“Tραγουδάμε μαζί”- Για τους δημιουργούς των καλύτερων στιγμών μας

Eίσαι στο αυτοκίνητο, κολλημένος για μία ακόμη μέρα στην κίνηση της πόλης, και ξέρεις ότι ο μοναδικός σύντροφός σου σ’ αυτόν τον αγώνα είναι τα τραγούδια. Ξαφνικά το ραδιόφωνο παίζει το αγαπημένο σου κομμάτι, ούτε συνεννοημένοι να ήσασταν. Σιγοψυθυρίζεις τους στίχους και ξαφνικά χάνεσαι σ’ ένα γνώριμο μουσικό σύμπαν που σε έχει σώσει και άλλες φορές από την ανία και την πλήξη.

Αυτή η προσωρινή δραπέτευση από το άγχος, αυτά τα κάποια δευτερόλεπτα ή λίγα λεπτά μαγείας συνιστούν την ψυχή των δημιουργών. Τα τραγούδια, ευτυχώς, δεν δημιουργούνται από το ΑΙ. Παραμένουν hand made. Και ειδικά τα τραγούδια που αγγίζουν την καρδιά είναι κάτι παραπάνω από χειροποίητα. Εκφράζουν βιώματα, στάσεις ζωής, μικρές ή μεγάλες στιγμές που έχουν τη δική τους ξεχωριστή σημασία.

“Γράφω όπως ένας φιλοπερίεργος που κάνει βόλτα σε μια πόλη, ανοχύρωτος από δισταγμούς κι οχυρωμένος με τη διάθεση να συναντήσει το ιαματικό στοιχείο της έκπληξης, σε ο, τι πιο καθημερινό και μαζί σπουδαίο” μάς τονίζει σχετικά ο γνωστός στιχουργός αλλά και ραδιοφωνικός παραγωγός Κώστας Φασουλάς.

“Λέω πως γράφω για μένα, έτσι για να με ξεγελώ, όμως συνήθως «ετεροβιώνω» πράγματα και καταστάσεις, ιστορίες άλλων ανθρώπων που αρέσκομαι να σκηνοθετώ με στίχους. Το ξέρουν αυτό, οι άνθρωποι που συνεργάζομαι. Ένας αχθοφόρος ιδεών με μια κάμερα στον ώμο”. Το περιγράφει έξοχα ο Φασουλάς. Ο στιχουργός, με κάποιον τρόπο, μπορεί να αφηγηθεί τη δική σου ιστορία χωρίς καν να σε ξέρει. Αν και σε “ξέρει”…

Ο Έλληνας στιχουργός μάς εξηγεί επίσης μερικά από τα μυστικά της τέχνης του: “Για μένα, ο πρώτος συνομιλητής είναι η ίδια η ιδέα που θέλω να καταγράψω. Είναι αλήθεια πως δεν ξεκινώ με βεβαιότητες σε ό,τι κάνω. Έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, πιστεύω, να δοκιμάζεται κανείς σε συνεργασίες, όπου ανατρέπονται οι προσδοκίες και μαζί δημιουργούνται απρόσμενες
δημιουργικές συναντήσεις” υπογραμμίζει.

Μην νομίζει κανείς ότι αυτό που ο Φασουλάς αποκαλεί “απρόσμενες δημιουργικές συναντήσεις” αφορά μόνο τη μία όχθη του ελληνικού τραγουδιού, την αποκαλούμενη και έντεχνη. Αυτοί οι διαχωρισμοί, έτσι και αλλιώς, δεν αφορούν τους καθημερινούς ανθρώπους. Το τραγούδι παραμένει βίωμα, ανεξάρτητα από το είδος του.

