Κώστας Λαλιώτης: Άγιο Όρος – “Κιβωτός και Σύμβολο της Ορθοδοξίας” για τον Ελληνισμό και τον Κόσμο

Το παρακάτω κείμενο εμπεριέχεται στο υπό ολοκλήρωση και υπό έκδοση Δοκίμιο του Κώστα Λαλιώτη με αναφορά στο ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ και την ΑΘΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ.

Το Κείμενο, ως προδημοσίευση – προανάρτηση, είναι σπονδυλωτό και περιλαμβάνει 4 ξεχωριστές αλλά επικαλυπτόμενες Θεματικές Ενότητες, που φέρουν τους εξής τίτλους:

(Α.) ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ – ΑΘΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

Σύμβολο και Κιβωτός της Ορθοδοξίας για τον Ελληνισμό και τον Κόσμο

(Β.) ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ – ΑΘΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

Οικιστικό – Πολιτισμικό Απόθεμα για την Ελλάδα, την Ευρώπη και την Οικουμένη

(Γ.) ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ – ΑΘΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

Οικολογικό Απόθεμα για την Ελλάδα, την Ευρώπη και την Οικουμένη

(Δ.) ΟΛΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ

Άθως Ι – Άθως ΙΙ – Άθως ΙΙΙ – Άθως + (plus)

Όπως σημειώνει ο συγγραφέας, το Κείμενο αυτό και κατ’ επέκταση το υπό έκδοση Δοκίμιο έχει αναφορές σε πολλά Πρόσωπα, αλλά συμβολικά – ως οφειλόμενος φόρος τιμής και μνήμης – είναι αφιερωμένο στον αείμνηστο Ανδρέα Παπανδρέου, στον αείμνηστο Κωστή Μοσκώφ, στον αείμνηστο Γέροντα Βασίλειο Γοντικάκη, στον αείμνηστο Αρχιεπίσκοπο Αναστάσιο Γιαννουλάτο και στον αείμνηστο Διονύση Σαββόπουλο.

ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ – ΑΘΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

«Σύμβολο και Κιβωτός της Ορθοδοξίας» για τον Ελληνισμό και τον Κόσμο

1. Το «Θεοσκέπαστο και Χριστοφρούρητο» Άγιον Όρος, το «Περιβόλι της Παναγίας» κυρίως με τις κοινοβιακές αλλά και τις ιδιόρρυθμες ασκητικές δομές τού Μοναχισμού, μέσα στο δικό του οριοθετημένο χώρο και χρόνο, κατοχυρώνει αδιαμφισβήτητα και διαχρονικά ένα Άβατο συμβολικό και πραγματικό. Αναδεικνύει ένα Λίκνο, με θρησκευτική αναζήτηση, με θεϊκή ενόραση, με φιλοσοφικό στοχασμό, με εναργή γνώση και ζώσα μνήμη, συνυφασμένο με την Ορθοδοξία και τον Ελληνισμό, με τον Πολιτισμό και το Περιβάλλον.

• Άγιον Όρος, Αθωνική Πολιτεία.

Τέσσερις Λέξεις άρρηκτα δεμένες με ανεξίτηλα ίχνη στο χώρο και το χρόνο, που παραπέμπουν με τη μοναδική μακραίωνη παράδοσή τους και με την ανεπανάληπτη εξέλιξή τους στην αναζήτηση της αλήθειας και του νοήματος της ζωής των ανθρώπων σύμφωνα με τις αρχές, τις παραδοχές, τις αξίες και τους κανόνες του Χριστιανισμού στην Ορθόδοξη έκφρασή του.

Τέσσερις Λέξεις, που σηματοδοτούν αέναα την ιερότητα ενός τόπου, ενός τοπίου απείρου φυσικού κάλλους και ενός μοναδικού οικιστικού αρχιτεκτονικού συνόλου ευλογημένου από το ΘΕΟ, προικισμένου από τη ΦΥΣΗ και την Ανθρώπινη δημιουργία, εξαγνισμένου με την πίστη, την άσκηση, την προσευχή, την κατάθεση ψυχής και τη στάση ζωής των Μοναχών και των Ασκητών.

Η αναφορά αφορά και τις 20 Ιερές Μονές και κάθε μία ξεχωριστά.

Έτσι το όνομα κάθε Μονής μπορεί ισοδύναμα και αθροιστικά να σηματοδοτήσει ως πρόσθετο διακριτό τοπόσημο και ως ιστορικό ορόσημο τους συνειρμούς των Λέξεων Άγιον Όρος – Αθωνική Πολιτεία.

