Η πολιτική της απώλειας ύπνου

Στη δεκαετία του 1920, ένα ζευγάρι κοινωνιολόγων έθεσε ως στόχο να μελετήσει “τις αλληλένδετες τάσεις που συγκροτούν τη ζωή μιας μικρής αμερικανικής πόλης” σε μια περίοδο ραγδαίων αλλαγών. Στο βιβλίο που εξέδωσαν στη συνέχεια για το Μάνσι της Ιντιάνα (στο οποίο έδωσαν το ψευδώνυμο “Middletown”), έγραψαν ότι η κοινότητα ήταν διαιρεμένη τόσο από τον χρόνο όσο και από την κοινωνική τάξη. Στις 6 π.μ., τα φώτα άναβαν στα νοικοκυριά της εργατικής τάξης επειδή οι δουλειές τους ξεκινούσαν γενικά μεταξύ 6:15 και 7:30 π.μ. (όταν δεν είχαν νυχτερινές βάρδιες), ενώ τα νοικοκυριά της “επιχειρηματικής τάξης” συνέχιζαν να κοιμούνται μέχρι αργότερα.

Αυτοί οι διαφορετικοί ρυθμοί εργασίας πήραν πολιτική διάσταση το 1925, όταν φτάσαμε σε αδιέξοδο σχετικά με το αν η πόλη έπρεπε να υιοθετήσει τη “θερινή ώρα”, η οποία θα σήμαινε περισσότερο φως τα καλοκαιρινά απογεύματα. Οι πρωινοί εκπρόσωποι της εργατικής τάξης υποστήριζαν ότι θα έχαναν ύπνο, ενώ οι επιχειρηματίες πίεζαν για την αλλαγή “λόγω του γκολφ” και της ανάγκης να συναλλάσσονται με επιχειρήσεις στην Ανατολική Ακτή.

Οι αντικρουόμενες απαιτήσεις για ψυχαγωγία και επιχειρηματικότητα από τη μία πλευρά, και του βιολογικού ρολογιού από την άλλη, δεν έχουν εκλείψει στον αιώνα που μεσολάβησε. Ωστόσο, οι επιστήμονες έχουν μάθει πολλά περισσότερα για το τι συμβαίνει στην υγεία μας όταν ιεραρχούμε το πρώτο έναντι του δευτέρου.

Εν συντομία: τίποτα καλό δεν συμβαίνει. Πολλοί ερευνητές συμφωνούν πλέον ότι η θερινή ώρα μπορεί να διαταράξει τους κιρκάδιους ρυθμούς μας. Υπάρχουν όμως πολύ πιο επικίνδυνοι τρόποι για να παρέμβουμε στα βιολογικά μας ρολόγια, ο χειρότερος εκ των οποίων είναι η νυχτερινή εργασία.

Αποτελεί μύθο ότι οι εργαζόμενοι σε νυχτερινές βάρδιες μπορούν με τον χρόνο να γίνουν νυκτόβιοι. Σύμφωνα με το βιβλίο Life Time του καθηγητή κιρκάδιας νευροεπιστήμης Russell Foster, μελέτες υποδηλώνουν ότι το 97% των εργαζομένων σε νυχτερινή βάρδια παραμένουν συγχρονισμένοι με την ημέρα, πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να κοιμούνται όταν το σώμα τους είναι προγραμματισμένο να βρίσκεται σε εγρήγορση, και αντιστρόφως. Αυτό έχει συνέπειες στην αρτηριακή πίεση και το ανοσοποιητικό σύστημα. Οι συσχετίσεις με τον καρκίνο είναι τόσο σαφείς που η νυχτερινή εργασία έχει ταξινομηθεί ως “πιθανώς καρκινογόνος παράγοντας για τον άνθρωπο” από τον Διεθνή Οργανισμό Ερευνών για τον Καρκίνο, του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Ακόμη κι αν δεν εργάζεστε κατά τη διάρκεια της νύχτας, τα στοιχεία δείχνουν ότι η εργασία που απλώς αντιτίθεται στον “χρονοτύπο” σας μπορεί να βλάψει την υγεία σας. Μια πρόσφατη μελέτη από τη Φινλανδία εξέτασε τι συνέβη σε ανθρώπους που παρείχαν πληροφορίες σχετικά με το αν ήταν πρωινοί τύποι ή “νυχτοπούλια”, το 2012, όταν βρίσκονταν στα μέσα της δεκαετίας των σαράντα. Στα επόμενα 12 χρόνια, όσοι είχαν βραδινό χρονοτύπο (ήταν “νυχτοπούλια”) εμφάνιζαν μεγαλύτερη πιθανότητα να οδηγηθούν σε σύνταξη αναπηρίας, ακόμη και αφού λήφθηκαν υπόψη οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό μπορεί να συμβαίνει επειδή “τα κλασικά ωράρια δουλειάς έρχονται σε έντονη σύγκρουση με το βιολογικό ρολόι των νυχτερινών τύπων, προκαλώντας τους κοινωνικό jet lag”.