Μάς βοηθά να ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα ο Φοίβος, ο συνθέτης και στιχουργός τόσων και τόσων σουξέ: “Σε όλη μου τη ζωή άκουγα και αγαπούσα την εμπορική μουσική. Γι’ αυτό και το όνειρό μου κι η επιθυμία μου ήταν, είναι και θα είναι να γράφω εμπορική μουσική, μουσική, δηλαδή, που να έχει απήχηση στον κόσμο, να μπορεί να αγαπηθεί από τον κόσμο.
Άρα ποτέ δεν θα έγραφα ένα τραγούδι, τουλάχιστον συνειδητά και κατ’ επιλογή, το οποίο δεν θα ήταν εμπορικό, κατά την γνώμη μου, δηλαδή δεν θα περπατούσε. Όταν κάθομαι να γράψω στο πιάνο μού έρχονται πολλές ιδέες,πολλά τραγούδια. Από αυτά, κρατάω μόνο εκείνο ή εκείνα που αισθάνομαι ότι αφορούν τους πολλούς, που αισθάνομαι ότι θα “περπατήσουν”, θα αγαπηθούν… Τα υπόλοιπα πετιούνται και ξεχνιούνται…”.

“Τώρα, βέβαια, υπάρχει μια απόσταση μεταξύ του τί πιστεύω εγώ για ένα τραγούδι μου και το τί πραγματικά θα συμβεί. Δηλαδή, μια απόσταση μεταξύ της αίσθησης και πεποίθησής μου ότι θα γίνει επιτυχία ένα τραγούδι και της εν δυνάμει επιτυχίας του στο τέλος. Τις περισσότερες φορές έχω καταφέρει να καλύπτω αυτήν την απόσταση και πραγματικά να αγαπιούνται τα τραγούδια αυτά. Θέλετε από ένστικτο, θέλετε από τύχη… Εννοείται πως το αντίθετο έχει συμβεί. Δηλαδή, να πιστεύω σε ένα τραγούδι και τελικά να μην περπατήσει όσο περίμενα, όπως και να πιστεύω ότι ένα τραγούδι θα αγαπηθεί απλώς, ενώ αυτό να ξεπεράσει τις προσδοκίες μου και να ρίξει την Ελλάδα”.

Πως αγαπιέται όμως ένα τραγούδι από τον κόσμο; Πως ο δημιουργός, που σε πολλές περιπτώσεις δεν παίρνει τα εύσημα που του αναλογούν, στοχεύει στην καρδιά του κοινού και τελικά πετυχαίνει το στόχο του; “Η επιτυχία ενός τραγουδιού είναι η συνισταμένη πάρα πολλών παραγόντων” μάς εξηγεί ο Φοίβος.

“Σίγουρα υπάρχουν κάποιοι βασικοί κανόνες για να έχει ένα τραγούδι τις πιθανότητες της επιτυχίας. Κάποιοι κανόνες στον ειρμό και συνδυασμό συγκεκριμένων συγχορδιών, κάποια μοτίβα δηλαδή, κάποιοι κανόνες ή φόρμες στον ειρμό των νοτών που συνθέτουν μια μελωδική γραμμή, κ.λπ., όπου αυτοί οι κανόνες και οι φόρμες, όμως, διαφέρουν από δημιουργό σε δημιουργό, αλλά αυτά είναι που συνθέτουν τη μουσική του προσωπικότητα, το μουσικό του αποτύπωμα και τον ξεχωρίζουν από τους συναδέλφους του. Και μιλώ και για έναν συνθέτη και για έναν στιχουργό, καθώς τυχαίνει να έχω και να συνδυάζω και τις δύο ιδιότητες . Για μένα βέβαια το βασικότερο είναι το να αγαπάς αυτό που κάνεις, έτσι ώστε να δίνεις όλη σου την ενέργεια και να το κάνεις όσο καλύτερο θα μπορούσες”.

Για τον Φοίβο παίζει μεγάλο ρόλο η επαφή με τον τραγουδιστή, τον άνθρωπο δηλαδή που θα κληθεί να “μεταφέρει” στο κοινό το δημιουργικό οίστρο του συνθέτη και του στιχουργού: “Πάντα έγραφα πάνω στον καλλιτέχνη. Τον μελετούσα και μετά αποφάσιζα τί θα ήταν αυτό που θα τού ταίριαζε καλύτερα τη συγκεκριμένη στιγμή της συνεργασίας μας” εκμυστηρεύεται. “Δεν είχα, δηλαδή, τραγούδια στο συρτάρι όπου τα έβαζα σε όποιον καλλιτέχνη με επισκεπτόταν και αποφάσιζε εκείνος να πάρει κάποιο από αυτά. Αποφάσιζα εγώ τι θα έπρεπε να τραγουδήσει, αφού μελετούσα τί είχε πει ως τώρα, για ποιον λόγο είναι πολύ ή λιγότερο αγαπητός στον κόσμο, τί δεν έπρεπε να επαναλάβει, τί θα έπρεπε να τολμήσει και να προτείνει κ.λπ”.

