Ηχηρό “όχι” 46 οργανώσεων για τις απελάσεις στη Ρουάντα – “Καμία προστασία, καμία ανεξάρτητη εποπτεία”
Διαβάζεται σε 10'
Δεκάδες διεθνείς οργανώσεις απορρίπτουν κατηγορηματικά το σχέδιο ίδρυσης «κέντρων επιστροφών» στη Ρουάντα, προειδοποιώντας την ΕΕ για τον άμεσο κίνδυνο σοβαρών παραβιάσεων θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
- 17 Νοεμβρίου 2026 18:43
Με κοινή ανακοίνωση που εξέδωσαν τη Δευτέρα (16/11), 46 οργανώσεις από 16 χώρες, μεταξύ των οποίων και το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ), εκφράζουν την κατηγορηματική αντίθεσή τους στα σχέδια δημιουργίας “κέντρου επιστροφών” στη Ρουάντα, με τη συμμετοχή της Ελλάδας, της Αυστρίας, της Δανίας, της Γερμανίας και της Ολλανδίας.
Όπως επισημαίνουν, η αναγκαστική μεταφορά ανθρώπων σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν κανέναν ουσιαστικό δεσμό ενέχει σοβαρούς κινδύνους για τα θεμελιώδη δικαιώματά τους και υπονομεύει τις εγγυήσεις προστασίας τους.
Υπενθυμίζεται πως ανησυχίες για τη δημιουργία τέτοιων κέντρων έχουν ήδη τεθεί κατά το παρελθόν από αρμόδια όργανα της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA) και του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Οι οργανώσεις καλούν τα κράτη-μέλη της ΕΕ να εγκαταλείψουν τα σχέδια ανάθεσης της ευθύνης προστασίας των προσφύγων εκτός ΕΕ και να εργαστούν προς τον σκοπό της χάραξης βιώσιμων μεταναστευτικών πολιτικών, που να σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τις διεθνείς υποχρεώσεις τους.
Το σχέδιο για τους «κόμβους επιστροφής» (Return Hubs) προβλέπει τη δημιουργία ειδικών κέντρων εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την πρώτη τέτοια δομή να δρομολογείται στη Ρουάντα.
Πρόκειται για μια κοινή πρωτοβουλία ενός πυρήνα (Core Group) πέντε ευρωπαϊκών κρατών, στον οποίο συμμετέχουν η Ελλάδα, η Ολλανδία, η Γερμανία, η Δανία και η Αυστρία.
Οι δομές αυτές προορίζονται αποκλειστικά για την παραμονή μεταναστών των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί τελεσίδικα, έχουν εξαντλήσει κάθε ένδικο μέσο εντός της ΕΕ και δεν γίνονται δεκτοί για να επιστραφούν στις χώρες καταγωγής τους.
Όπως ανακοινώθηκε στη Διάσκεψη της Βιέννης, το κέντρο στη Ρουάντα θα ξεκινήσει να λειτουργεί σε πιλοτική βάση, φιλοξενώντας αρχικά περίπου 100 άτομα (αναλογικά περίπου 20 από κάθε συμμετέχουσα χώρα).
Τα πρώτα βήματα για την υλοποίηση του σχεδίου αναμένονται τον Ιανουάριο του 2027, ενώ πολιτικός στόχος της Αθήνας είναι ο κόμβος να λειτουργήσει κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027. Σύμφωνα με τις οδηγίες της Κομισιόν, οι αποφάσεις για τον τρόπο οργάνωσης, καθώς και η πλήρης χρηματοδότηση αυτών των κέντρων, επαφίενται αποκλειστικά στα κράτη-μέλη που συμμετέχουν.
Για τη λειτουργία τους προβλέπεται επίσης η παρουσία διεθνών οργανισμών στο πεδίο, οι οποίοι θα περιοριστούν στην παροχή τεχνογνωσίας και την παρακολούθηση, χωρίς να επωμίζονται τις ευθύνες των κρατών.
