ΔΑΙΔΑΛΟΣ: Ο υπερυπολογιστής που φιλοδοξεί να αλλάξει την ελληνική οικονομία και την καθημερινότητα

Μια νέα σελίδα στις ψηφιακές υποδομές της χώρας ανοίγει με τον «ΔΑΙΔΑΛΟ», τον νέο Εθνικό Υπερυπολογιστή που εγκαινιάστηκε στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου το πρωί της Δευτέρας 10/10.

Πρόκειται για μια επένδυση που δεν αφορά μόνο την επιστημονική κοινότητα ή την τεχνολογική πρόοδο, αλλά δημιουργεί προϋποθέσεις για αλλαγές στην επιχειρηματικότητα, στη λειτουργία του Δημοσίου και σε τομείς που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινή ζωή.

Με προϋπολογισμό 58,9 εκατ. ευρώ και μετρημένη υπολογιστική επίδοση 85,69 PetaFlops, ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ αποτελεί το ισχυρότερο υπολογιστικό σύστημα που έχει αποκτήσει μέχρι σήμερα η Ελλάδα. Η επίδοσή του τον φέρνει στην 31η θέση της διεθνούς κατάταξης TOP500 και στην 23η θέση της Green500, η οποία αξιολογεί την ενεργειακή αποδοτικότητα των υπερυπολογιστών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν κατά την έναρξη λειτουργίας του, η χώρα ενισχύει παράλληλα τη θέση της στον διεθνή χάρτη των προηγμένων υπολογιστικών υποδομών.

Η σημασία του, ωστόσο, δεν εξαντλείται στις επιδόσεις και στις διεθνείς κατατάξεις. Το πραγματικό αποτύπωμα της επένδυσης, πάντως, θα κριθεί από το κατά πόσο η διαθέσιμη υπολογιστική ισχύς θα αξιοποιηθεί για την ανάπτυξη νέων προϊόντων, την επιτάχυνση της επιστημονικής έρευνας, τη βελτίωση των παραγωγικών διαδικασιών και τη δημιουργία υπηρεσιών με μετρήσιμο οικονομικό και κοινωνικό όφελος.

Τι αλλάζει για την ελληνική οικονομία

Ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ δεν σχεδιάστηκε αποκλειστικά για πανεπιστήμια και ερευνητικά εργαστήρια. Απευθύνεται, μέσα από τις προβλεπόμενες διαδικασίες πρόσβασης, σε ένα ευρύτερο οικοσύστημα χρηστών: από νεοφυείς επιχειρήσεις και μικρομεσαίες εταιρείες έως μεγάλες βιομηχανίες και δημόσιους οργανισμούς.

Για την ελληνική αγορά, με βάση και όσα καταγράφονται από το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης η δυνατότητα αξιοποίησης ενός τέτοιου συστήματος σημαίνει πρόσβαση σε υπολογιστικούς πόρους που θα ήταν εξαιρετικά δαπανηρό να αναπτυχθούν και να συντηρηθούν από κάθε επιχείρηση ξεχωριστά. Έτσι, εταιρείες που μέχρι σήμερα δεν διέθεταν την απαραίτητη τεχνολογική υποδομή μπορούν να εξετάσουν πιο σύνθετες εφαρμογές, να αναπτύξουν και να δοκιμάσουν καινοτόμες ιδέες και να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά τους.

Στη βιομηχανία, για παράδειγμα, η υπολογιστική ισχύς μπορεί να αξιοποιηθεί για την προσομοίωση της λειτουργίας μηχανών, τον σχεδιασμό νέων υλικών, τη βελτιστοποίηση των γραμμών παραγωγής και τον εντοπισμό πιθανών αστοχιών πριν αυτές προκαλέσουν διακοπές ή πρόσθετο κόστος. Με τη χρήση κατάλληλων μοντέλων, μέρος των δοκιμών μπορεί να πραγματοποιείται ψηφιακά, περιορίζοντας την ανάγκη για επαναλαμβανόμενα φυσικά πειράματα και συμβάλλοντας στην καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων.

Για τις startups, η πρόσβαση σε ισχυρές υποδομές μπορεί να διευκολύνει την ανάπτυξη εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης, την επεξεργασία μεγάλων όγκων δεδομένων και την εκπαίδευση εξειδικευμένων μοντέλων. Το ζητούμενο είναι να μπορούν περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις να περάσουν από την ιδέα στο λειτουργικό προϊόν, χωρίς το κόστος της υπολογιστικής υποδομής να αποτελεί εξαρχής απαγορευτικό εμπόδιο.

