Η χώρα που ζεσταίνεται από το υπέδαφός της

Το “ENERGY STORIES Powered by ΔΕΗ” αναδεικνύει τις ιστορίες, τις ιδέες και τις εξελίξεις που αποκαλύπτουν τον καθοριστικό ρόλο της ενέργειας στη ζωή μας.

Στην Ισλανδία, περίπου 9 στα 10 σπίτια δεν χρειάζονται πετρέλαιο ή φυσικό αέριο για να ζεσταθούν.

Η θερμότητα έρχεται “από κάτω”. Από ένα υπέδαφος γεμάτο θερμές πηγές, υπόγεια νερά και ηφαιστειακή δραστηριότητα, η Ισλανδία αντλεί ζεστό νερό και το στέλνει μέσα από ένα τεράστιο δίκτυο σωληνώσεων σε σπίτια, σχολεία, επιχειρήσεις και δημόσια κτίρια.

Και δεν σταματά εκεί. Η ίδια ενέργεια ζεσταίνει πισίνες, θερμοκήπια, πεζοδρόμια και δρόμους, ενώ σε ορισμένες περιοχές χρησιμοποιείται ακόμη και για την παραγωγή ηλεκτρισμού.

Ένα τεράστιο καλοριφέρ κάτω από τη χώρα

Η απάντηση βρίσκεται κυριολεκτικά κάτω από τα πόδια των κατοίκων της. Η Ισλανδία βρίσκεται επάνω στη Μεσοατλαντική Ράχη, εκεί όπου η βορειοαμερικανική και η ευρασιατική τεκτονική πλάκα απομακρύνονται μεταξύ τους, ενώ η γεωλογική της δραστηριότητα ενισχύεται και από το λεγόμενο Iceland hotspot.

Το αποτέλεσμα είναι ένα υπέδαφος εξαιρετικά πλούσιο σε θερμότητα. Στις ενεργές ηφαιστειακές ζώνες υπάρχουν περιοχές όπου η θερμοκρασία ξεπερνά τους 200 βαθμούς Κελσίου σε βάθος μόλις ενός χιλιομέτρου.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι τα σπίτια θερμαίνονται με «λάβα».

Το νερό της βροχής και του χιονιού εισχωρεί βαθιά μέσα από ρωγμές στο έδαφος, θερμαίνεται καθώς έρχεται σε επαφή με θερμά πετρώματα και συγκεντρώνεται σε υπόγειους γεωθερμικούς ταμιευτήρες. Με γεωτρήσεις, το ζεστό νερό μπορεί να φτάσει ξανά στην επιφάνεια και από εκεί να διοχετευτεί εκεί όπου χρειάζεται.

Και δεν χρειάζεται παντού να υπάρχουν ακραίες θερμοκρασίες. Η Ισλανδία διακρίνει τα γεωθερμικά της πεδία σε περιοχές υψηλής και χαμηλής θερμοκρασίας. Στις πρώτες, που βρίσκονται κυρίως στην ενεργή ηφαιστειακή ζώνη, η ενέργεια μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμη και για παραγωγή ηλεκτρισμού ενώ τα χαμηλότερης θερμοκρασίας πεδία είναι αυτά που αξιοποιούνται κυρίως για τη θέρμανση κτιρίων.

Από έναν αγρότη σε μια ολόκληρη χώρα

Το εντυπωσιακό είναι ότι όλα αυτά δεν ξεκίνησαν στο πλαίσιο κάποιας σύγχρονης «πράσινης μετάβασης».

Το 1908, ο Stefán B. Jónsson, ένας αγρότης στο Suður-Reykir, διοχέτευσε νερό από μια θερμή πηγή μέχρι το σπίτι του για να το ζεστάνει. Ήταν μια απλή ιδέα που σταδιακά άρχισε να εφαρμόζεται σε μεγαλύτερη κλίμακα.

Το 1930, ένας αγωγός μήκους περίπου τριών χιλιομέτρων κατασκευάστηκε στο Ρέικιαβικ για να μεταφέρει ζεστό νερό σε ένα σχολείο. Ακολούθησαν σπίτια και άλλα κτίρια και, μέσα στις επόμενες δεκαετίες, το δίκτυο εξαπλώθηκε.