Η κοινή δήλωση των 46 οργανώσεων:
“46 οργανώσεις καλούν την ΕΕ να προστατεύσει τα δικαιώματα των ανθρώπων, όχι να τα αναθέσει σε τρίτους
Εμείς, 46 οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ανθρωπιστικές, της κοινωνίας των πολιτών και συνδικαλιστικές οργανώσεις από 16 χώρες, απορρίπτουμε κατηγορηματικά τα σχέδια για τη δημιουργία των αποκαλούμενων «κέντρων επιστροφών» εκτός της ΕΕ.
16 Νοεμβρίου 2026 – Σήμερα η Αυστρία, η Δανία, η Γερμανία, η Ελλάδα και η Ολλανδία παρουσίασαν επίσημα τα σχέδιά τους για την ίδρυση ενός «κέντρου επιστροφών» στη Ρουάντα.
Η σημερινή ανακοίνωση περιγράφει μια νέα φάση επιβλαβών πολιτικών εξωτερίκευσης, στις οποίες εμείς (46 υπογράφοντες από 16 χώρες) αντιτιθέμεθα σθεναρά. Βασιζόμενα στον νέο Κανονισμό Επιστροφών της ΕΕ, τα σχέδια αυτά επιτρέπουν την αποστολή ανθρώπων χωρίς δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν καμία απολύτως σύνδεση. Αυτές οι πολιτικές μετατοπίζουν τους ανθρώπους, και την ευθύνη για την ασφάλεια και τα δικαιώματά τους, μακριά από τη δημόσια θέα και τον έλεγχο. Καμία επιλογή χώρας εταίρου, νομικές εγγυήσεις ή θεσμική εποπτεία δεν μπορούν να εξαλείψουν τους θεμελιώδεις κινδύνους που συνδέονται με τέτοια «κέντρα επιστροφών».
Ορισμένα κράτη-μέλη μετονομάζουν αυτούς τους «κόμβους» σε «κέντρα υποδοχής» ή «ευκαιρίες» για τους μετακινούμενους πληθυσμούς. Αυτός είναι ένας ευφημισμός που συγκαλύπτει την αναγκαστική απομάκρυνση, ως μέρος μιας πολιτικής που βασίζεται στη θεμελιώδη περιφρόνηση της βούλησης των μεταναστών, και στην ιδέα ότι η χώρα επιστροφής έχει διακριτική ευχέρεια πάνω στη ζωή και το μέλλον τους.
Οι άνθρωποι θα απομακρύνονται σε αυτά τα κέντρα απέλασης παρά τη θέλησή τους, συχνά μετά από χρόνια ζωής και εργασίας στην Ευρώπη, σε μια χώρα όπου μπορεί να μην έχουν ζήσει ποτέ, χωρίς οικογένεια, δίκτυα ή ουσιαστικές προοπτικές.
Αυτό σηματοδοτεί ότι τα κράτη-μέλη αποδέχονται τον κίνδυνο σοβαρών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε βάρος μιας από τις πιο περιθωριοποιημένες ομάδες της κοινωνίας, με αντάλλαγμα έναν στόχο αποτροπής που, όπως δείχνουν ξεκάθαρα τα στοιχεία, δεν θα επιτύχουν.
Τέτοια σκληρά μέτρα ωθούν τους ανθρώπους σε περαιτέρω ανασφάλεια και κινδυνεύουν να κάνουν τις μεταναστευτικές διαδρομές πιο επικίνδυνες.
Όταν το Ισραήλ απέλασε ανθρώπους στη Ρουάντα και την Ουγκάντα, τους υποσχέθηκαν καθεστώς και ασφάλεια. Αλλά η έρευνα δείχνει ότι πολλοί οδηγήθηκαν σε επικίνδυνα περαιτέρω ταξίδια και στα χέρια δικτύων εμπορίας ανθρώπων. Η αλλαγή ονομασίας τέτοιων ρυθμίσεων δεν αλλάζει την πραγματικότητά τους: πρόκειται για αναγκαστικές μεταφορές που ωθούν ανθρώπους εκτός της ΕΕ θολώνοντας τα όρια ευθύνης και δικαιοδοσίας, σε χώρες που συχνά έχουν επιδείξει αδιαφορία για τα δικαιώματά τους.