Επιστρέφοντας στην αξία και το βίωμα του δημιουργού, ο Κώστας Φασουλάς είναι ο άνθρωπος που πάντα θα αναφέρει τους συντελεστές των τραγουδιών στη ραδιοφωνική του εκπομπή. Προφανώς δεν το κάνει από συνδικαλιστική…αυταπάρνηση αλλά από πραγματικό νοιάξιμο: “Η εκπομπή μου στο Δεύτερο Πρόγραμμα είναι λογοκεντρική και αθεράπευτα εστιασμένη στους Έλληνες δημιουργούς. Πιστέψτε με. Η αποδοχή των ακροατών, κυρίως των νέων, σε αυτή την προσπάθεια μου, με κάνει να πιστεύω, πως από καιρό, οι άνθρωποι που αγαπούν το ελληνικό τραγούδι, διαισθάνονταν- δεν θα το πω αδικία- το μεγάλο χάσμα ανάμεσα στο τραγούδι και τους δημιουργούς του. Κι ακόμη πως η αναφορά στον συνθέτη και στιχουργό, δεν είναι μια τυπική πληροφορία. Είναι μια πράξη αναγνώρισης και σεβασμού”.

Αναγνώριση και σεβασμός δηλαδή σ’ αυτούς που μας οδηγούν στις πιο ανέμελες στιγμές της ζωής μας αλλά και στους μεγάλους “σταθμούς” μας, τις μεγάλες λύπες και τις μεγάλες χαρές του βίου μας, καθημερινού ή όχι.

Ο Φοίβος το εξηγεί από το δικό του προσωπικό πρίσμα. “Ήθελα απλά να με αφήσουν να γράφω και να ζω στο στούντιο. Όλα τα υπόλοιπα ήρθαν από μόνα τους, ως λογικό επακόλουθο της σκληρής δουλειάς και του πάθους μου (στα όρια της εμμονής) με τη μουσική, τον πειραματισμό μέσα στο στούντιο και την παραγωγή. Αν δώσεις σε κάτι πολλή αγάπη, χωρίς να περιμένεις ανταπόδοση, κάποια στιγμή, νομοτελειακά, θα σου την επιστρέψει” αφηγείται όταν τον ρωτάμε αν έχει συμβιβαστεί με το γεγονός ότι οι δημιουργοί δεν παίρνουν το μερίδιο αναγνωρισιμότητας που τους αναλογεί.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η αναγνώριση της συμβολής των δημιουργών στην τελική μορφή του καλλιτεχνήματος είναι και θέμα κουλτούρας. Η Ηλιάννα Αντωνίου, Διευθύντρια Επικοινωνίας Διεθνών Σχέσεων της AUTODIA, υπερθεματίζει σ’ αυτήν την κατεύθυνση. “Δεν είμαι σίγουρη αν αναγνωρίζουν άπαντες τη συμβολή των δημιουργών. Συχνά το ευρύ κοινό ταυτίζει μεγάλες επιτυχίες με τη φωνή διάσημων τραγουδιστών. Είναι θέμα κουλτούρας, ναι. Επιπλέον, υπάρχει ακόμα μία εσφαλμένη αντίληψη ότι η μουσική αποτελεί αγαθό «κοινής ωφελείας», όπως το νερό ή το ρεύμα, που παρέχεται αυτονόητα ή ακόμη και δωρεάν! Αυτή η αντίληψη καλλιεργήθηκε μέσα και από ψηφιακές υπηρεσίες, όπως το streaming, όπου το τραγούδι διανέμεται ως καταναλωτικό αγαθό σε μια ατέρμονη ροή κομματιών μέσα σε playlists. Ανοίγεις την ψηφιακή ‘κάνουλα’ και η μουσική ρέει με ένα ‘κλικ’!”