2. Ας πιάσουμε το νήμα της Ιστορίας για να ανιχνεύσουμε τους χρόνους της γέννησης και της εξέλιξης της Μοναστικής Ζωής στον Άθω.

Η ίδρυση των Ιερών Κοινοβίων στο Άγιον Όρος ξεκινά από τον 10ο αιώνα.

Η πρώτη Ιερά Μονή που ιδρύθηκε, από τον Όσιο – Άγιο Αθανάσιο τον Αθωνίτη, ως πρωτόκτιστη Μονή και «μήτρα» του Κοινοβιακού Μοναχισμού, ήταν η Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας το 963 μ.Χ..

Κατ’ αντιστοιχία κάθε Ιερά Μονή έχει ξεχωριστά τη δική της ιδρυτική χρονολογία, με τη δική της διαχρονική εξέλιξη, με τη δική της ιδιαίτερη συμβολή στην υπερ-χιλιόχρονη διαδρομή του Αγίου Όρους και της Αθωνικής Πολιτείας.

Οι περισσότερες Ιερές Μονές του Αγίου Όρους ιδρύθηκαν με συνδρομή και άλλες φορές με απόφαση – εντολή Βυζαντινών Αυτοκρατόρων και Πατριαρχών ή άλλων Επιφανών Χριστιανών Ηγεμόνων και Αξιωματούχων.

3. Το Άγιον Όρος εντάσσεται οργανικά στην Ελληνική Επικράτεια, ως Αυτοδιοίκητη μοναστική Αθωνική Πολιτεία με δικό της Καταστατικό Χάρτη, με δική της δομή και δημοκρατική λειτουργία.

Αποτελείται από τα Κτιριακά συγκροτήματα – μνημεία των 20 Ιερών Μονών, τις 12 Σκήτες και τα 500 περίπου Μετόχια, Καθίσματα, Ησυχαστήρια, Καλύβες, Κελιά με συγκεκριμένη κατανομή και αναφορά σε κάθε Μονή ξεχωριστά.

• Σε αυτά τα αλληλοεξαρτώμενα Κτιριακά σύνολα οι Μοναχοί και οι Ασκητές κοινοβιούν, ασκούνται, ιερουργούν και προσεύχονται, υπηρετούν δια βίου με το Λόγο, τους Ψαλμούς και την ηχώ της σιωπή τους, δημιουργούν με καταμερισμό εργασίας, ζουν με κοινοτισμό και συνείδηση, στις Αυτοδιοικούμενες Μοναστικές Κοινότητές τους.

Οι Αδελφότητες στο Αγιώνυμον Όρος, στον Ιερό Χώρο της Οδηγήτριας Θεοτόκου ως «Αγαπητοί εν Χριστώ Αδελφοί», εκφράζουν με έναν αυθεντικό και στρατευμένο τρόπο ζωής κάθε μέρα και κάθε νύχτα, τελετουργικά και νοερά, με ευλάβεια την ακράδαντη Τριαδική πίστη τους στον Θεό – Δημιουργό, στο φωτεινό Άγιον Πνεύμα και στο φωτο-στεφανωμένο Πρόσωπο του Ιησού Χριστού, κηρύσσοντας το Λόγο του παντού και στους πάντες.

Αυτές οι Κοινότητες, που αποτελούν την έκφραση της πρωτότυπης και της ιδιότυπης Αθωνικής Πολιτείας και μιας ιδιοπρόσωπης Κοινωνίας, είναι θεματοφύλακες μιας μακραίωνης θρησκευτικής ζωντανής και εμπλουτισμένης παράδοσης, μιας ανεπανάληπτης και αδιατάρακτης πολιτισμικής και οικολογικής συνέχειας.

Σε αυτά τα Κτιριακά σύνολα βρίσκουν στέγη και τροφή οι απασχολούμενοι σε διάφορες εργασίες συντήρησης, αποκατάστασης και προστασίας των κτιρίων, των κειμηλίων και του Φυσικού Περιβάλλοντος.

