Σερβία: Τα άγνωστα πρόσωπα της επανάστασης

Το φοιτητικό κίνημα διαμαρτυρίας στη Σερβία έβαλε τέλος σε 14 χρόνια δεξιάς, συντηρητικής διακυβέρνησης, παρά το γεγονός ότι δεν είχε εμφανώς προσδιορισμένους ηγέτες.

Το κίνημα ξέσπασε τον Νοέμβριο του 2024, μετά την κατάρρευση του τσιμεντένιου στεγάστρου σε έναν πρόσφατα – τότε – ανακαινισμένο σιδηροδρομικό σταθμό στο Νόβι Σαντ, που κόστισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους. Η τραγωδία πυροδότησε σχεδόν δύο χρόνια διαδηλώσεων, οι οποίες εξέφρασαν την οργή των Σέρβων για τη διαφθορά και γιγαντώθηκαν με αιτήματα για πρόωρες εκλογές. Όταν στήθηκαν οι κάλπες, στις 25 Οκτωβρίου, η “Φοιτητική Λίστα” κέρδισε 140 έδρες στο κοινοβούλιο των 250 εδρών, αρκετές για να κυβερνήσει αυτοδύναμα φέρνοντας μια σαρωτική και πρωτοφανή αλλαγή.

Το γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων AFP ανέδειξε ιστορίες ορισμένων από όσους συμμετείχαν.

“Μέσα από την ενότητα και με το να μην προβάλλουμε μεμονωμένα πρόσωπα, καταφέραμε να επιβιώσουμε”, δήλωσε στο AFP ο Βούκασιν Τζίνοβιτς, φοιτητής στη Σχολή Θετικών Επιστημών του Νόβι Σαντ. “Ήμασταν όλοι ίσοι”, πρόσθεσε.

“Μια στρατηγική για να αποφύγουν τη στοχοποίηση”

Ήταν επίσης μια στρατηγική για να αποφύγουν τη στοχοποίηση από τα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης, τα οποία “προσπαθούσαν συνεχώς να βρουν ηγέτες προκειμένου να διασπάσουν την οργάνωση”, είπε ο Τζίνοβιτς. Η ίδια λογική διαμόρφωσε αργότερα και τη λίστα που υποστηρίχθηκε από τους φοιτητές και κέρδισε τις εκλογές. Οι υποψήφιοι επιλέχθηκαν από τους φοιτητές στις συνελεύσεις των σχολών τους, και οι περισσότεροι από αυτούς ήταν ακαδημαϊκοί και επαγγελματίες με ελάχιστη ή καθόλου πολιτική εμπειρία. “Δεν επιλέχθηκαν με βάση την κομματική ταυτότητα ή την αφοσίωση σε αυτή, αλλά αποκλειστικά με βάση την ηθική και επαγγελματική τους ακεραιότητα”, τόνισε ο Τζίνοβιτς.

Ο Αλέξα Στάνκοβιτς, φοιτητής φιλοσοφίας στο Βελιγράδι, πέρασε δύο χρόνια φωτογραφίζοντας το κίνημα, καταγράφοντας τα πάντα, από συνελεύσεις και πορείες μέχρι τον τρόπο με τον οποίο η αστυνομία αντιμετώπιζε τους διαδηλωτές.

“Μας αποκάλεσαν τρομοκράτες, μας έβρισαν, προσπάθησαν να μας εκβιάσουν. Αλλά δεν είχαν με τι να μας εκβιάσουν. Είμαστε νέοι, σπουδάζουμε, δεν έχουμε καν δουλειές ακόμα”, ανέφερε. “Εξακολουθούμε να είμαστε μια κρίσιμη μάζα που θα παρακολουθεί στενά τους ανθρώπους που εκλέξαμε”.

“Ύστερα από δύο χρόνια, μπορώ επιτέλους να νιώσω γαλήνη. Τώρα μπορώ να κοιμηθώ ήσυχος και η μαμά και ο μπαμπάς μου μπορούν να ξεκουραστούν”, δήλωσε ο Στραχίνια Στάνκοβιτς, φοιτητής πολιτικών επιστημών από το Βελιγράδι.

Ο ίδιος βοήθησε στη διοργάνωση της πρώτης φοιτητικής πορείας προς το Νόβι Σαντ, την εκστρατεία κατά την οποία οι φοιτητές διέσχισαν τη χώρα με τα πόδια, καλύπτοντας εκατοντάδες χιλιόμετρα για να φτάσουν σε περιοχές που βρίσκονταν σε μεγάλο βαθμό υπό την επιρροή των φιλοκυβερνητικών μέσων ενημέρωσης. Τον Ιούνιο του 2025 συνελήφθη σε έναν οδικό αποκλεισμό στο Βελιγράδι και πέρασε ώρες δεμένος με χειροπέδες στο έδαφος.

Για τον Νίκολα Μάροβιτς, καθηγητή στην Τεχνολογική Σχολή του Νόβι Σαντ, τα δύο χρόνια στήριξης στους φοιτητές τον άφησαν “σχεδόν εντελώς εξαντλημένο συναισθηματικά”, αλλά περήφανο.

