Μερόπη Μιχαλέλη: “Ρισπέκτ” ή Σεβασμός; Η Πρόχειρη Αντιγραφή της Γονεϊκότητας

Η πρόσφατη “πανηγυρική” επικοινωνιακά προκήρυξη του προγράμματος για την υποστήριξη της γονεϊκότητας από την εγκυμοσύνη μέχρι την εφηβεία, είναι μια αισιόδοξη ακτίδα φωτός ότι η ελληνική πολιτεία ξεκινά, έστω και με δεκαετίες καθυστέρηση, να ενδιαφέρεται για τον πυλώνα της σύνθεσής της, που δεν είναι άλλος από τα μικρά παιδιά και την ψυχική τους υγεία, όπως και αυτών που τα μεγαλώνουν.

Ταυτόχρονα, εγείρει σοβαρά ερωτήματα που ξεπερνούν την επικοινωνιακή διαχείριση και αγγίζουν την ουσία της επιστημονικής εγκυρότητας και της εθνικής στρατηγικής για την οικογένεια.

​Ξενόφερτα Μοντέλα vs Ελληνική Εμπειρία

​Το πρόγραμμα εμφανίζεται ως μια “πρόχειρη” μεταφορά του γνωστού Triple P (Positive Parenting Program). Ενώ η διεθνής εμπειρία είναι πάντα χρήσιμη, η τυφλή αντιγραφή προτύπων που σχεδιάστηκαν για διαφορετικές κοινωνικές δομές και κουλτούρες εγείρει το ερώτημα: Γιατί αγνοείται η εγχώρια επιστημονική κοινότητα;

​Η Ελλάδα διαθέτει εξαιρετικούς επιστήμονες που έχουν αφιερώσει δεκαετίες σπουδών, κλινικής εμπειρίας και έρευνας πάνω στον τομέα ενίσχυσης του  δεσμού γονέων-βρεφών και την έγκαιρη παρέμβαση. Υπάρχουν ήδη  στην χώρα μας υλοποιημένες δράσεις και “διαδρομές” υποστήριξης που έχουν αποδείξει την επιτυχία τους στην πράξη και έχουν αναγνωρισθεί από την παγκόσμια Επιστημονική κοινότητα. Αντί το Υπουργείο να κεφαλαιοποιήσει αυτή την πολύτιμη τεχνογνωσία, επιλέγει να εισάγει ένα “έτοιμο” προϊόν, απαξιώνοντας το δυναμικό της χώρας.

Εξάλλου, σύμφωνα με διεθνείς μελέτες αξιολόγησης των βραχυχρόνιων και μακροχρόνιων αποτελεσμάτων από την χρήση του Triple P, αμφισβητείται η διάρκεια της επίδρασης των θετικών αποτελεσμάτων, όταν δεν υπάρχει συνέχεια της γονεϊκής υποστήριξης. Επίσης, σύμφωνα με τους Heinrichs και συν., το ποσοστό διακοπής συμμετοχής στο πρόγραμμα φτάνει μέχρι το 52% σε γονείς που αντιμετωπίζουν κοινωνικο-οικονομικές δυσκολίες, καθώς και όσοι έχουν παιδιά με εγκατεστημένη ψυχοπαθολογία.

​Τα θολά σημεία της Υλοποίησης

​Πέρα από το θεωρητικό πλαίσιο, η ουσία κρύβεται στις λεπτομέρειες που παραμένουν στο σκοτάδι:
​Ποια είναι η ομάδα έργου; Ποιοι επιστήμονες εισηγήθηκαν τη συγκεκριμένη δομή και με ποια κριτήρια επιλέχθηκαν; Κάθε σύγχρονος εκπαιδευτικός και κρατικός οργανισμός που ανακοινώνει και εισάγει ένα τόσο σημαντικό και καινοτόμο πρόγραμμα, παραθέτει την ομάδα έργου. Αυτό και μόνο προσδίδει επιστημονική αξιοπιστία και εγκυρότητα.

