέντρων δεδομένων στη Φινλανδία;”»

Από την πλευρά του, ο Γιούσι Κανγκασχάρτζου, επικεφαλής του τμήματος Πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι, σημειώνει ότι παρότι τα κέντρα δεδομένων δημιουργούν ελάχιστες θέσεις εργασίας που ενισχύουν πρόσκαιρα την τοπική οικονομία, τα οφέλη για τη χώρα συνολικά είναι μηδαμινά. “Στην πραγματικότητα, η Φινλανδία δεν κερδίζει τίποτα. Πρόκειται για διεθνείς εταιρείες που εξυπηρετούν διεθνείς πελάτες. Ελάχιστοι εταιρικοί φόροι μένουν στη χώρα. Τελικά, τα κέντρα δεδομένων δεν προσφέρουν σχεδόν τίποτα σε κανέναν άλλον, πέρα από τον ίδιο τον διαχειριστή τους”.

Με τη νομοθεσία να τρέχει πίσω από τις εξελίξεις, οι εταιρείες βιάζονται να στήσουν τα έργα όσο το δυνατόν γρηγορότερα.

Έτσι, ορισμένοι ζητούν πλέον τη δημιουργία ενός κεντρικού δημόσιου φορέα που θα συντονίζει τα έργα αυτά, ώστε να μην αφήνεται η λήψη αποφάσεων στους δήμους, οι οποίοι τείνουν να βλέπουν μόνο τα πρόσκαιρα τοπικά οφέλη.

Η απάντηση της Google και τα μέτρα της κυβέρνησης

Από την πλευρά του Υπουργείου Περιβάλλοντος, ο γενικός διευθυντής Βέλι-Μάτι Ούσκι δήλωσε ότι η κυβέρνηση «παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στον τομέα των κέντρων δεδομένων και την εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου, και είναι έτοιμη να προτείνει τροποποιήσεις εφόσον κριθεί αναγκαίο».

Η Google ανέφερε ότι καταβάλλει προσπάθειες για την προστασία της ποιότητας του νερού στο Μούχος και ότι σχεδιάζει να αναδασώσει έκταση 1.300 στρεμμάτων. Ωστόσο, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις θεωρούν τον αριθμό αυτό ανεπαρκή για να αντισταθμίσει την ανεπανόρθωτη ζημιά από την αποψίλωση.

Εκπρόσωπος της εταιρείας δήλωσε: «Δραστηριοποιούμαστε στη Φινλανδία εδώ και 15 χρόνια και ανέκαθεν μεριμνούσαμε ώστε να καλύπτουμε ή και να υπερβαίνουμε τις απαιτήσεις της πολεοδομικής, περιβαλλοντικής και υγειονομικής νομοθεσίας.

Μετά τη λήψη των εγγράφων από την LVV στις 6 Οκτωβρίου, διακόψαμε αμέσως τις προπαρασκευαστικές εργασίες στο Μούχος και το Καγιάνι [όπου υπάγεται διοικητικά το Οτανμάκι] και καταθέσαμε επίσημη απάντηση επιβεβαιώνοντας τη διακοπή.

Θα συμμορφωθούμε πλήρως με τις υποδείξεις της LVV. Προσβλέπουμε στη διατήρηση ενός ανοιχτού και εποικοδομητικού διαλόγου με όλες τις αρχές, με στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας μας με τη Φινλανδία και τους τοπικούς φορείς».