Ο ρόλος του Ισραήλ στη Eurovision διχάζει βαθιά τον θεσμό

Οι Ραδιοτηλεοπτικοί φορείς της Ευρώπης συγκεντρώνονται αυτό το Σάββατο στη Βιέννη για τον Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision, όπου η καθιερωμένη συνταγή με τις οπερατικές techno δημιουργίες και τις πιο αισθηματικές μπαλάντες, κινδυνεύει να επισκιαστεί από εθνικά μποϊκοτάζ και καταγγελίες για χειραγώγηση της ψηφοφορίας.

Η φετινή λαμπερή διοργάνωση αναμένεται να συνδεθεί λιγότερο με τα παραδοσιακά μηνύματα συμπερίληψης και αρμονίας του θεσμού, και περισσότερο με την ηχηρή απουσία πέντε χωρών, οι οποίες διαμαρτύρονται για τη συμμετοχή του Ισραήλ.

Αν και αυτοαποκαλείται απολίτικος, ο διαγωνισμός επηρεάζεται διαχρονικά από γεωπολιτικές εντάσεις, με την ψηφοφορία να καθοδηγείται συχνά από εθνικές συμμαχίες και όχι από τη μουσική αξία, μοιράζοντας παραδοσιακά το απόλυτο μηδέν («nul points») σε αντίπαλα κράτη. Παρόλα αυτά, η Eurovision παραμένει ο μεγαλύτερος μουσικός διαγωνισμός παγκοσμίως, συγκεντρώνοντας πέρυσι πάνω από 166 εκατομμύρια τηλεθεατές.

Ωστόσο, η συμμετοχή του Ισραήλ – παρά τις έντονες αντιδράσεις για τις στρατιωτικές του επιχειρήσεις στον πόλεμο με τη Χαμάς – έχει προκαλέσει ένα από τα βαθύτερα ρήγματα στην ιστορία του θεσμού.

Η Ολλανδία, η Ισπανία, η Ιρλανδία, η Σλοβενία και η Ισλανδία αποχώρησαν από τη διοργάνωση του 2026.

«Όταν αποτελείς ένα τόσο μεγάλο παγκόσμιο γεγονός, είναι αναπόφευκτο να επηρεαστείς όταν ο κόσμος περνάει μια ιδιαίτερα δύσκολη φάση. Το να προχωρήσεις μέσα σε μια τέτοια κατάσταση είναι εξαιρετικά περίπλοκο», δήλωσε ο Μάρτιν Γκριν, διευθυντής της Eurovision.

Η Ισραηλινή τραγουδίστρια Yuval Raphael κέρδισε την ψηφοφορία του κοινού πέρυσι, ωστόσο δεν κατάφερε να επικρατήσει στη γενική κατάταξη, καθώς έλαβε λιγότερες ψήφους από τις εθνικές κριτικές επιτροπές στον διαγωνισμό του 2025, τον οποίο κέρδισε τελικά η Αυστρία με τον JJ και το τραγούδι «Wasted Love».

Ο διαγωνισμός είναι ανοιχτός σε χώρες που διαθέτουν ραδιοτηλεοπτικούς φορείς στην Ευρώπη, καθώς και σε όσες συμμετέχουν ως ειδικοί προσκεκλημένοι. Η σαρωτική, όμως, επικράτηση του Ισραήλ στην ψηφοφορία του κοινού πυροδότησε αιτήματα για ανεξάρτητο έλεγχο των αποτελεσμάτων από κρατικούς ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς – μεταξύ των οποίων και της Ισπανίας – λόγω υπονοιών ότι οργανωμένες μειονότητες προτρέπονταν να εξαντλήσουν το μέγιστο όριο των 20 ψήφων ανά άτομο για να αλλοιώσουν το αποτέλεσμα.

Λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που συνδέονται με την κυβέρνηση του Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένων των πρεσβειών του σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, κάλεσαν ανοιχτά τους τηλεθεατές να χρησιμοποιήσουν όλες τις διαθέσιμες ψήφους τους για να στηρίξουν την ισραηλινή συμμετοχή.

Η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU), η κοινότητα των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών φορέων από 56 χώρες που διοργανώνει τον θεσμό, δήλωσε ότι η ψηφοφορία ελέγχθηκε από ανεξάρτητο όργανο και επιβεβαιώθηκε η εγκυρότητά της.

Ο Γκριν σημείωσε ότι η EBU «έκρινε πως η εκστρατεία προώθησης από ορισμένους φορείς στο Ισραήλ πέρυσι ήταν δυσανάλογη σε σχέση με τις προσδοκίες μας». Συμπλήρωσε, ωστόσο, ότι η προώθηση «αποτελεί δομικό στοιχείο της μουσικής βιομηχανίας… επομένως δεν επιθυμούμε να τη περιορίσουμε, αλλά απλώς να διασφαλίσουμε ότι κινείται σε λογικά πλαίσια».

Η EBU προσπάθησε έκτοτε να κατευνάσει τις αντιδράσεις των μελών της, θεσπίζοντας νέους κανόνες για την αντιμετώπιση της κατευθυνόμενης ψηφοφορίας (block voting). Ωστόσο, δεν ζητήθηκε από τα μέλη να ψηφίσουν για τη συμμετοχή του Ισραήλ στη φετινή διοργάνωση, καθώς η EBU δήλωσε ότι η «μεγάλη πλειοψηφία των μελών» έκρινε πως κάτι τέτοιο δεν ήταν απαραίτητο.

Οι κανονισμοί τροποποιήθηκαν ώστε να μειωθεί στο μισό το όριο τψήφων ανά άτομο – από 20 σε 10 – ενώ παράλληλα τέθηκαν περιορισμοί στην υπερβολική προώθηση μεμονωμένων συμμετοχών.

Ο Green παραδέχτηκε ότι υπήρχε η «αίσθηση» πως οι 20 ψήφοι ανά άτομο ήταν υπερβολικές. «Τα δεδομένα δείχνουν ότι ο αριθμός αυτός δεν θα επηρέαζε το τελικό αποτέλεσμα [πέρυσι], λόγω της τεράστιας κλίμακας της παγκόσμιας ψηφοφορίας. Ωστόσο, θέλαμε να διορθώσουμε αυτή την αρνητική εντύπωση, οπότε αποφασίσαμε να μειώσουμε το όριο στις 10 ψήφους».

Παρόλα αυτά, ο δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας του Ισραήλ (Kan) έχει ήδη δεχθεί επίσημη προειδοποίηση φέτος. Αφορμή στάθηκε ένα βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου ο εκπρόσωπος του Ισραήλ, Bettan, προέτρεπε σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες τους τηαθεατές να εξαντλήσουν το μέγιστο όριο των 10 ψήφων υπέρ του.

Ο Green τόνισε ότι «η άμεση ενθάρρυνση από έναν καλλιτέχνη να τον ψηφίσουν 10 φορές αντίκειται στο πνεύμα του διαγωνισμού».

Το δίκτυο Kan ερωτήθηκε σχετικά.

Διαδηλωτές υπέρ της Παλαιστίνης έχουν προσπαθήσει να παρέμβουν στους δύο τελευταίους διαγωνισμούς της Eurovision σε Ελβετία και Σουηδία.

Ο Green δεν προβλέπει ανάλογες διαμαρτυρίες φέτος, ωστόσο ακτιβιστικές ομάδες έχουν ήδη επικρίνει τη διοργάνωση.
Η γενική γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας, Agnès Callamard, δήλωσε: «Η άρνηση της Ευρωπαϊκής Ραδιοτηλεοπτικής Ένωσης να αναστείλει τη συμμετοχή του Ισραήλ από τη Eurovision, όπως έπραξε με τη Ρωσία, αποτελεί πράξη δειλίας και συνιστά ξεκάθαρη επίδειξη δύο μέτρων και δύο σταθμών».

Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ στη Γάζα έχουν κοστίσει τη ζωή σε περισσότερους από 75.000 ανθρώπους, σύμφωνα με Παλαιστίνιους αξιωματούχους υγείας, έχουν εκτοπίσει την πλειονότητα των 2,2 εκατομμυρίων κατοίκων της και έχουν προκαλέσει ανθρωπιστική καταστροφή. Η σύγκρουση πυροδοτήθηκε από την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, κατά την οποία σκοτώθηκαν 1.200 άνθρωποι.

Η συμμετοχή του Ισραήλ αποτελεί το πιο πρόσφατο πολιτικό αγκάθι για την EBU, η οποία απέβαλε τη Ρωσία το 2022 μετά την καθολική εισβολή της στην Ουκρανία. Η Ουκρανία αναδείχθηκε νικήτρια του διαγωνισμού εκείνη τη χρονιά, αν και η επόμενη διοργάνωση φιλοξενήθηκε τελικά στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Ακόμα κι έτσι, ο Γκριν δήλωσε: «Έχουμε μια θεμελιώδη πεποίθηση… ότι πρέπει να προσπαθήσουμε να διατηρήσουμε τη Eurovision όσο το δυνατόν πιο ουδέτερη. Είναι ένας χώρος όπου οι άνθρωποι μπορούν να μοιραστούν την ίδια σκηνή και να προσπαθήσουν να δείξουν ότι ο κόσμος μπορεί να είναι καλύτερος από αυτό που είναι».

Η EBU θα μπορούσε επίσης να βρεθεί αντιμέτωπη με μια πιθανή μείωση των εσόδων από τις πέντε χώρες που αποχώρησαν από τον διαγωνισμό.

Ο Γκριν ανέφερε ότι τρεις άλλες χώρες επέστρεψαν στον διαγωνισμό – η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Μολδαβία – ενώ το εμπορικό μοντέλο της διοργάνωσης παραμένει «εξαιρετικά ισχυρό», δεδομένου του συνδυασμού πωλήσεων εισιτηρίων, χορηγιών, αναμνηστικών (merchandise) και άλλων εσόδων. «Τα τέλη συμμετοχής υπολογίζονται με βάση τον αριθμό των χωρών που συμμετέχουν τη δεδομένη στιγμή».

Ωστόσο, τα νούμερα τηλεθέασης θα μπορούσαν να επηρεαστούν, καθώς τρεις από τις χώρες που κάνουν μποϊκοτάζ αρνούνται να προβάλουν τον διαγωνισμό. Ανάμεσά τους και η Ιρλανδία, η οποία προβάλλει ένα παλιό επεισόδιο της σειράς Father Ted με θέμα τη Eurovision, ενώ η Σλοβενία θα προβάλει ένα ντοκιμαντέρ για την Παλαιστίνη. Ο Γκριν δήλωσε ότι ο αριθμός των τηλεθεατών στο YouTube είναι αυξημένος σε σχέση με πέρυσι και ότι τα εισιτήρια για το σόου εξαντλήθηκαν σε χρόνο ρεκόρ.

«Υπάρχει ένας τεράστιος αριθμός ανθρώπων που είναι έτοιμοι να έρθουν, να γιορτάσουν και να στηρίξουν τις αξίες της Eurovision, η οποία ανέκαθεν πρέσβευε την ενότητα και τη συμπερίληψη καθ’ όλη τη διάρκεια της 70χρονης ιστορίας της», δήλωσε ο Γκριν.

«Μην ξεχνάτε ότι μέρος του λόγου για τη δημιουργία της Eurovision ήταν να φέρει τον κόσμο πιο κοντά μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Και πιστεύω ότι η διατήρηση αυτών των αξιών και το να γνωρίζουμε ποιοι είμαστε είναι πραγματικά σημαντικό».