Ρουάντα: καμία προστασία, καμία ανεξάρτητη εποπτεία
Ο πρόσφατα εγκεκριμένος Κανονισμός Επιστροφών επιτρέπει συμφωνίες μόνο με χώρες που σέβονται τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την απαγόρευση της επαναπροώθησης. Η Ρουάντα αποτυγχάνει σε αυτό το τεστ. Η ίδια η αρχή ασύλου της Αυστρίας, στις πληροφορίες της για τη χώρα για τη Ρουάντα, αναφέρει βασανιστήρια υπό κράτηση, αυθαίρετες συλλήψεις και ατιμωρησία στο πλαίσιο των υπηρεσιών ασφαλείας.
Το 2023, το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου διαπίστωσε πραγματικό κίνδυνο επαναπροώθησης, σημειώνοντας ότι άτομα που στάλθηκαν στη Ρουάντα βάσει της προηγούμενης ισραηλινής συμφωνίας μεταφέρονταν τακτικά κρυφά στην Ουγκάντα.
Στη Ρουάντα, τα δικαστήρια δεν είναι ανεξάρτητα από την κυβέρνηση, οι δυνάμεις ασφαλείας συνέλαβαν και κράτησαν άτομα αυθαίρετα και χωρίς δίκαιη δίκη, οι καταγγελίες για κακομεταχείριση αγνοούνται συστηματικά και η χώρα δεν έχει επιδείξει ικανότητα να διασφαλίσει δίκαιες διαδικασίες και επαρκή προστασία για άτομα που μεταφέρονται βίαια από άλλη χώρα.
Πάνω απ’ όλα, παραμένει ασαφές πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει η εποπτεία. Ο Κανονισμός Επιστροφών απαιτεί ανεξάρτητο μηχανισμό παρακολούθησης της ίδιας της συμφωνίας ή διευθέτησης μόνο όταν προβλέπονται περαιτέρω απομακρύνσεις, αλλά αυτό δεν αρκεί.
Η παρακολούθηση είναι αποτελεσματική μόνο εάν μπορούν να σταματήσουν οι παραβιάσεις και ο Κανονισμός Επιστροφών δεν αποσαφηνίζει τι συμβαίνει όταν οι παραβιάσεις εμπίπτουν εκτός του πεδίου εφαρμογής της συμφωνίας ή διευθέτησης. Ακόμη και εντός της ΕΕ, οι μηχανισμοί παρακολούθησης απέτυχαν να σταματήσουν τη βία στα σύνορα. Όπου η ΕΕ δεν έχει ούτε δικαιοδοσία ούτε εξουσίες επιβολής, ένας μηχανισμός παρακολούθησης στα χαρτιά δεν αλλάζει τίποτα.
Βασιζόμενη σε τρίτες χώρες για να αναλάβουν τις υποχρεώσεις προστασίας της, η ΕΕ καθίσταται εξαρτημένη από κράτη εκτός ΕΕ, επιτρέποντας σε τρίτες χώρες να χρησιμοποιούν τη μετανάστευση ως μοχλό πίεσης σύμφωνα με τη δική τους πολιτική ατζέντα.
Παράλληλα, τέτοιες συμφωνίες, που διαπραγματεύονται εν μέσω βαθιών ασυμμετριών ισχύος, μεταθέτουν την ευθύνη σε χώρες που ήδη φιλοξενούν περισσότερους πρόσφυγες με πολύ λιγότερους πόρους. Μειώνουν την αφρικανική αυτονομία και διαβρώνουν την υπόσχεση για μια ισότιμη εταιρική σχέση ΕΕ-Αφρικής. Θέτοντας τη δική της ατζέντα επιστροφών πάνω από τις προτεραιότητες που έχουν θέσει πρόσφατα οι αφρικανικές χώρες, η ΕΕ υπονομεύει την αξιοπιστία της ως αξιόπιστος εταίρος.
Frontex: έλλειψη λογοδοσίας για παραβιάσεις δικαιωμάτων
Ο νέος προτεινόμενος Κανονισμός για τη Frontex από την Επιτροπή θα επέτρεπε στον οργανισμό να υποστηρίζει επιστροφές σε τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένου ενός πιθανού ρόλου στην εφαρμογή «κέντρων επιστροφών», με την προϋπόθεση συμφωνίας με την ΕΕ. Η Frontex επί του παρόντος εξακολουθεί να λειτουργεί με μια de facto έλλειψη λογοδοσίας: οι ασαφείς ευθύνες μεταξύ του οργανισμού και των κρατών-μελών έχουν εμποδίσει εδώ και καιρό την αποτελεσματική δικαστική λογοδοσία.