Ωστόσο, παρόλο που η συχνότητα της νυχτερινής εργασίας έχει μειωθεί σταδιακά στις ΗΠΑ από τότε που γράφτηκε το Middletown, εξακολουθεί να υπάρχει ταξικό χάσμα όταν μιλάμε για εργασία που καταπατά το βιολογικό σας ρολόι. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε φέτος, η πλειονότητα των νυχτερινών εργαζομένων στις ΗΠΑ δεν διαθέτει κάτι παραπάνω από δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Ευρύτερα, η μετατόπιση προς την τηλεργασία που προκλήθηκε από την πανδημία ευεργέτησε περισσότερο τους εργαζόμενους γραφείου (οι οποίοι είχαν ήδη μεγαλύτερη ευελιξία στο ωράριό τους) παρά οποιονδήποτε άλλον.

Στην Ευρώπη, για παράδειγμα, τα διευθυντικά στελέχη διαθέτουν τα υψηλότερα επίπεδα αυτονομίας σύμφωνα με τη μεγάλη Ευρωπαϊκή Έρευνα για τις Συνθήκες Εργασίας του 2024, με το 40% να μπορεί να προσαρμόσει τις ώρες εργασίας του εντός ορισμένων ορίων και το 19% να έχει τον πλήρη έλεγχο του προγράμματός του. Αντίθετα, οι εργαζόμενοι στο χαμηλότερο άκρο της μισθολογικής κλίμακας συνεχίζουν να έχουν ελάχιστο έλεγχο: σχεδόν το 80% έχει πρόγραμμα που καθορίζεται εξ ολοκλήρου από τους εργοδότες του.

Είναι πιθανό η πρόοδος στον αυτοματισμό να εξαλείψει τελικά την ανάγκη των ανθρώπων να εργάζονται κόντρα στο βιολογικό τους ρολόι. Ήδη, ορισμένες εταιρείες logistics αρχίζουν να πειραματίζονται με “νυχτερινές βάρδιες με σβηστά φώτα” στις οποίες τα ρομπότ εργάζονται μόνα τους κατά τη διάρκεια της νύχτας, αφήνοντας στην άκρη τις υπηρεσίες που απαιτούν ανθρώπινη υποστήριξη μέχρι να φτάσει η πρωινή βάρδια. Εν τω μεταξύ, τα αυτοκινούμενα φορτηγά θα μπορούσαν να καλύπτουν μεγάλες αποστάσεις στους αυτοκινητοδρόμους κατά τη διάρκεια της νύχτας, κρατώντας τις “παραδόσεις των τελευταίων χιλιομέτρων” για τους ανθρώπους οδηγούς κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Μια τέτοια μετάβαση θα ήταν οικονομικά δύσκολη για τους εργαζόμενους – ειδικά εφόσον η νυχτερινή εργασία συνήθως συνοδεύεται από επιπλέον αμοιβή – αλλά θα μπορούσε να έχει τεράστια οφέλη για την ανθρώπινη υγεία. Θα απαιτούσε προσεκτικούς χειρισμούς από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, με το βλέμμα στραμμένο στην επιστήμη, την ανισότητα και τις μελλοντικές προκλήσεις.

Κι όμως, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ μοιάζει να ηχεί σαν φωνή από το παρελθόν. Στην πιο πρόσφατη παρέμβασή του στην “πολιτική της ώρας”, πιέζει για τη μόνιμη καθιέρωση της θερινής ώρας, με το επιχείρημα ότι θα διευκόλυνε όσους “θέλουν να απολαύσουν λίγο ακόμα γκολφ, χωρίς να αναγκάζονται να φύγουν βιαστικά για το σπίτι αφού ολοκληρώσουν τις 14 τρύπες”.