Τα πράγματα, σύμφωνα με την οπτική της, είναι περισσότερο σύνθετα και σαφώς ανθρωποκεντρικά. Αλλωστε μιλάμε για τέχνη. Η τέχνη δεν θα έπρεπε να “καταναλώνεται” αλλά να βιώνεται: “Στο επίκεντρο μπαίνει το εμπορικό κέρδος της πλατφόρμας και σε δεύτερη μοίρα η αξία, ο μόχθος και η επένδυση των δημιουργών που βρίσκονται πίσω από τα τραγούδια. Ας αντιμετωπίσουμε τους ανθρώπους της μουσικής μας ως μέρος της σύγχρονης πολιτιστικής κληρονομιάς που χρήζει έμπρακτης προστασίας και σεβασμού. Αυτό σημαίνει σεβασμός στα πνευματικά και τα συγγενικά δικαιώματα από τα οποία βιοπορίζονται οι δημιουργοί και οι καλλιτέχνες” τονίζει η κα Αντωνίου.

Σε κάθε περίπτωση, το έργο των δημιουργών και η αναγνώρισή του δεν μπορεί πλέον να επαφίεται στην τύχη και στις καλές προθέσεις. Γι’ αυτό και έχει έρθει η ώρα για το επόμενο, πιο πρακτικό και αποφασιστικό βήμα.

Ποιο θα είναι αυτό; Στις 18 Νοεμβρίου, στις 20:00, στο Telekom Center Athens, η AUTODIA (Αυτοδιαχείριση) – ο πρώτος πιστοποιημένος ελληνικός Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης (ΟΣΔ) πνευματικών δικαιωμάτων μουσικών έργων – διοργανώνει τη μεγάλη συναυλία αλληλεγγύης «Τραγουδάμε Μαζί – Στηρίζουμε τους ανθρώπους που γράφουν τη μουσική της ζωής μας». Η αγορά εισιτηρίων μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω more.com

Η συναυλία έχει ως σκοπό την ενίσχυση του Ταμείου Αρωγής «Νίκος Αντύπας», το οποίο στηρίζει δημιουργούς μουσικών έργων που αντιμετωπίζουν σοβαρές οικονομικές δυσκολίες ή προβλήματα υγείας. Στη συναυλία συμμετέχουν αφιλοκερδώς 14 καλλιτέχνες: Apon, Μελίνα Ασλανίδου, Δέσποινα Βανδή, Γιώργος Κακοσαίος, Κατερίνα, Χρήστος Μάστορας, Γιάννης Πλούταρχος, Αντώνης Ρέμος, Στέλιος Ρόκκος, Ηρώ Σαΐα, Γιώργος Σαμπάνης, Χρήστος Σαντικάι, Δημήτρης Τσιακανίκας και Θοδωρής Φέρρης.

“Μπροστά στην ανεξέλεγκτη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης που υποβαθμίζει περαιτέρω την εργασία και τη μοναδικότητα του δημιουργού, απαιτούνται συντονισμένες δράσεις σε θεσμικό, οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, όπως η αυστηρή εφαρμογή νομοθετικών μέτρων για τη διαφάνεια των αλγορίθμων και την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων στις ψηφιακές πλατφόρμες” τονίζει η κα Αντωνίου.

“Χρειαζόμαστε αποτελεσματικά μέτρα για τη νομική προστασία απέναντι στην εκπαίδευση των μοντέλων παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης (GenAI) χωρίς τη συναίνεση, την άδεια ή την αμοιβή των δημιουργών. Και βέβαια, πρέπει να αναζητήσουμε θεσμικές λύσεις για το φαινόμενο της υποκατάστασης των ανθρώπινων έργων στην αγορά με έργα που έχουν παραχθεί 100% με AI” συμπληρώνει. Και έχει δίκιο.

Οι άνθρωποι που μάς βοηθούν να μεταφερόμαστε νοερά σ ένα κόσμο ευτυχίας, έστω και μερικών λεπτών, αξίζουν καλύτερα. Και τη μάχη κόντρα στις απλοϊκότητες και τις εύκολες λύσεις του ΑΙ, μπορούμε να την δώσουμε μαζί τους. Τούς το χρωστάμε…