Οι Αμερικανοί φίλοι του Πούτιν

Η Αμερική διαθέτει δύο τύπους υποστηρικτών της “αμερικανικής μοναδικότητας” (exceptionalist). Ο ένας τύπος πιστεύει ότι οι ΗΠΑ αποτελούν μια μοναδική δύναμη καλού στον κόσμο. Ο άλλος επιρρίπτει όλα τα δεινά της ανθρωπότητας στην ίδια την Αμερική. Αυτό που μοιράζονται και οι δύο είναι η έλλειψη ενδιαφέροντος για τους μη Αμερικανούς. Είτε στην θετική είτε στην αρνητική της εκδοχή, μόνο η Αμερική φέρεται να διαθέτει την πρωτοβουλία των κινήσεων. Η θετική εκδοχή έχει απαξιωθεί σοβαρά από τις επιθέσεις στο Ιράκ, το Αφγανιστάν και αλλού. Έτσι, οι υποστηρικτές της αμερικανικής μοναδικότητας ως αρνητική δύναμη, βρίσκονται σε άνοδο. Η μακροχρόνια προσδοκία τους για νίκη της Ρωσίας επί της Ουκρανίας αρχίζει να φαίνεται πιθανή.

Παρόλο που δεν ακολουθεί καμία από τις δύο σχολές, η απόφαση του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να τερματίσει όση αμερικανική υποστήριξη έχει απομείνει προς την Ουκρανία, τον καθιστά “προάγγελο” των αρνητικών υποστηρικτών της αμερικανικής μοναδικότητας. Όσοι επευφημούν τη στροφή του υπέρ της Ρωσίας προέρχονται τόσο από τη δεξιά πτέρυγα του MAGA όσο και από την αριστερά που παλαιότερα αποκαλούνταν “αριστερά των τανκς”. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι Αμερικανοί αριστεροί αυτού του ρεύματος έβλεπαν τη Σοβιετική Ένωση ως το αντιιμπεριαλιστικό προπύργιο απέναντι σε μια ανεξέλεγκτη Αμερική. Όπως και ο Τάκερ Κάρλσον από τη δεξιά, οι σημερινοί εκπρόσωποί τους επιδιώκουν να δικαιολογήσουν και να εξηγήσουν τον Βλαντίμιρ Πούτιν και την τακτική του.

Ο αναγνωρίσιμος διανοούμενός τους είναι ο Τζον Μίαρσαϊμερ (John Mearsheimer), υπέρμαχος της διπλωματικής σχολής του “επιθετικού ρεαλισμού”. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι οι μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν να κυριαρχήσουν στις περιοχές τους – στην περίπτωση του Πούτιν, στον πρώην σοβιετικό κόσμο· για την Αμερική, στο δυτικό ημισφαίριο. Η εσωτερική πολιτική είναι αδιάφορη. Οι μεγάλες δυνάμεις ενεργούν παρόμοια απλώς επειδή είναι μεγάλες. Οι προσπάθειες μιας δύναμης να αναμειχθεί στην περιοχή μιας άλλης προκαλούν παγκόσμια σύγκρουση. Συνεπώς, οι ΗΠΑ υπήρξαν τόσο απερίσκεπτες υποστηρίζοντας την Ουκρανία σήμερα, όσο ήταν η ΕΣΣΔ όταν τοποθετούσε πυρηνικούς πυραύλους στην Κούβα το 1962.

Ο Μίαρσαϊμερ αξίζει την προσοχή μας επειδή προσφέρει ακαδημαϊκή αξιοπιστία σε όσους κατηγορούν τη Δύση για τον αιματηρό κατακτητικό πόλεμο της Ρωσίας. Η πλειοψηφία των Αμερικανών καταδικάζει τον πόλεμο της Ρωσίας. Ωστόσο, η στάση τους είναι ως επί το πλείστον παθητική. Ο ακτιβισμός όσων υποστηρίζουν τον Πούτιν – στον κύκλο του Τραμπ αλλά και στην αριστερά – τους δίνει επιρροή δυσανάλογη του αριθμού τους. Σε μια στιγμή που οι ΗΠΑ στρέφονται υπέρ της προσπάθειας μιας απολυταρχίας να εξαλείψει έναν κυρίαρχο γείτονά της, η “κάλυψη” που παρέχουν αυτοί οι διανοούμενοι είναι ανεκτίμητη.

Εντούτοις, η αδιαφορία τους για το τι πιστεύουν οι ξένοι δεν είναι πολύ διαφορετική από την ιδέα του Τζορτζ Ουάσινγκτον Μπους να διαδώσει τη δημοκρατία με την κάννη των όπλων. Το ιστορικό των προβλέψεών τους είναι εξίσου φτωχό. Μία εβδομάδα πριν από τη ρωσική εισβολή το 2022, ο Μίαρσαϊμερ δήλωνε ότι ο Πούτιν δεν θα ήταν τόσο ανόητος ώστε να εισβάλει. Λίγες μέρες αργότερα, άλλαξε γραμμή, υποστηρίζοντας ότι η Δύση δεν είχε αφήσει άλλη επιλογή στον Πούτιν. Έκτοτε προβλέπει τη συνεχή και επικείμενη κατάρρευση της Ουκρανίας.

