Μέση Ανατολή: Φόβοι για νέα ανάφλεξη μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ

Με ελάχιστη διαφάνεια από την Ουάσιγκτον και πολεμική ρητορική από την Τεχεράνη, οι πολίτες σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή παραμένουν ανήσυχοι και μπερδεμένοι, αναζητώντας ενδείξεις για το αν η σύγκρουση μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών πρόκειται να αναζωπυρωθεί.

«Το κλίμα έχει σίγουρα αλλάξει», δήλωσε στο CNN μια 36χρονη Αμερικανίδα που ζει στη Σαουδική Αραβία. Η ίδια σχεδιάζει να φύγει πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της Τρίτης, μετά τις οποίες ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι είναι πιθανή η επανάληψη των εχθροπραξιών.

«Οι άνθρωποι είναι γενικά πιο επιφυλακτικοί και υπάρχει η αίσθηση ότι όλοι περιμένουν να δουν τι θα συμβεί», πρόσθεσε.

Σε σπίτια και χώρους εργασίας σε ολόκληρες τις αραβικές χώρες του Κόλπου κυριαρχούν τα ερωτήματα. Οι κάτοικοι αναζητούν ενδείξεις που θα μπορούσαν να τους βοηθήσουν να οργανωθούν σε περίπτωση που κλείσουν σχολεία ή υπάρξουν προβλήματα στις μετακινήσεις.

Ο πόλεμος άρχισε τον Φεβρουάριο, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν πλήγματα κατά του Ιράν, στα οποία σκοτώθηκε ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ. Αυτή την εβδομάδα εισήλθε στον όγδοο μήνα του, με τις δύο πλευρές να παραμένουν εγκλωβισμένες σε ένα επίμονο αδιέξοδο, χωρίς πρόοδο ούτε στο διπλωματικό επίπεδο ούτε στο στρατιωτικό πεδίο.

Ο Τραμπ έχει δώσει ελάχιστες διευκρινίσεις για τον τελικό του στόχο, κινούμενος μεταξύ απειλών για νέα πλήγματα και ανοίγματος προς το ενδεχόμενο διπλωματικής λύσης. Από την πλευρά του, το Ιράν επιχειρεί να ενισχύσει την αποτρεπτική του εικόνα, υποστηρίζοντας ότι πλέον διαθέτει οπλικά συστήματα ικανά να πλήξουν περισσότερους στόχους και να προκαλέσουν ακόμη μεγαλύτερες ζημιές σε σχέση με το παρελθόν. Οι μεσολαβητικές προσπάθειες συνεχίζονται, όμως μια ουσιαστική εξέλιξη θα απαιτούσε τουλάχιστον μία από τις δύο πλευρές να υπερβεί τις δικές της «κόκκινες γραμμές».

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Τραμπ έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι η Ουάσιγκτον «δεν θα επιτεθεί στο Ιράν οποιαδήποτε στιγμή πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές». Το γεγονός ότι ο Αμερικανός πρόεδρος ούτε απέκλεισε ούτε επιβεβαίωσε το ενδεχόμενο επανάληψης των επιθέσεων μετά τις εκλογές αποτελεί έναν από τους λόγους της συνεχιζόμενης ανησυχίας.

«Οι ΗΠΑ τροφοδοτούν ενεργά αυτό το κλίμα ανησυχίας σε ολόκληρη την περιοχή, καθώς συνεχίζουν να στέλνουν σήματα ότι ένας νέος γύρος κλιμάκωσης μπορεί να είναι επικείμενος», δήλωσε στο CNN ο Χασάν Αλχασάν, ανώτερος ερευνητής για την πολιτική στη Μέση Ανατολή στο International Institute for Strategic Studies. «Όμως γίνεται όλο και πιο δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς τις τακτικές άσκησης πίεσης από τα πραγματικά μηνύματα».

Την αίσθηση ότι μια νέα κλιμάκωση ενδέχεται να είναι κοντά ενισχύει και το γεγονός ότι ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου – ο οποίος συνεργάστηκε με τις ΗΠΑ στις επιθέσεις κατά του Ιράν και πιέζει για νέα πλήγματα – θα παραμείνει στην πρωθυπουργία παρά την απώλεια της κοινοβουλευτικής του πλειοψηφίας στις πρόσφατες εκλογές.

