Η ιστορία και ο συμβολισμός του εμβληματικού τροπαίου του Μουντιάλ

Να αποτυπώσει σε μία μόνο μορφή τρία βασικά συναισθήματα του αθλητισμού επιχείρησε ο Ιταλός γλύπτης Σίλβιο Γκατσανίγκα όταν σχεδίασε το τρόπαιο του Παγκοσμίου Κυπέλλου: την προσπάθεια των αθλητών, τον ενθουσιασμό των φιλάθλων και τη στιγμή της τελικής νίκης.

Το δημιούργημά του εξελίχθηκε σε ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα σύμβολα του ποδοσφαίρου και σε αντικείμενο πόθου για κάθε εθνική ομάδα. Στον φετινό τελικό του Μουντιάλ, είτε η ομάδα της Αργεντινής είτε η ομάδα της Ισπανίας θα σηκώσουν το πολυπόθητο τρόπαιο, προσθέτοντας το δικό τους κεφάλαιο στην ιστορία του.

Το τρόπαιο σχεδιάστηκε στο Μιλάνο

Η ιστορία του σημερινού τροπαίου ξεκίνησε μετά το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1970. Η Βραζιλία είχε τότε κατακτήσει για τρίτη φορά τη διοργάνωση και, βάσει των κανονισμών της εποχής, απέκτησε μόνιμα το προηγούμενο τρόπαιο.

Η FIFA προκήρυξε διεθνή διαγωνισμό για τον σχεδιασμό του αντικαταστάτη του. Νικητής αναδείχθηκε ο 50χρονος τότε Σίλβιο Γκατσανίγκα, ένας γλύπτης από το Μιλάνο.

Ο Γκατσανίγκα εργάστηκε πάνω στο σχέδιο στο ατελιέ του, στη συνοικία Μπρέρα. Η τελική του πρόταση απεικόνιζε δύο ανθρώπινες μορφές, οι οποίες κινούνται σπειροειδώς προς τα πάνω και κρατούν μία σφαίρα που συμβολίζει τη Γη.

Σύμφωνα με τον γιο του, Τζόρτζιο Γκατσανίγκα, ο πατέρας του δημιούργησε μεγάλο αριθμό σχεδίων μέχρι να καταλήξει στην τελική ιδέα.

Η κίνηση των δύο μορφών παραπέμπει σε δύο έλικες DNA που ανυψώνονται, ενώ η υδρόγειος βρίσκεται πάνω από όλα, ως σύμβολο της παγκόσμιας διάστασης της διοργάνωσης.

Ο Σίλβιο Γκατσανίγκα είχε σπουδάσει στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Μπρέρα και στη συνέχεια εργάστηκε στην ιταλική εταιρεία κατασκευής τροπαίων G.D.E. Bertoni.

Στη διάρκεια της καριέρας του σχεδίασε και άλλα σημαντικά ποδοσφαιρικά τρόπαια, μεταξύ των οποίων εκείνα του Κυπέλλου UEFA, του Ευρωπαϊκού Σούπερ Καπ και του Διηπειρωτικού Κυπέλλου.

Πριν από τον Γκατσανίγκα υπήρχε το Ζιλ Ριμέ

Το πρώτο τρόπαιο του Παγκοσμίου Κυπέλλου παρουσιάστηκε στην παρθενική διοργάνωση του 1930. Απεικόνιζε τη Νίκη, την αρχαιοελληνική θεότητα της νίκης, και αργότερα ονομάστηκε Κύπελλο Ζιλ Ριμέ, προς τιμήν του προέδρου της FIFA που συνέβαλε καθοριστικά στη δημιουργία του Μουντιάλ.

Το τρόπαιο είχε σχεδιαστεί από τον Γάλλο γλύπτη Αμπέλ Λαφλέρ, ήταν κατασκευασμένο από επιχρυσωμένο ασήμι και βρισκόταν πάνω σε βάση από λάπις λάζουλι.

Σύμφωνα με τους αρχικούς κανονισμούς, η πρώτη χώρα που θα κατακτούσε το Παγκόσμιο Κύπελλο τρεις φορές θα αποκτούσε το τρόπαιο μόνιμα. Αυτό συνέβη το 1970 με τη Βραζιλία.

Το Κύπελλο Ζιλ Ριμέ κλάπηκε δύο φορές. Η πρώτη κλοπή σημειώθηκε το 1966, όταν εκτίθετο δημόσια στην Αγγλία. Εντοπίστηκε λίγες ημέρες αργότερα κάτω από έναν φράχτη στο νότιο Λονδίνο από έναν σκύλο με το όνομα Πίκλες.

Το 1983 κλάπηκε ξανά, αυτή τη φορά από τα γραφεία της Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας της Βραζιλίας. Δεν βρέθηκε ποτέ και εκτιμάται ότι πιθανότατα έλιωσε.