• Σε αυτά τα Κτιριακά σύνολα κάθε χρόνο φιλοξενούνται οι 100δες χιλιάδες προσκυνητές και επισκέπτες, οι οποίοι θέλουν μέσα σε συνθήκες μυσταγωγίας, διαλογισμού και νοερού αυτοπροσδιορισμού:

• να νοιώσουν με την πίστη τους πιο κοντά στην Ορθοδοξία, και τον Χριστιανισμό, στον ΔΗΜΙΟΥΡΓΟ – ΘΕΟ, εγγυητή της αρμονίας του Σύμπαντος και του Κόσμου,
• να νιώσουν το μυστήριο, το δέος και τη «μαγεία» του ΑΛΛΟΥ (της ΦΥΣΗΣ), να νοιώσουν την αιώνια συμβίωση του Ανθρώπου, με αρμονία και ειρήνη με το ΑΛΛΟ, (με το Φυσικό Οικοσύστημα),
• να συνομιλήσουν, γνήσια και χωρίς περισπασμούς, με τον «βαθύτερο» εαυτό τους, να επικοινωνήσουν υπαρξιακά και πνευματικά, να ταυτιστούν ψυχικά και αξιακά με τους ΑΛΛΟΥΣ (τους ΣΥΝ – ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ) συνάπτοντας ένα ιδεατό συμβόλαιο αλληλεγγύης και συνταύτισης.

4. Στο επιβλητικό και συνάμα υποβλητικό Άγιον Όρος οι 100δες χιλιάδες προσκυνητές, επισκέπτες, οδοιπόροι και περιηγητές, μετέχοντας ή παρακολουθώντας τις Θρησκευτικές Λειτουργίες – Τελετουργίες, τον όρθρο και τον εσπερινό, τις Άγιες Αγρυπνίες, τις Ακολουθίες και τους Χαιρετισμούς, ακούγοντας τους Ύμνους – Υμνωδίες, τους Ψαλμούς – Ψαλμωδίες και τα Κηρύγματα του Ευαγγελίου με το ηχόχρωμα, την τονικότητα και τους Βυζαντινούς εναρμόνιους ρυθμούς και συμβιώνοντας με το Μοναχικό – Ασκητικό φρόνημα της Ορθόδοξης παράδοσης, αποκτούν ένα ξεχωριστό, ανεπανάληπτο, μοναδικό θρησκευτικό – πνευματικό βίωμα.

Ανακαλύπτουν την πανανθρώπινη γήινη Κλίμακα σεβασμού, αγάπης, ειρήνης και συν-αλληλίας προς το Άλλο και τους Άλλους. Ανακαλύπτουν τη χθόνια ρίζα και την ταπεινότητα του Ανθρώπου ταυτογχρόνως με την ουράνια Κλίμακα, με τη Θεία φώτιση και τη χάρη του Δημιουργού.

• Μέσα σε αυτή την «ένθεη κατάσταση» μέθεξης και κατάνυξης, μύησης και έκστασης οι Πιστοί και οι Θρησκευόμενοι ριζώνουν, ενισχύουν, εμπλουτίζουν και ανανεώνουν την πίστη τους με την υπερφυσική και ελπιδοφόρα δύναμή της.

Οι «Α-γνωστικιστές» αισθάνονται κάποιες ρωγμές στις απόλυτες βεβαιότητες, κάποια νέα και διαφορετικά σκιρτήματα στις φιλοσοφικές τους σκέψεις, θεωρήσεις και αναζητήσεις, για το βαθύτερο ανθρώπινο «είναι» σε σχέση με το επίπλαστο «φαίνεσθαι». Αισθάνονται νέα και διαφορετικά σκιρτήματα για τις αρχές, τις αξίες, το περιεχόμενο, τις ιεραρχήσεις της ζωής των Ανθρώπων ως Προσώπων με συμμετοχή και αναφορά σε συλλογικές βιωματικές Κοινότητες και Κοινωνίες συνοχής, αλληλεγγύης και συνευθύνης και όχι ως «Εγωπαθών» μεμονωμένων ατόμων ξεκομμένων από τους Άλλους, χωρίς καμμία σχέση με το «Εμείς», δίχως δεσμούς με τις Κοινότητές τους και τις Κοινωνίες τους.

Προβάλλει ως μεγάλη ευχή, μετά λόγου γνώσεως και αλήθειας, αυτό το βίωμα και αυτό το σκίρτημα ως απόσταγμα ζωής, ψυχικής και πνευματικής ανάτασης, να αξιωθούν να το αισθανθούν όλοι οι άνθρωποι Πιστοί και μη, Θρησκευόμενοι και μη.

«ΑΞΙΑ ΕΣΤΙ» για κάθε άνθρωπο αυτή η ανεπανάληπτη εμπειρία της ονομαζόμενης «.… Θέωσης….» ως αναζήτηση, επικοινωνία και ταύτιση με τον «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» Δημιουργό του σύμπαντος και του Κόσμου.