Οι διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης στο Ισραήλ αναμένεται να αρχίσουν ουσιαστικά την επόμενη εβδομάδα, ωστόσο τα εκλογικά αποτελέσματα δείχνουν ότι θα είναι δύσκολο για τα κόμματα της αντιπολίτευσης να απομακρύνουν γρήγορα τον Νετανιάχου από την εξουσία – αν τελικά τα καταφέρουν.

Ελλείψει σαφούς εικόνας, οι κάτοικοι της περιοχής συχνά βασίζονται σε φήμες ή αναζητούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πληροφορίες για μετακινήσεις στρατευμάτων, προκειμένου να εκτιμήσουν αν επίκειται αμερικανικό πλήγμα.

Τον τελευταίο μήνα, Ιρανοί στρατιωτικοί διοικητές έχουν επίσης εντείνει τις δημόσιες δηλώσεις τους, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν έχει δημιουργήσει μεγάλα αποθέματα νέων όπλων, σε μια τακτική που αποσκοπεί στην καλλιέργεια φόβου στους συμμάχους της Ουάσιγκτον στην περιοχή.

Ανώτερος αξιωματούχος ασφαλείας στην Τεχεράνη δήλωσε στο CNN ότι το Ιράν θα επιχειρήσει να πλήξει υποδομές πέρα από τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων υποδομών τεχνητής νοημοσύνης, και προειδοποίησε ότι, εάν η σύγκρουση επαναληφθεί, θα πρόκειται για έναν μακρύ «πόλεμο εκπλήξεων». Το Σάββατο, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν Μοτζτάμπα Χαμενεΐ διέταξε να υπάρξει απάντηση «χωρίς γεωγραφικούς περιορισμούς» σε οποιαδήποτε νέα απειλή, σε μια προφανή προσπάθεια να παρουσιαστεί ένας ηγέτης που δεν έχει ακόμη εμφανιστεί δημοσίως ως ενεργά εμπλεκόμενος στις στρατιωτικές προετοιμασίες.

Οι ξένοι εργαζόμενοι, τους οποίους προσελκύουν εδώ και δεκαετίες τα πλούσια αραβικά κράτη του Κόλπου χάρη στις οικονομικές ευκαιρίες και τον αφορολόγητο τρόπο ζωής, ζούσαν σε συνθήκες σχετικής σταθερότητας σε μια περιοχή που δοκιμάζεται διαρκώς από συγκρούσεις. Αυτό το αίσθημα ασφάλειας κλονίστηκε φέτος, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν τον πόλεμο, με αποτέλεσμα η Τεχεράνη να απαντήσει με πρωτοφανή κύματα βαλλιστικών πυραύλων και drones εναντίον αραβικών πόλεων, προκαλώντας προβλήματα στη λειτουργία σχολείων, στις μετακινήσεις και στις επιχειρήσεις, καθώς και πολλαπλές απώλειες.

Παρά τον πόλεμο, ωστόσο, πολλοί κάτοικοι επέλεξαν να παραμείνουν, λέγοντας στο CNN ότι αισθάνονται ασφαλείς υπό την προστασία των ισχυρά εξοπλισμένων ενόπλων δυνάμεων της περιοχής. Οι πρακτικές ανησυχίες, πάντως, παραμένουν.

«Προσπαθώ συνειδητά να μη σκέφτομαι το ενδεχόμενο να ξανασυμβεί, γιατί πραγματικά δεν θέλω να περάσω άλλον έναν χειμώνα με πλήγματα», δήλωσε στο CNN η Μισέλ, 36χρονη Αμερικανίδα που ζει στο Άμπου Ντάμπι. «Πάντα αισθανόμουν ασφαλής εδώ… όμως με ανησυχεί περισσότερο το ενδεχόμενο να χρειαστεί να αλλάξει ξανά η ζωή μας».

Αυτόν τον μήνα, πολλοί αιφνιδιάστηκαν όταν διαπίστωσαν ότι οικογένειες Αμερικανών διπλωματών είχαν αρχίσει να αποχωρούν διακριτικά, με τις ξαφνικές αναχωρήσεις να γίνονται γνωστές μόνο όταν τα παιδιά τους άρχισαν να αποχαιρετούν τους συμμαθητές τους στο σχολείο. Πολλοί από όσους φεύγουν είχαν επιστρέψει στις θέσεις τους μόλις πρόσφατα, αφού είχαν προηγουμένως διαταχθεί να αποχωρήσουν στο αποκορύφωμα του πολέμου με το Ιράν τον Μάρτιο, γεγονός που κάνει τις νέες αναχωρήσεις να μοιάζουν με ένα απογοητευτικό και χαοτικό déjà vu.