“Για πρώτη φορά, νιώθω πραγματικά αξιοπρέπεια που δίδαξα τους φοιτητές που βγήκαν στους δρόμους”, είπε. “Δεν χρειαζόμαστε έναν ηγέτη σε αυτή τη χώρα. Χρειαζόμαστε εκατομμύρια μικρούς ηγέτες και αυτό ακριβώς αποκτήσαμε σε αυτό το κίνημα”.

Η φοιτήτρια Ιατρικής του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου Μίλα Μάρτιτς,συμμετείχε στις καταλήψεις από την πρώτη ημέρα και διαχειρίστηκε τις σχέσεις των φοιτητών με τα μέσα ενημέρωσης από την αρχή, τόσο για τη σχολή της όσο και για τον ευρύτερο πανεπιστημιακό συντονισμό.

“Ήταν μια απίστευτα συναισθηματική περίοδος. Όλα ξεκίνησαν με απέραντη θλίψη για την τραγωδία, και στη συνέχεια οι διαδηλώσεις ξύπνησαν μέσα μας χαρά και ενθουσιασμό. Αλλά η μεγαλύτερη αντίθεση ήταν ανάμεσα στον φόβο και την έλλειψή του, στους δρόμους. Τα συναισθήματα εναλλάσσονταν από το ένα δευτερόλεπτο στο άλλο. Αυτή η νίκη δεν έλυσε όλα τα προβλήματα. Αλλά μόλις άρχισε να τα λύνει”.

Η φοιτήτρια της Σχολής Μεταλλειολόγων Μηχανικών και Γεωλογίας του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου Μάγια Πέτροβιτς υπήρξε μέλος του φοιτητικού κινήματος από την αρχή, συμμετέχοντας σε όλες τις μεγάλες διαδηλώσεις και δράσεις.

Ήταν μία από τις πρώτες ομιλήτριες σε μία από τις μεγαλύτερες φοιτητικές συγκεντρώσεις, στις 15 Μαρτίου 2025, στο Βελιγράδι. “Αυτό που μας ξεχωρίζει από κάθε προηγούμενο κίνημα είναι η ειλικρίνεια. Κάποια πράγματα δεν μπορείς να τα προσποιηθείς. Νομίζω ότι ο κόσμος το αναγνώρισε αυτό και αγωνίστηκε στο πλευρό μας για να αλλάξουμε τα βασικά προβλήματα αυτής της χώρας”.

Θυμίζουμε πως η πρώην πρόεδρος της σερβικής Εθνοσυνέλευσης, ‘Ανα Μπρνάμπιτς, συγκάλεσε την ιδρυτική συνεδρίαση του νέου κοινοβουλίου για την Τρίτη, 17 Νοεμβρίου, στις 10:00 το πρωί.

Στην ημερήσια διάταξη θα βρεθούν έξι θέματα, μεταξύ των οποίων η επικύρωση των εντολών των βουλευτών, η εκλογή προέδρου και αντιπροέδρων, ο διορισμός του γενικού γραμματέα, καθώς και η εκλογή των μελών των κοινοβουλευτικών επιτροπών και των μόνιμων διεθνών αντιπροσωπειών.

Μέχρι την εκλογή του νέου προέδρου της Εθνοσυνέλευσης, της συνεδρίασης θα προεδρεύσει ο γηραιότερος βουλευτής, ο καθηγητής Στόγιαν Ραντένοβιτς.

Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας θα ξεκινήσει επίσημα η νόμιμη προθεσμία των 90 ημερών για τις διαβουλεύσεις σχηματισμού νέας κυβέρνησης.

Οι 250 έδρες που συνθέτουν το κοινοβούλιο κατανέμονται με βάση τα αποτελέσματα των πρόωρων βουλευτικών εκλογών που διεξήχθησαν στις 25 Οκτωβρίου. Στη νέα Βουλή ο συνδυασμός «Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν» θα έχει απόλυτη πλειοψηφία με 140 έδρες, ενώ ο συνασπισμός «Αλεξάνταρ Βούτσιτς – Ενωμένη Σερβία» καταλαμβάνει 103 έδρες.

Στο νέο κοινοβούλιο εισέρχονται επίσης εφτά βουλευτές από τα κόμματα των εθνικών μειονοτήτων. Συγκεκριμένα, η «Συμμαχία των Ούγγρων της Βοϊβοντίνα – Μπάλιντ Πάστορ» και η «Αλβανική Συμμαχία» καταλαμβάνουν δύο έδρες, ενώ από μία έδρα εξασφάλισαν οι συνδυασμοί των Μουσουλμάνων, «Ρασίμ Λιάγιτς – Ανθρώπινα (SDP – CDP)», «SDA Σάντζακ – Φύλακες του Σάντζακ» και «Ουσάμε Ζούκορλιτς (SPP) – Κίνημα για την Ενοποίηση».