Η προσπάθεια, η νίκη και η έκρηξη χαράς

Το σχέδιο του Γκατσανίγκα επικράτησε απέναντι σε περισσότερες από 50 προτάσεις καλλιτεχνών από 25 χώρες.

Ο Ιταλός γλύπτης δεν περιορίστηκε στην υποβολή σχεδίων. Κατασκεύασε επίσης ένα γύψινο πρόπλασμα σε φυσικό μέγεθος, ώστε οι κριτές να μπορούν να εξετάσουν το τρόπαιο ως ολοκληρωμένο αντικείμενο.

Όπως έχει εξηγήσει ο γιος του, η τραχιά επιφάνεια των ανθρώπινων μορφών συμβολίζει το σώμα του αθλητή που έχει κοπιάσει, αγωνιστεί και υποφέρει για να φτάσει στη νίκη.

Τα υψωμένα χέρια θυμίζουν τα φτερά της Νίκης και αποτυπώνουν όχι μόνο τον θρίαμβο του αθλητή, αλλά και τον πανηγυρισμό των φιλάθλων.

Η οικογένεια του Γκατσανίγκα διατηρεί σήμερα το αρχείο και το εργαστήριό του σε νέο χώρο στο Πιολτέλο, στα περίχωρα του Μιλάνου. Εκεί φυλάσσονται τα σχέδια, το αρχικό γύψινο πρόπλασμα που είχε υποβληθεί στη FIFA και ένα κέρινο εκμαγείο του τροπαίου.

Στο Μιλάνο έχει επίσης τοποθετηθεί αναμνηστική πλάκα έξω από το παλιό του εργαστήριο, στην οδό Αλεσάντρο Βόλτα 7, όπου σχεδιάστηκε το διάσημο τρόπαιο.

Γιατί οι πρωταθλητές δεν κρατούν το αυθεντικό τρόπαιο

Το αυθεντικό τρόπαιο του Παγκοσμίου Κυπέλλου έχει ύψος 36 εκατοστά και είναι κατασκευασμένο από χρυσό 18 καρατίων.

Στη βάση του υπάρχουν δύο δακτύλιοι από πράσινο μαλαχίτη, οι οποίοι συμβολίζουν τους αγωνιστικούς χώρους.

Παρότι η νικήτρια ομάδα το σηκώνει κατά την απονομή, δεν το κρατά μετά τη λήξη της διοργάνωσης. Το αυθεντικό τρόπαιο επιστρέφει στη FIFA και φυλάσσεται στην έδρα της στην Ελβετία.

Στους πρωταθλητές παραδίδεται μία επιχρυσωμένη ρέπλικα. Σε αντίθεση με όσα ίσχυαν για το Κύπελλο Ζιλ Ριμέ, ακόμη και μία χώρα που θα κατακτήσει τρεις φορές τη διοργάνωση δεν αποκτά πλέον το δικαίωμα να κρατήσει το πρωτότυπο.

Το τρόπαιο του Γκατσανίγκα σηκώθηκε για πρώτη φορά το 1974 από τον αρχηγό της Δυτικής Γερμανίας, Φραντς Μπεκενμπάουερ, μετά τη νίκη επί της Ολλανδίας στον τελικό του Μονάχου.

Ο Τζόρτζιο Γκατσανίγκα θυμάται ότι παρακολούθησε εκείνο το παιχνίδι μαζί με την οικογένειά του. Όπως έχει περιγράψει, η πραγματική έκρηξη χαράς ήρθε τη στιγμή που οι Γερμανοί ποδοσφαιριστές ύψωσαν το τρόπαιο και ολόκληρο το γήπεδο ξέσπασε σε πανηγυρισμούς. Ήταν, όπως είπε, η στιγμή κατά την οποία ένα αντικείμενο μετατράπηκε σε παγκόσμιο σύμβολο.

Η κληρονομιά του Σίλβιο Γκατσανίγκα

Ο Σίλβιο Γκατσανίγκα πέθανε στο Μιλάνο στις 31 Οκτωβρίου 2016, σε ηλικία 95 ετών.

Το 2003 τιμήθηκε από τον Δήμο του Μιλάνου με το Ambrogino d’Oro, μία από τις σημαντικότερες διακρίσεις της πόλης, για τη συμβολή του στην καλλιτεχνική της κληρονομιά.

Οκτώ χρόνια αργότερα, έλαβε διεθνές βραβείο από την International Association of Numismatists and Medal Designers για τη συνολική προσφορά του στον σχεδιασμό μεταλλίων και τροπαίων.

Η μεγαλύτερη επιβράβευση, ωστόσο, επαναλαμβάνεται κάθε τέσσερα χρόνια. Κάθε φορά που το τρόπαιο υψώνεται στον ουρανό από τους νέους παγκόσμιους πρωταθλητές, το έργο του Γκατσανίγκα επιστρέφει στο επίκεντρο και η καλλιτεχνική του κληρονομιά αποκτά μια ακόμη στιγμή παγκόσμιας αναγνώρισης.