Η αξιοποίηση αυτών των δυνατοτήτων δεν εγγυάται από μόνη της αύξηση της παραγωγικότητας ή νέες θέσεις εργασίας. Δημιουργεί, όμως, ένα ισχυρότερο τεχνολογικό υπόβαθρο, πάνω στο οποίο μπορούν να αναπτυχθούν επενδύσεις, εξειδικευμένες υπηρεσίες και δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας.

Από την ιατρική έρευνα έως την έγκαιρη πρόβλεψη κινδύνων

Οι εφαρμογές του ΔΑΙΔΑΛΟΥ, παράλληλα, μπορούν να επεκταθούν σε τομείς με άμεση κοινωνική σημασία, με την Υγεία να βρίσκεται μεταξύ των πεδίων στα οποία η προηγμένη υπολογιστική ισχύς μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη.

Ερευνητικές ομάδες θα μπορούν, υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις προστασίας των προσωπικών δεδομένων, να επεξεργάζονται μεγάλα και ανωνυμοποιημένα σύνολα ιατρικών πληροφοριών, να εκπαιδεύουν μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης και να μελετούν πρότυπα που ενδέχεται να συμβάλουν στην έγκαιρη αναγνώριση ασθενειών. Παράλληλα, οι δυνατότητες αυτές μπορούν να υποστηρίξουν την έρευνα για εξατομικευμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις και την ανάπτυξη νέων διαγνωστικών εργαλείων.

Τα αποτελέσματα δεν μεταφράζονται αυτομάτως σε άμεσες αλλαγές στην περίθαλψη. Για να φτάσει μια ερευνητική εφαρμογή στον ασθενή απαιτούνται κλινική αξιολόγηση, επιστημονική τεκμηρίωση και οι αναγκαίες εγκρίσεις. Η ύπαρξη, ωστόσο, μιας ισχυρής εθνικής υποδομής μπορεί να ενισχύσει την έρευνα που προηγείται αυτών των σταδίων.

Στην ενέργεια, η επεξεργασία σύνθετων δεδομένων μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση των προβλέψεων παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές, στην αποτελεσματικότερη διαχείριση ενεργειακών δικτύων και στη μελέτη σεναρίων κατανάλωσης. Στις μεταφορές, αντίστοιχα, μπορούν να αναπτυχθούν μοντέλα για τη διαχείριση της κυκλοφορίας και τη βελτιστοποίηση των μετακινήσεων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η Πολιτική Προστασία. Η επεξεργασία μετεωρολογικών και γεωχωρικών δεδομένων, σε συνδυασμό με προηγμένα υπολογιστικά μοντέλα, μπορεί να ενισχύσει την εκτίμηση κινδύνων από ακραία καιρικά φαινόμενα, πλημμύρες και πυρκαγιές. Για μια χώρα που αντιμετωπίζει συχνά τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, η δυνατότητα ταχύτερης ανάλυσης σύνθετων σεναρίων μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για τον σχεδιασμό και την προετοιμασία των αρμόδιων αρχών.

Ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ και το PHAROS: Η υποδομή πίσω από τις εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης

Κεντρικό ρόλο στην αξιοποίηση του νέου υπερυπολογιστή έχει το PHAROS AI Factory, το ελληνικό Εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης, με το οποίο ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ συνδέεται ως βασικός υπολογιστικός πόρος.

Η διάκριση μεταξύ των δύο είναι ουσιαστική. Ο υπερυπολογιστής προσφέρει την απαραίτητη υπολογιστική δύναμη, ενώ το PHAROS φιλοδοξεί να τη συνδέσει με δεδομένα, τεχνογνωσία, εργαλεία, κατάρτιση και εξειδικευμένη υποστήριξη. Με αυτόν τον τρόπο, η πρόσβαση στην προηγμένη υπολογιστική τεχνολογία δεν περιορίζεται στην παροχή μηχανημάτων, αλλά μπορεί να συνοδεύεται από την τεχνογνωσία που απαιτείται για την ανάπτυξη πραγματικών εφαρμογών.