Την ανησυχία των κατοίκων εντείνουν οι πληροφορίες ότι χιλιάδες Αμερικανοί στρατιώτες αναπτύσσονται στην περιοχή, σύμφωνα με το Associated Press.

Στη Σαουδική Αραβία, όπου έχουν ήδη ακυρωθεί μεγάλες διοργανώσεις και γραφεία έχουν κλείσει με τους εργαζομένους να δουλεύουν εξ αποστάσεως, μετά την εντατικοποίηση των επιθέσεων από τους υποστηριζόμενους από το Ιράν αντάρτες Χούθι, κάτοικοι δήλωσαν στο CNN ότι ανησυχούν πως μια επιστροφή στον πόλεμο θα μπορούσε να αυξήσει την πίεση σε μια χώρα που ήδη βρίσκεται αντιμέτωπη με σύγκρουση στα νότια σύνορά της.

«Οι γείτονες και οι φίλοι μου προετοιμάζονται για τον Νοέμβριο, αλλά αρχίζουν να ανησυχούν για πιθανές διαταραχές στις πτήσεις κατά την περίοδο των εορτών», είπε η 36χρονη Αμερικανίδα που ζει στη Σαουδική Αραβία, συγκρίνοντας την κατάσταση με την εποχή της πανδημίας. «Πολλά γραφεία έχουν περάσει σε εξ αποστάσεως λειτουργία ή έχουν περιορίσει το προσωπικό, ενώ εφαρμόζεται και τηλεκπαίδευση».

Σε άλλες χώρες της περιοχής, διεθνείς διοργανώσεις εξακολουθούν να προγραμματίζονται κανονικά, αν και παραμένει ο κίνδυνος να διαταραχθούν εάν οι ΗΠΑ εξαπολύσουν πλήγματα μέσα στην επόμενη εβδομάδα.

Στο Άμπου Ντάμπι, όπου δεν έχουν καταγραφεί επιθέσεις από τον Μάιο, δύο αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες ακύρωσαν τα σχέδια συμμετοχής στελεχών τους σε μία από τις μεγαλύτερες πετρελαϊκές διασκέψεις της περιοχής, επικαλούμενες λόγους ασφαλείας, σύμφωνα με το Reuters. Η διοργάνωση θα πραγματοποιηθεί κανονικά την επόμενη εβδομάδα, με «ισχυρή» αμερικανική παρουσία και περισσότερες από 120 αμερικανικές εταιρείες ως εκθέτες, όπως δήλωσε στο Reuters ο διοργανωτής DMG.

Σύμφωνα με τους διοργανωτές, στη διάσκεψη αναμένεται να συμμετάσχουν σχεδόν 240.000 άνθρωποι.

Στο Μπαχρέιν, μία από τις χώρες που επλήγησαν περισσότερο από το Ιράν φέτος, κάτοικοι δήλωσαν ότι εξακολουθούν να βιώνουν τις ψυχολογικές συνέπειες του πολέμου.

«Υπάρχει ακόμη αυτό το τραυματικό αποτύπωμα», είπε στο CNN ο 21χρονος Φαουάζ. «Όταν ακούς τους βομβαρδισμούς, είναι σαν να το νιώθεις μέσα σου και είναι δύσκολο να κοιμηθείς τη νύχτα, ειδικά όταν οι εκρήξεις ακούγονται απ’ έξω».

«Πολλοί άνθρωποι το έχουν πλέον συνηθίσει, αλλά εξακολουθεί να είναι πολύ τρομακτικό», πρόσθεσε.

Διπλωματική κινητικότητα

Παρά την αυξανόμενη ανησυχία για πιθανή επανάληψη του πολέμου, την τελευταία εβδομάδα καταγράφεται έντονη, αλλά διακριτική, διπλωματική δραστηριότητα.

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, έστειλε επιστολή στον κορυφαίο αξιωματούχο ασφαλείας του Ιράν, Μοχσέν Ρεζαΐ, την οποία η Ισλαμική Δημοκρατία εξετάζει, σύμφωνα με ιρανικά μέσα ενημέρωσης. Ο Τραμπ υποστήριξε ότι η επιστολή αφορούσε ιρανικό αίτημα για ιατρικές προμήθειες, ωστόσο η κίνηση αναζωπύρωσε τις ελπίδες ότι εξακολουθεί να είναι πιθανή μια διπλωματική διέξοδος.