• Στο Άγιον Όρος, στην Αθωνική Πολιτεία, στις 20 Ιερές Μονές, συνολικά και κατά αντιστοιχία σε κάθε Μονή ξεχωριστά εμπεδώνεται, διαχρονικά από τους Ορθόδοξους Ασκητές και Μοναχούς, η σχέση του Ανθρώπου με το Θεό, η σχέση του Ανθρώπου με τον Συν-Ανθρωπο και τον Χριστιανισμό, η σχέση του Ανθρώπου με τη Φύση, η σχέση του Ανθρώπου με τον Πολιτισμό.

Αυτή η σχέση εμπεδώνεται με διαχρονική υπόσταση και μοναδική έκφραση με τους πιο γνήσιους αλλά και ακραίους όρους πίστης, αυτογνωσίας, ευαισθησίας, ταπείνωσης, αλήθειας, ευθύνης και ελευθερίας, με όρους υπαρξιακής γνώσης, κοινοβιακής ζωής, μεγάλης θέλησης και ισχυρής ελπίδας.

5. Όλες οι προηγούμενες αναφορές και περιγραφές για το Άγιον Όρος συμπυκνώνονται και επικυρώνονται με θρησκευτική, στοχαστική και παιδαγωγική διαύγεια στο μεστό λόγο του Παναγιώτατου Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου.

• Παραθέτω με σεβασμό αυτούσια τον ευλογημένο λόγο με τις σημαίνουσες θεόπνευστες λέξεις του Ποιμενάρχη της Ορθοδοξίας:

«…. Αι Ιεραί Μοναί είναι τόποι ολικής αφιερώσεως και αφοσιώσεως εις τον Θεόν, υπακοής και ταπεινώσεως, προσευχής και αγιωσύνης.

Οι Μοναχοί είναι «μάρτυρες της όγδοης ημέρας», διασώζουν «την αίσθηση κατευθύνσεως προς τα Έσχατα» εντός της Εκκλησίας, αρνούνται την «εξοικείωση» με τον Κόσμον και «δεν αφήνουν την Εκκλησία να βολευτεί στον Κόσμο και να εκκοσμικευθεί…».

«…. Δικαίως σεμνύνεται το Αγιώνυμον Όρος δια τους γενναιόφρονας Μοναστάς, τους Κυρηναίους του Σταυρού τού Κυρίου και ευλάλους Κήρυκες της Αναστάσεως Αυτού, τους πλήρεις θεογνωσίας και ανθρωπογνωσίας ασκητάς, τους αδιαλείπτως υμνούντας και θαυμάζοντας το υπέρ πάν όνομα του Θεού της αγάπης.

Είναι χαρακτηρηστικόν, ότι εις τας συγχρόνους εκκοσμικευμένας κοινωνίας, αι Ιεραί Μοναί είναι πόλος έλξεως και καταφυγή δι’ αναριθμήτους ανθρώπους, ότι κρατούν ανοικτήν την πύλην του Ουρανού…».

«…. Η Ορθόδοξος ημών Παράδοσις είναι ταμιευτήρ υψηλών αξιών, εμπνέει, αποκαλύπτει την αλήθειαν των πραγμάτων, οδηγεί εις δημιουργικήν κατάφασιν της ζωής.

«Το Ναι στον Θεό δεν σημαίνει Όχι στον Κόσμο και τη ζωή». Είναι αδιανόητο, ο άνθρωπος, ο «πλεκτός εξ αμφοτέρων, ουρανίων χθονίων τε», ο «επίγειος και ουράνιος», ο «πρόσκαιρος και αθάνατος», το κατά χάριν «Θεούμενον ζώον» να είναι παθητικός, εσωστρεφής και κλειστός. …..».

6. Η Μοναστική Πολιτεία του Άθω και όλες οι εξέχουσες Ιερές Μονές, πάνω από 10 αιώνες, συμβολίζουν και εκπροσωπούν όχι μόνον για τους Χριστιανούς αλλά και για όλο τον κόσμο, ένα μοναδικό και αναντικατάστατο «κεκτημένο» ανάμεσα στο ανθρώπινο, το φυσικό και το υπερφυσικό.

Συμβολίζουν και εκπροσωπούν ένα συμβόλαιο επικοινωνίας και συνύπαρξης του Θεού, της Φύσης και του Ανθρώπου μέσα από την πιο αρμονική, γόνιμη και δημιουργική σχέση.

• Η περίκλειστη και οριοθετημένη Χερσόνησος του ΑΘΩ έχει το δικό της μοναδικό αποτύπωμα στη Συμπαντική – Πλανητική αιωνιότητα, στην Αρχαιοελληνική, Ελληνιστική, Βυζαντινή, Μετα-Βυζαντινή αιωνιότητα, στην Πολιτισμική και Ιστορική αιωνιότητα, στη Θρησκευτική και Ορθόδοξη Χριστιανική αιωνιότητα.