Οι βασικοί τομείς προτεραιότητας του PHAROS είναι η Υγεία, η Γλώσσα και ο Πολιτισμός, καθώς και η Βιωσιμότητα. Οι επιλογές αυτές συνδέουν την Τεχνητή Νοημοσύνη με πεδία στα οποία η Ελλάδα διαθέτει ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον, σημαντικό πολιτιστικό απόθεμα και αυξανόμενες ανάγκες για αποδοτικότερη διαχείριση πόρων.

Στη γλώσσα και στον πολιτισμό, για παράδειγμα, η ανάπτυξη κατάλληλων ψηφιακών εργαλείων μπορεί να ενισχύσει την επεξεργασία ελληνόφωνου περιεχομένου, την ψηφιοποίηση αρχείων και την πρόσβαση σε πολιτιστικές συλλογές. Στη βιωσιμότητα, αντίστοιχες εφαρμογές μπορούν να υποστηρίξουν την παρακολούθηση περιβαλλοντικών δεδομένων και τη βελτίωση της χρήσης ενέργειας και άλλων φυσικών πόρων.

Το ζητούμενο είναι η ερευνητική γνώση να μη μένει στο εργαστήριο, αλλά να μετατρέπεται σε λύσεις που μπορούν να αξιοποιηθούν από επιχειρήσεις, δημόσιους οργανισμούς και την κοινωνία.

Ισχυρές επιδόσεις με έμφαση στην ενεργειακή αποδοτικότητα

Σημειώνεται, ότι ο τεχνολογικός σχεδιασμός του ΔΑΙΔΑΛΟΥ βασίζεται σε υποδομή της Hewlett Packard Enterprise και επιταχυντές NVIDIA GH200, οι οποίοι προορίζονται για απαιτητικούς υπολογισμούς και εργασίες Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στον περιορισμό της ενεργειακής κατανάλωσης. Το σύστημα χρησιμοποιεί τεχνολογία άμεσης υγρής ψύξης (Direct Liquid Cooling), μέσω της οποίας η θερμότητα απομακρύνεται αποτελεσματικότερα από τα υπολογιστικά κυκλώματα. Παράλληλα, οι κλιματικές συνθήκες της περιοχής αξιοποιούνται για ελεύθερη ψύξη κατά τη διάρκεια μεγάλου μέρους του έτους.

Η προσέγγιση αυτή συνδέεται με την παρουσία του υπερυπολογιστή στην 23η θέση της Green500, αναδεικνύοντας τη σημασία της ενεργειακής αποδοτικότητας σε υποδομές που απαιτούν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας.

Στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου λειτουργεί, επιπλέον, φωτοβολταϊκό πάρκο ισχύος 2 MWp για ιδιοκατανάλωση. Η ύπαρξη της εγκατάστασης εντάσσεται στη συνολικότερη ενεργειακή υποδομή του χώρου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η λειτουργία του υπερυπολογιστή καλύπτεται εξ ολοκλήρου από φωτοβολταϊκή παραγωγή.

Πού κατευθύνθηκαν τα 58,9 εκατ. ευρώ

Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 58,9 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ, και αφορά τόσο τον υπολογιστικό εξοπλισμό όσο και τις εγκαταστάσεις που απαιτούνται για τη λειτουργία του.

Η υλοποίηση πραγματοποιήθηκε από την ΕΔΥΤΕ σε δύο βασικά σκέλη. Η Hewlett Packard Enterprise ανέλαβε την προμήθεια και εγκατάσταση του υπολογιστικού συστήματος, των υποδομών αποθήκευσης και του λογισμικού, καθώς και την παροχή εκπαιδευτικών υπηρεσιών, με προϋπολογισμό 41 εκατ. ευρώ. Η MainSys ανέλαβε τις ηλεκτρομηχανολογικές υποδομές και τη διαμόρφωση του Κέντρου Δεδομένων στο Λαύριο, με προϋπολογισμό 17,9 εκατ. ευρώ.

Η χρηματοδότηση εντάχθηκε στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», με πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω του NextGenerationEU και της Κοινής Επιχείρησης EuroHPC.

Πέρα από την προμήθεια εξοπλισμού, η επένδυση δημιουργεί τη βάση για την ανάπτυξη νέων ερευνητικών συνεργασιών και τεχνολογικών εφαρμογών. Η πραγματική οικονομική της απόδοση, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από το πόσα έργα θα υλοποιηθούν, πόσοι φορείς θα αποκτήσουν πρόσβαση και ποιες λύσεις θα φτάσουν τελικά στην αγορά.