​Πώς θα υλοποιηθεί στην πράξη; Πρόκειται για μια ουσιαστική παρέμβαση σε βάθος χρόνου ή για ένα επιφανειακό και πρόσκαιρο ψηφιακό ερωτηματολόγιο και μία λίστα συμβουλών που θα εξαντληθούν σε “vouchers” συμμετοχής;

​Ποιος ο ρόλος των δημόσιων δομών; Θα ενισχυθούν οι υπάρχουσες υπηρεσίες ή θα δημιουργηθεί ένας παράλληλος, δυσκίνητος μηχανισμός;

Συνεπώς, η χάραξη πολιτικής για την αλλαγή στην υποστήριξη της γονεϊκής λειτουργίας στην Ελλάδα θα πρέπει να περιλαμβάνει αρκετές αλληλένδετες προτεραιότητες:

Πρώτον, η βασική εκπαίδευση στην περιγεννητική ψυχική υγεία θα πρέπει να ενσωματωθεί στην ακαδημαϊκή κατάρτιση και τη συνεχή επαγγελματική ανάπτυξη όσων εργάζονται στις υπηρεσίες μαιευτικής, αναπαραγωγικής υγείας, νεογνολογίας, πρωτοβάθμιας φροντίδας, πρώιμης παιδικής ηλικίας και ψυχικής υγείας. Αυτή η εκπαίδευση θα πρέπει να καλύπτει την κατάθλιψη, το άγχος, το τραύμα, τον αυτοκτονικό ιδεασμό, την ψύχωση, την περιγεννητική απώλεια, τις σχέσεις γονέα-βρέφους, την ψυχική υγεία του/της συντρόφου και την πολιτισμικά ευαίσθητη επικοινωνία. Διαφορετικά, πώς θα είναι σε θέση οι παραπάνω επαγγελματίες να ανιχνεύσουν πρώιμα τα σημεία ψυχοπαθολογίας στους γονείς ή/και στο βρέφος/νήπιο;

Δεύτερον, του προγράμματος «Ρισπέκτ στην γονεϊκότητα» έπρεπε να προηγηθεί εθνική εκστρατεία ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης της κοινής γνώμης σχετικά με την καθοριστική σημασία της ψυχικής και σωματικής υγείας των γονέων και του βρέφους στη διαμόρφωση της νοητικής, σωματικής, και ψυχικής υγείας του παιδιού τους και αυριανού ενήλικα.

Το Γλωσσικό Ατόπημα

​Πρώτα από όλα, προκαλεί αλγεινή εντύπωση η επιλογή του τίτλου: “Respect”. Σε μια χώρα με τον γλωσσικό πλούτο της Ελλάδας, η χρήση ενός αγγλικού όρου που παραπέμπει σε αργκό των social media ή της προφορικής επικοινωνίας για ένα επίσημο κυβερνητικό πρόγραμμα, αποτελεί δείγμα αισθητικής και θεσμικής ένδειας. Η λέξη “Σεβασμός” φέρει ένα βάρος και μια ηθική διάσταση που η λέξη “respect” αδυνατεί να αποδώσει στο πλαίσιο της δημόσιας υγείας και της ψυχοκοινωνικής υποστήριξης.

Καταλήγοντας, ας αναλογισθούμε ότι η γονεϊκότητα δεν είναι ένα παγκόσμιο trend που χρειάζεται “marketing hashtags” για να αναδειχθεί. Είναι το προσχέδιο για την ψυχική και σωματική υγεία των επόμενων γενεών. Ο σεβασμός (και όχι το “respect”) προς τους νέους γονείς και τα  παιδιά τους απαιτεί σοβαρότητα, αξιοποίηση του εγχώριου επιστημονικού πλούτου και κυρίως, μια ελληνική πρόταση που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της δικής μας κοινωνίας.

*Η Μερόπη Μιχαλέλη είναι Ψυχαναλύτρια  ΕΨΕ, IPA (International Psychoanalytic Association), SEPEA (Société Européenne pour la Psychanalyse de l’enfant et de l’adolescent) και συγγραφέας του βιβλίου «Διαδρομές Γονεϊκότητας: Πώς Γινόμαστε ή δεν Γινόμαστε Γονείς», εκδόσεις Παπαδόπουλος, 3η έκδοση