Αυτές οι αιωνιότητες στον «Α-χρονο Χρόνο» και την αδιάκοπη ροή του, έχουν μία αδιατάρακτη συνέχεια με αλληλοδιαδοχή, αλληλοεπίδραση και αλληλοτροφοδότηση. Αυτές οι αιωνιότητες αλληλοπροσδιορίζονται και αλληλοσυμπληρώνονται μέσα από μια ασταμάτητη γόνιμη συνομιλία.

• Στο Άγιον Όρος ο «Α-χρονος Χρόνος» με την αιωνιότητά του συνομιλεί, συνυπάρχει και συνυφαίνεται με τον «Α-τοπο Τόπο», με τις αδιασάλευτες ταυτότητες, ισορροπίες και αρμονίες των οικοσυστημάτων και των οικιστικών συνόλων, με τις αφιερωμένες στο Θεό – Δημιουργό Μοναστικές Κοινότητες.

Αυτό το συναπάντημα του Χρόνου, του Τόπου και του Ανθρώπου (με τους Μοναστές – Ασκητές) ως αλληλένδετη παράσταση και αναπαράσταση κοινοβιακής και ασκητικής ζωής, πίστης και προσευχής, αναζήτησης και στοχασμού δεν εκπροσωπεί μία Ουτοπία. Αντιθέτως ταυτίζεται με μία διαχρονική, βιωματική πνευματική κατάσταση, μία ζώσα και παλλόμενη μνήμη, μια ζώσα τελετουργική – θρησκευτική – πολιτισμική πραγματικότητα, που εξακοντίζεται και εγγράφεται μέσα στους αιώνες στο βαθύτατο παρελθόν ως παράδοση και στο απώτατο μέλλον ως ελπίδα.

• «Άξια Εστί» η απόδραση από τον στιγμιαίο και τον εφήμερο χρόνο και από τον ευμετάβολο τόπο της συμβατικής και απρόσωπης εγκόσμιας καθημερινότητας. «Άξιοι Εστί» οι δραπέτες από τις φυλακές των άγονων εμμονών για τα περιττά και των ματαιόδοξων επιδόσεων της συμβατικής ζωής ως ελεύθεροι, ταπεινοί, συμμέτοχοι και δημιουργοί των αιώνιων αναζητήσεων και κατακτήσεων.

7. Τη γεωφυσική, πολιτισμική και θρησκευτική σκυτάλη αυτής της αέναης διαδρομής του ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ στον αιώνιο «Α-χρονο Χρόνο» και «Α-τοπο Τόπο» τα τελευταία 1.000 χρόνια, τους τελευταίους 10 αιώνες, την κρατάει επάξια η Ορθοδοξία με τον Μοναχισμό και τον Ασκητισμό, με την Παράδοση και τη Δημιουργία, με το Λόγο και τη Σιωπή της Αθωνικής Πολιτείας.

• Είναι πασιφανές Γιατί στο Άγιον Όρος υπάρχει το άσβεστο φως με συνεχή ακτινοβολία.

Γιατί θεωρείται ένα διαχρονικό Σύμβολο πίστης, μία «Κιβωτός της Ορθοδοξίας», ένα «διαχρονικό πολιτισμικό και οικολογικό Απόθεμα».

Γιατί έχει κατοχυρωθεί ως πνευματική πρωτεύουσα με αδιάκοπη συνέχεια μιας μακραίωνης παράδοσης, ως το Πανορθόδοξο Μοναχικό Κέντρο με Οικουμενική αναφορά, αναγνώριση και καταξίωση.

Γιατί αποτελεί ένα μοναδικό κέντρο αναφοράς για τα Πανορθόδοξα – Οικουμενικά δίκτυα των Πιστών Χριστιανών (Ορθοδόξων και άλλων δογμάτων) καθώς και για τα δίκτυα του Ελληνισμού και του Φιλελληνισμού σε κάθε γωνιά του Κόσμου.

• Όλες οι Μονές και καθεμία ξεχωριστά με τη μακραίωνη διαδρομή τους, με τον Βίο και την Πολιτεία τους, με την αφοσίωση, την πίστη και τα έργα των Γερόντων και των Μοναχών τους ως μια «Μικρογραφία» του Όρους δίνει αναμφίβολα τη δική τους αξιόπιστη απάντηση στα παραπάνω Γιατί.