Από τη βιομηχανική κληρονομιά του Λαυρίου στην ψηφιακή εποχή

Αξίζει να σημειωθεί ότι η εγκατάσταση του ΔΑΙΔΑΛΟΥ στο Λαύριο προσδίδει στο έργο και μια ξεχωριστή ιστορική διάσταση. Ο νέος υπερυπολογιστής στεγάζεται στο Κέντρο Δεδομένων της ΕΔΥΤΕ, το οποίο δημιουργήθηκε στο ιστορικό κτίριο του πρώην Ηλεκτρικού Σταθμού του Τεχνολογικού Πολιτιστικού Πάρκου Λαυρίου.

Το κτίριο, έκτασης περίπου 1.500 τετραγωνικών μέτρων και αναγνωρισμένο ως μνημείο βιομηχανικής κληρονομιάς, μετατράπηκε σε σύγχρονο Data Center υψηλών τεχνικών προδιαγραφών. Η εγκατάσταση διαθέτει ισχύ 6,3 MVA, ενώ προβλέπονται πρόσθετες παρεμβάσεις στον περιβάλλοντα χώρο για τη βελτίωση της επισκεψιμότητάς του.

Η επιλογή της συγκεκριμένης τοποθεσίας δημιουργεί έναν συμβολικό αλλά και ουσιαστικό παραλληλισμό. Το Λαύριο, που συνδέθηκε επί δεκαετίες με τη μεταλλευτική δραστηριότητα και τη βιομηχανική ανάπτυξη της χώρας, φιλοξενεί σήμερα μια υποδομή που φιλοδοξεί να υποστηρίξει τη νέα ψηφιακή παραγωγή, την έρευνα και την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Κατά την τελετή εγκαινίων, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου ανέδειξαν τη σημασία της ανάπτυξης εγχώριων υποδομών για την Τεχνητή Νοημοσύνη και την αξιοποίηση δεδομένων στην Ελλάδα και την Ευρώπη.

Η κατεύθυνση είναι σαφής: η χώρα επιδιώκει να ενισχύσει τις τεχνολογικές της δυνατότητες και να αποκτήσει μεγαλύτερο ρόλο στην ευρωπαϊκή ψηφιακή οικονομία.

Το μεγάλο στοίχημα: από την υπολογιστική ισχύ στο όφελος για τον πολίτη

Ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ, πάντως, δημιουργεί σημαντικές προοπτικές, αλλά η απόκτησή του δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση για τεχνολογική υπεροχή ή οικονομική ανάπτυξη. Η επόμενη ημέρα θα κριθεί από την αξιοποίηση των δυνατοτήτων του, την πρόσβαση των επιχειρήσεων και των ερευνητών, τη διαθεσιμότητα κατάλληλων δεδομένων και την ικανότητα μετατροπής των αποτελεσμάτων της έρευνας σε εφαρμογές.

Για τον πολίτη, τα οφέλη δεν θα εμφανιστούν απαραίτητα άμεσα ούτε με τη μορφή ενός νέου προϊόντος που θα βρίσκεται αύριο στην αγορά. Μπορούν, όμως, να γίνουν αισθητά σταδιακά και δη σε αναφορές σε καλύτερα εργαλεία πρόγνωσης φυσικών καταστροφών, σε πιο εξελιγμένες ιατρικές εφαρμογές, σε αποτελεσματικότερη χρήση ενέργειας, σε νέες ψηφιακές υπηρεσίες και σε επιχειρήσεις που θα παράγουν πιο ανταγωνιστικά προϊόντα.

Για την ελληνική οικονομία, η πρόκληση είναι ακόμη μεγαλύτερη. Η υπολογιστική ισχύς πρέπει να αποτελέσει εργαλείο για την ενίσχυση της παραγωγικότητας, την ανάπτυξη τεχνογνωσίας, τη δημιουργία καινοτόμων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και την προσέλκυση επενδύσεων.

Ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ προσφέρει στην Ελλάδα ένα νέο τεχνολογικό εργαλείο. Το αν αυτό θα μετατραπεί σε πραγματικό αναπτυξιακό πλεονέκτημα θα εξαρτηθεί από το πώς θα χρησιμοποιηθεί.