Αντί να αντιμετωπίσει αυτές τις αποτυχίες, η νέα πρόταση καταργεί την τρέχουσα υποχρέωση ορισμού τουλάχιστον ενός Παρατηρητή Θεμελιωδών Δικαιωμάτων σε κάθε επιχείρηση. Η Frontex θα γινόταν πιο ισχυρή, αλλά όχι πιο υπόλογη.
Οι κίνδυνοι που συνδέονται με τα «κέντρα επιστροφών» δεν αποτελούν αποτυχίες εφαρμογής, αλλά είναι ο ίδιος ο σκοπός του μοντέλου.
Εμείς ως κοινωνία των πολιτών καλούμε την Αυστρία, τη Δανία, τη Γερμανία, την Ελλάδα και την Ολλανδία να εγκαταλείψουν τα σχέδια δημιουργίας του λεγόμενου «κέντρου επιστροφών» στη Ρουάντα και να μην μεταφέρουν ανθρώπους σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν καμία ουσιαστική σύνδεση.
Αντ’ αυτού, τα κράτη-μέλη της ΕΕ θα πρέπει να τηρήσουν τις διεθνείς τους υποχρεώσεις και να παράσχουν βιώσιμες λύσεις με επαρκείς πόρους για να δώσουν στους ανθρώπους μια πραγματική ευκαιρία να γίνουν πλήρη μέλη της κοινωνίας.
Αυτές είναι οι αξίες στις οποίες βασίζεται η ΕΕ και ενθαρρύνουμε την ΕΕ να φανεί αντάξιά τους”.
Οι οργανώσεις που υπογράφουν τη δήλωση:
- INTERSOS HELLAS, Greece
- WeMove Europe, EU
- Greek Council for Refugees (GCR), Greece
- Jesuit Refugee Service Serbia, Serbia
- 11.11.11, Belgium
- JRS Switzerland, Switzerland
- European Network Against Racism (ENAR), Belgium
- CNCD-11.11.11, Belgium
- Fondation pour la promotion des droits, Algeria
- Jesuit Refugee Service (JRS) Europe, EU
- Jesuiten-Flüchtlingsdienst Deutschland, Germany
- Jesuit Refugee Service, Kosovo
- Netherlands Refugee Foundation (Stichting Vluchteling), The Netherlands
- ASKV, The Netherlands
- Jesuit Refugee Service Poland, Poland
- Irídia – Centre per la Defensa dels Drets Humans, Spain
- Klikaktiv, Serbia
- FEANTSA – European Federation of National Organisations Working with theHomeless, EU
- Here to Support, The Netherlands
- Vluchtelingenwerk Vlaanderen, Belgium
- JRS France, France
- Brot für die Welt, Germany
- Validity Foundation – Mental Disability Advocacy Centre, Hungary
- HIAS Europe, Belgium
- medico international, Germany
- Dutch Council for Refugees, The Netherlands
- PRO ASYL, Germany
- EuroMed Rights, Belgium/Regional
- Statewatch, United Kingdom
- Terre des Hommes, Germany
- Sea-Watch, Germany
- SOLIDAR, Belgium
- Equinox Initiative for Racial Justice, EU
- Platform for International Cooperation on Undocumented Migrants (PICUM), EU
- ECCHR – European Center for Constitutional and Human Rights, Germany
- EPSU European Public Service Unions, EU
- Red ACOGE, SPAIN
- asylkoordination austria, Austria
- Novact, Spain
- Quaker Council for European Affairs, Belgium
- ILGA-Europe, Belgium
- IRC – International Rescue Committee, Belgium
- JRS Romania, Romania44. Churches´Commission for Migrants in Europe CCME(CCME), Belgium, EEU
- CIRÉ, Belgium
- SOS Balkanroute, Austria & Bosnia-Herzegowina
- Human Rights Watch, EU