Όταν άναψαν τα “πρώτα φώτα” στην Αθήνα

Μέσα από το “ENERGY STORIES Powered by ΔΕΗ”, εξερευνούμε κάθε εβδομάδα μια διαφορετική πτυχή της ενέργειας, από τις μεγάλες ανακαλύψεις του παρελθόντος μέχρι τις τεχνολογίες που διαμορφώνουν το αύριο.

Με χωματόδρομους σε πολλές περιοχές, χαμηλά σπίτια και όρια που σταματούσαν πολύ πιο κοντά στο σημερινό κέντρο, η Αθήνα άλλαζε όψη μόλις έδυε ο ήλιος. Οι δρόμοι άδειαζαν, οι γειτονιές βυθίζονταν στο σκοτάδι και ο φωτισμός του δημόσιου χώρου, που βασιζόταν κυρίως στους φανούς φωταερίου, απείχε πολύ από τον φωτισμό μιας σύγχρονης πόλης.

Μέχρι που ένα βράδυ του Οκτώβρη “εγένετο φως”.

Συγκεκριμένα, το βράδυ της 20ής Οκτωβρίου 1888, όσοι βρέθηκαν στο νεόκτιστο Ζάππειο αντίκρισαν κάτι που για την Αθήνα της εποχής έμοιαζε σχεδόν εξωπραγματικό. Στα επίσημα εγκαίνια του Μεγάρου, το κτίριο φωτίστηκε με ηλεκτρικό φως, χάρη σε μηχάνημα του συστήματος Edison που είχαν εγκαταστήσει Γάλλοι τεχνικοί.

Ένας μεγάλος ηλεκτρικός λαμπτήρας άναψε και στην Ομόνοια, ενώ προβολείς του Ναυτικού φώτισαν κεντρικά σημεία της πόλης και την Ακρόπολη.

Ήταν μια εντυπωσιακή πρόγευση του τι θα ακολουθούσε.

Μέχρι τότε, η νυχτερινή ζωή της πρωτεύουσας εξαρτιόταν κυρίως από το φωταέριο. Το εργοστάσιο που σήμερα γνωρίζουμε ως Τεχνόπολη είχε ιδρυθεί το 1857, όταν ο Γάλλος επιχειρηματίας François Théophile Feraldi ανέλαβε το έργο του φωτισμού της πόλης. Από τη δεκαετία του 1860 οι κεντρικοί αθηναϊκοί δρόμοι φωτίζονταν συστηματικά με φωταέριο. Για μια πόλη που νωρίτερα βασιζόταν σε λάδι και πετρέλαιο, οι φανοί αερίου είχαν ήδη αποτελέσει μία τεράστια τεχνολογική αλλαγή.

Στα τέλη του 19ου αιώνα, όμως, η διεθνής επανάσταση του ηλεκτρικού φωτισμού έφτανε και εδώ. Μόλις λίγα χρόνια νωρίτερα, το 1882, ο σταθμός Pearl Street του Τόμας Έντισον στη Νέα Υόρκη είχε αρχίσει να τροφοδοτεί με ηλεκτρικό ρεύμα μια μικρή περιοχή του Μανχάταν, αποδεικνύοντας ότι ο ηλεκτρισμός μπορούσε να μετατραπεί από τεχνολογικό πείραμα σε πραγματική αστική υποδομή.

Ωστόσο, το 1888 ήταν περισσότερο μια εντυπωσιακή επίδειξη παρά η πραγματική έναρξη της ηλεκτρικής εποχής της Αθήνας.

Το καθοριστικό έτος ήταν το 1889.

Τότε η Γενική Εταιρεία Εργοληψιών απέκτησε, με βασιλικό διάταγμα το δικαίωμα παραγωγής, διοχέτευσης και διανομής «ηλεκτρικού φωτός και ηλεκτρικής δύναμης» στην Αθήνα. Μια μικρή εγκατάσταση παραγωγής λειτούργησε αρχικά κοντά στις οδούς Πανεπιστημίου και Αγχέσμου (τη σημερινή Βουκουρεστίου) για τον φωτισμό των Ανακτόρων και αργότερα η παραγωγή μεταφέρθηκε στην οδό Αριστείδου, όπου αναπτύχθηκε ο πρώτος οργανωμένος σταθμός ηλεκτροπαραγωγής της πρωτεύουσας.

Ήταν η αρχή του πρώτου οργανωμένου δικτύου ηλεκτροδότησης της Αθήνας.

Μεταξύ των πρώτων δρόμων που ηλεκτροδοτήθηκαν την Ερμού, την Αιόλου, τη Σταδίου και τη Φιλελλήνων.

Δεν σημαίνει, βέβαια, ότι ξαφνικά ολόκληρη η πόλη γέμισε ηλεκτρικές λάμπες.

Το δίκτυο ήταν ακόμη μικρό, η ηλεκτρική ενέργεια παραγόταν τοπικά και μπορούσε να μεταφερθεί μόνο σε σχετικά μικρή απόσταση. Η Αθήνα του 1889 δεν ξύπνησε ξαφνικά ένα πρωί πλήρως ηλεκτροφωτισμένη. Για χρόνια, το νέο ηλεκτρικό φως συνυπήρχε με τους φανούς φωταερίου. Και μάλιστα ήταν και αξιοθέατο.

Πρέπει βέβαια να επισημανθεί ότι η Αθήνα δεν ήταν το πρώτο σημείο της χώρας όπου εμφανίστηκε ηλεκτρικός φωτισμός. Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Πολιτισμού, ο ηλεκτρισμός χρησιμοποιήθηκε για τον φωτισμό κτιρίων στο Λαύριο έναν βιομηχανικό οικισμό όπου η νέα τεχνολογία μπορούσε να εφαρμοστεί ευκολότερα σε περιορισμένη κλίμακα.

Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, τα δίκτυα επεκτάθηκαν, η παραγωγή αυξήθηκε και ο ηλεκτρισμός πέρασε από τους δρόμους και τα δημόσια κτίρια, στις επιχειρήσεις, στις μεταφορές και σταδιακά στα σπίτια.

Αν και δεν υπάρχει μία μοναδική στιγμή κατά την οποία μπορούμε να πούμε ότι «άναψαν τα φώτα της Αθήνας», το 1888 και το 1889 αποτελούν τα δύο κομβικά έτη αυτής της μετάβασης. Tο 1888, το ηλεκτρικό φως εμφανίστηκε μπροστά στα μάτια των Αθηναίων ως ένα εντυπωσιακό τεχνολογικό θέαμα· έναν χρόνο αργότερα, άρχισε σταδιακά να μετατρέπεται από αξιοθέατο σε πραγματική αστική υποδομή.

Το ταξίδι στον κόσμο της ενέργειας συνεχίζεται. Την επόμενη Παρασκευή, το “ENERGY STORIES Powered by ΔΕΗ” φέρνει στο προσκήνιο μια ακόμη ιστορία που αξίζει να ανακαλύψουμε.