Η μεγάλη “στροφή”, όμως, ήρθε τη δεκαετία του 1970. Οι πετρελαϊκές κρίσεις του 1973 και του 1979 έκαναν το εισαγόμενο πετρέλαιο πολύ ακριβότερο και ανάγκασαν την Ισλανδία να αναζητήσει τρόπους να μειώσει την εξάρτησή της από αυτό. Η κυβέρνηση επένδυσε περισσότερο στις γεωθερμικές έρευνες και στην επέκταση των δικτύων τηλεθέρμανσης.

Με άλλα λόγια, η γεωθερμία δεν εξαπλώθηκε αρχικά επειδή η Ισλανδία αποφάσισε να γίνει «πράσινη». Εξαπλώθηκε επειδή ήταν ένας εγχώριος, διαθέσιμος και οικονομικά πιο ασφαλής ενεργειακός πόρος. Η ίδια η Εθνική Αρχή Ενέργειας της χώρας σημειώνει ότι οι πρώτες μεγάλες επενδύσεις στη γεωθερμία έγιναν κυρίως για οικονομικούς λόγους και για μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια.

Πέρα από τη θέρμανση των σπιτιών

Σήμερα, περίπου το 90% της ενέργειας που χρησιμοποιείται για τη θέρμανση των κατοικιών στην Ισλανδία προέρχεται από τη γεωθερμία, ενώ τα δίκτυα τηλεθέρμανσης παρέχουν ζεστό νερό στο 95% του πληθυσμού.

Αλλά το ζεστό νερό που ανεβαίνει από το υπέδαφος κάνει πολύ περισσότερα. Θερμαίνει πισίνες, χρησιμοποιείται σε θερμοκήπια και ιχθυοκαλλιέργειες και, σε ορισμένα σημεία, περνά κάτω από εξωτερικές επιφάνειες για να λιώνει το χιόνι και τον πάγο.

Στο Ρέικιαβικ, για παράδειγμα, γεωθερμικό νερό χρησιμοποιείται σε συστήματα τήξης χιονιού, επιτρέποντας τη χρήση εξωτερικών χώρων ακόμη και μέσα στον χειμώνα.

Δεν είναι, βέβαια, ένας ανεξάντλητος πόρος χωρίς όρια. Η υπερβολική άντληση μπορεί να επηρεάσει ένα γεωθερμικό πεδίο και γι’ αυτό η παραγωγή παρακολουθείται συνεχώς.

Στην περιοχή της πρωτεύουσας, μάλιστα, ορισμένα πεδία χαμηλής θερμοκρασίας περιορίζουν τη λειτουργία τους το καλοκαίρι ώστε να “ξεκουράζονται”, ενώ μέρος του γεωθερμικού νερού επανεισάγεται στο υπέδαφος.

Η γεωθερμία δεν είναι ούτε εντελώς απαλλαγμένη από εκπομπές αερίων. Στα γεωθερμικά εργοστάσια μπορούν να απελευθερωθούν αέρια όπως διοξείδιο του άνθρακα και υδρόθειο. Στο Hellisheiði, όμως, εφαρμόζεται μια διαφορετική λύση, όπου μέρος αυτών των αερίων συλλαμβάνεται, διαλύεται σε νερό και διοχετεύεται ξανά βαθιά στο υπέδαφος.

Εκεί το διοξείδιο του άνθρακα αντιδρά με τα βασαλτικά πετρώματα και, μέσα σε περίπου δύο χρόνια, μετατρέπεται σε ορυκτά. Έτσι, στο ίδιο υπέδαφος από το οποίο η Ισλανδία αντλεί εδώ και δεκαετίες θερμότητα, δοκιμάζει πλέον και έναν τρόπο να αποθηκεύει μόνιμα άνθρακα.

Με αυτή την ιστορία ολοκληρώνεται η σημερινή στάση του “ENERGY STORIES Powered  by ΔΕΗ”, της σειράς άρθρων του NEWS 24/7 που αναδεικνύει κάθε εβδομάδα μια διαφορετική πτυχή της ενέργειας.