Τέτοια επιχειρήματα εμφανίζονται σχεδόν αυτούσια και στα δύο άκρα του πολιτικού φάσματος (ο Κάρλσον παίρνει συχνά συνεντεύξεις από τον Μίαρσαϊμερ). Κυριότερος μεταξύ αυτών είναι ο ισχυρισμός ότι οι ΗΠΑ προκάλεσαν τον πόλεμο του Πούτιν διευρύνοντας τα σύνορα του ΝΑΤΟ μέχρι τα σύνορα της Ρωσίας. Στην πράξη, ο χρόνος της εισβολής του Πούτιν είχε ελάχιστη σχέση με το ΝΑΤΟ, το οποίο, μετά τη βιαστική προσφορά του Μπους προς το Κίεβο το 2008 για μελλοντική ένταξη, αγνοούσε συστηματικά την αίτηση της Ουκρανίας.

Ούτε το ΝΑΤΟ ήταν μεταξύ των λόγων εκείνων που επικαλέστηκε ο Πούτιν για την εισβολή του το 2022, η οποία έγινε για την “αποναζιστικοποίηση” και την “αποστρατιωτικοποίηση” της Ουκρανίας και την “προστασία” της ρωσόφωνης μειονότητάς της. Ο Πούτιν έχει καταστήσει σαφές ότι θεωρεί πως η Ουκρανία ανήκει εντός των πολιτισμικών συνόρων της Ρωσίας. Ο Τζορτζ Όργουελ θα γελούσε με τον ισχυρισμό ότι η Δύση πολεμά τη Ρωσία “μέχρι να σώσει τον τελευταίο Ουκρανό”. Λες και οι Ουκρανοί δεν έχουν δική τους βούληση και σκέψη.

Αυτού του είδους η πλαισίωση έχει συνεπώς ελάχιστη ερμηνευτική αξία. Ακόμα και η μία φαινομενικά διορατική πρόβλεψη του Μίαρσαϊμερ το 2015, ότι η Δύση οδηγούσε την Ουκρανία σε έναν καταστροφικό “δρόμο σπαρμένο με τριαντάφυλλα”, αντέχει σε ελάχιστη κριτική. Η Ουκρανία βρισκόταν ήδη στη “κρεατομηχανή”. Η Ρωσία είχε προσαρτήσει την Κριμαία το 2014 και είχε κατακλύσει το Ντονμπάς με “εθελοντές”. Αυτό συνέβη λίγο μετά την απομάκρυνση του Βίκτορ Γιανουκόβιτς, του φιλορώσου προέδρου της Ουκρανίας, ο οποίος είχε αψηφήσει το κοινοβούλιο ακυρώνοντας τη συμφωνία σύνδεσης της Ουκρανίας με την ΕΕ. Ένας άλλος επικριτής του ΝΑΤΟ, ο Νόαμ Τσόμσκι, αναπαρήγαγε την περιγραφή της Μόσχας για τη φυγή του Γιανουκόβιτς ως “πραξικόπημα”. Όμως εκείνος τράπηκε σε φυγή επειδή είχε χάσει την υποστήριξη της χώρας.

Στους Αμερικανούς απολογητές του Πούτιν αρέσει επίσης να επικαλούνται τον Τζορτζ Κέναν και τον Χένρι Κίσινγκερ, υποστηρίζοντας ότι είχαν προειδοποιήσει το ΝΑΤΟ κατά της επέκτασης. Ωστόσο, ο Κέναν, ο “πατέρας” της στρατηγικής της ψυχραιμίας στον Ψυχρό Πόλεμο, ήταν εξαρχής αντίθετος στο ΝΑΤΟ. Δεν θα έπρεπε να αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι αντιτάχθηκε στην ένταξη νέων μελών δεκαετίες αργότερα. Ο Κίσινγκερ, εν τω μεταξύ, υποστήριξε απροσδόκητα τις ελπίδες της Ουκρανίας για ένταξη στο ΝΑΤΟ το 2023, αφού είχε περάσει χρόνια μιλώντας εναντίον της. Όπως και να έχει, ως το κατεξοχήν σύμβολο της παγκόσμιας αμερικανικής ανάμειξης, ο Κίσινγκερ αποτελεί μια παράδοξη πηγή αυθεντίας.

Το γεγονός ότι ο Τραμπ διευκολύνει τώρα τη σφαγή που προκαλεί ένας επιτιθέμενος, θα έπρεπε να θεωρείται βάναυσο και απερίσκεπτο. Η ρωσική αρκούδα και ο αμερικανικός αετός κινούνται ως μέγγενη ενάντια στην ευρωπαϊκή ασφάλεια. Αλλά ακόμη και η γυμνή εξουσία επιδιώκει και εκείνη να ενδυθεί έναν μανδύα. Και μια σκελετωμένη, σκοροφαγωμένη ενδυμασία μπορεί, παραδόξως, να κρατήσει για πολύ μεγάλο διάστημα.