Ιρανοί αξιωματούχοι βρίσκονται στο Κατάρ για συνομιλίες, σύμφωνα με Καταριανό αξιωματούχο. Το Κατάρ έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στις μεσολαβητικές προσπάθειες, ωστόσο ο ίδιος αξιωματούχος διευκρίνισε ότι το Σάββατο δεν υπήρχε αμερικανική αντιπροσωπεία παρούσα.

Σε πλήρη αντίθεση με τις προειδοποιήσεις του Τραμπ, ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία και το Ιράκ, Τομ Μπάρακ, δήλωσε στην Μπέκι Άντερσον του CNN ότι εκτιμά πως μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες μπορεί να υπάρξουν «δραματικές εξελίξεις».

«Είμαστε κοντά. Νομίζω ότι είμαστε πολύ κοντά σε ένα σημείο όπου επιτέλους θα μπορούμε να πούμε: Ας κάνουμε απλώς μια παύση», ανέφερε, προσθέτοντας ωστόσο ότι πρόκειται για «ζήτημα εμπιστοσύνης και για το ποιος θα κάνει το πρώτο βήμα».

Το Σάββατο, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι δεν θα χαρακτήριζε αν είχε σημειωθεί πρόοδος στις συνομιλίες κατά τις προηγούμενες 48 ώρες, υποστήριξε όμως ότι «αν υπάρχει διπλωματική λύση, θα είμαστε ανοιχτοί σε αυτήν».

Ερωτηθείς από το CNN αν η κυβέρνηση Τραμπ έχει θέσει κάποιο χρονικό όριο για την επίτευξη προόδου στις συνομιλίες πριν επαναλάβει τη στρατιωτική δράση, ο Ρούμπιο απάντησε: «Δεν ξέρω αν υπάρχει κάποιο χρονικό πλαίσιο», σημειώνοντας ότι «εναπόκειται στον πρόεδρο να λαμβάνει αποφάσεις για τέτοιου είδους ζητήματα».

«Υπάρχουν πολλαπλές συνομιλίες. Στην πραγματικότητα, οι συνομιλίες δεν σταμάτησαν ποτέ. Υπήρχαν ενεργές επαφές, σε ορισμένες περιπτώσεις απευθείας, αλλά συχνά μέσω διαμεσολαβητών», είπε σε συνέντευξη Τύπου στην Ατλάντα.

«Η προτίμηση του προέδρου, σε κάθε πρόκληση οπουδήποτε στον κόσμο, είναι να προσπαθεί να τη λύνει διπλωματικά και ειρηνικά, εφόσον αυτό είναι δυνατό», είπε ο Ρούμπιο. «Αναγνωρίζει ότι υπάρχουν ορισμένα ζητήματα στον κόσμο που, δυστυχώς, δεν μπορούν να επιλυθούν ειρηνικά, αλλά εμείς θα προτιμούσαμε να λυθούν με αυτόν τον τρόπο».

Ο Ρούμπιο πρόσθεσε ότι οποιαδήποτε διπλωματική λύση «δεν μπορεί να είναι τέτοια που να θέτει σε κίνδυνο την εθνική μας ασφάλεια ή να μην ανταποκρίνεται στις βασικές μας ανησυχίες», ιδίως σε ό,τι αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι είναι ανοιχτοί σε διπλωματικές επαφές με τις ΗΠΑ, όμως δεν εμπιστεύονται ότι οι συνομιλίες μπορούν να αποτρέψουν στρατιωτικά πλήγματα, επικαλούμενοι αρκετές περιπτώσεις στο παρελθόν κατά τις οποίες η Ισλαμική Δημοκρατία δέχθηκε επίθεση ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις.

Παράλληλα, κεντρικό πρόσωπο των συνομιλιών προειδοποίησε ότι το Ιράν δεν είναι έτοιμο να κάνει συμβιβασμούς.

«Οι όροι του Ιράν έχουν επανειλημμένα και με σαφήνεια γνωστοποιηθεί στους διαμεσολαβητές», δήλωσε ο πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο οποίος ηγείται των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ. «Η τακτική του “καρότου και του μαστιγίου” δεν έχει κανένα αποτέλεσμα στο Ιράν. Πρόοδος μπορεί να υπάρξει μόνο όταν γίνουν αποδεκτοί οι επτά όροι του Ιράν».