Τι συμβαίνει όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να διαβάσει τη σκέψη μας;

Γίνεται όλο και πιο δύσκολο να διακρίνει κανείς τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και επιστημονικής φαντασίας. Αυτόνομοι πράκτορες Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) χακάρουν κυβερνητικούς ιστότοπους. Γενετικά τροποποιημένα νεφρά χοίρων μεταμοσχεύονται σε ανθρώπους. Η Nasa χρηματοδοτεί πειράματα για την ανακάλυψη ορυκτών σε αστεροειδείς.

Ωστόσο, ένας ιδιαίτερα συναρπαστικός, αν και ανησυχητικός, τομέας όπου η πραγματικότητα θολώνει με την επιστημονική φαντασία είναι η “ανάγνωση εγκεφάλου” (brain reading), όπως περιγράφεται σε μια δοκιμιακή μελέτη 168 σελίδων του Saturnin Pugnet που προκαλεί αίσθηση στους κύκλους της Τεχνητής Νοημοσύνης. Με τίτλο “Phase Lock”, το μανιφέστο του Pugnet εξηγεί τους τρόπους με τους οποίους οι διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή (Brain-Computer Interfaces – BCIs) αναπτύσσονται με εντυπωσιακή ταχύτητα και θα μπορούσαν μια μελλοντική ημέρα να μας επιτρέψουν να αναβαθμίσουμε το ανθρώπινο “λογισμικό”.

Οι συσκευές BCI χρησιμοποιούνται ήδη για τη θεραπεία της νόσου του Πάρκινσον και επιτρέπουν σε ασθενείς με αναπηρία να χειρίζονται υπολογιστές. Ο Pugnet υποστηρίζει ότι θα μπορούσαν να προσφέρουν στους ανθρώπους γνωστικές υπερδυνάμεις. Παράλληλα όμως, αναγνωρίζει τους τρόπους με τους οποίους αυτή η εξέλιξη θα μπορούσε να πάρει τρομακτικά λάθος τροπή.

“Αν δεν ζούσαμε σε έναν κόσμο ραγδαίας επιτάχυνσης της Τεχνητής Νοημοσύνης, θα ήθελα να επιβραδύνω τη νευροτεχνολογία. Οι κίνδυνοι είναι πολύ μεγάλοι”, μου λέει ο Pugnet. Ωστόσο, προσθέτει ότι σε έναν κόσμο όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη επιταχύνεται, τα δυνητικά οφέλη από τη χρήση της νευροτεχνολογίας για την ευθυγράμμιση των μοντέλων AI με τα ανθρώπινα συμφέροντα είναι τεράστια.

Ως επιχειρηματίας και επενδυτής με έδρα το Σαν Φρανσίσκο, ο Pugnet αφιέρωσε μήνες ερευνώντας τον τομέα της νευροτεχνολογίας. Οι απόψεις του αναμφίβολα αντικατοπτρίζουν αυτό στο οποίο συμφωνεί η Σίλικον Βάλει, ότι είναι απλά θέμα χρόνου μέχρι οι υπερφυείς Τεχνητές Νοημοσύνες να ξεπεράσουν σε ευφυΐα τους ανθρώπους. Έτσι, σύμφωνα με τη θεωρία του, εάν δεν μπορούμε να επιβραδύνουμε την τεχνητή νοημοσύνη, θα πρέπει να επιταχύνουμε τους ανθρώπους προκειμένου να καταφέρουμε να παραμείνουμε σημαντικοί.

Αυτή η λογική βρισκόταν πίσω από την ίδρυση της Neuralink από τον Elon Musk το 2016 για την ανάπτυξη εμφυτεύσιμων BCIs. Λίγο μετά την ίδρυση, ο Musk δήλωσε ότι οι υπολογιστές μπορούν να επικοινωνούν με ταχύτητα ενός τρισεκατομμυρίου bits ανά δευτερόλεπτο, σε σύγκριση με τους ανθρώπους που κινούνται στα 10 bits το δευτερόλεπτο. Το ανθρώπινο “εύρος ζώνης” (bandwidth) θα μπορούσε να αυξηθεί μόνο με τη συγχώνευση της βιολογικής και της ψηφιακής νοημοσύνης για τη δημιουργία μιας μορφής cyborg.

Οι πρόοδοι στην Τεχνητή Νοημοσύνη ανοίγουν νέες ερευνητικές κατευθύνσεις και ξεκλειδώνουν ένα νέο κύμα επενδύσεων. Η χρηματοδότηση από επιχειρηματικά κεφάλαια (venture capital) για τη νευροτεχνολογία υπερδιπλασιάστηκε, από 2,3 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024 σε 4,8 δισεκατομμύρια δολάρια πέρυσι.

Το επιχείρημα του Pugnet είναι ότι η νευροτεχνολογία μπορεί να επωφεληθεί από τους ίδιους νόμους κλιμάκωσης (scaling laws) κατά την επόμενη δεκαετία, σαν αυτούς που βοήθησαν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs), την προηγούμενη. Τα LLMs λειτουργούν διοχετεύοντας τεράστια υπολογιστική ισχύ σε δεδομένα που συλλέγονται από το διαδίκτυο. Με τον ίδιο τρόπο, τα μοντέλα AI ενδέχεται να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν και να αναπαράγουν μοτίβα εγκεφαλικής δραστηριότητας, εφόσον διαθέτουν επαρκή δεδομένα και υπολογιστική ισχύ. Αυτή η προσέγγιση “ωμής βίας” (brute-force) θα μπορούσε να επιτρέψει στους ερευνητές να κατανοήσουν πλήρως τον εγκέφαλο και, πιο αμφιλεγόμενα, να προσθέσουν νέες δυνατότητες.

Ο Pugnet περιγράφει τους εγγενείς κινδύνους. Ωστόσο υποστηρίζει ότι, εάν εφαρμοστεί ηθικά, αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να βοηθήσει στην ανάπτυξη ασφαλέστερης Τεχνητής Νοημοσύνης που αντικατοπτρίζει τις ανθρώπινες αξίες. Εκπαιδεύοντας τα μοντέλα AI με δεδομένα σάρωσης που συλλέγονται από συσκευές διεπαφής εγκεφάλου-υπολογιστή (BCI), θα μπορούσαν να επιτύχουν αυτό που ο ίδιος αποκαλεί “ευθυγράμμιση μέσω ενσωμάτωσης”. Αυτό ενδέχεται να είναι πιο αξιόπιστο από τις ατελείς προσεγγίσεις “ευθυγράμμισης μέσω ελέγχου” που χρησιμοποιούμε σήμερα.

Μέχρι σήμερα, η επεμβατική τεχνολογία BCI χρησιμοποιείται αποκλειστικά στον ιατρικό τομέα μέσω εμφυτεύσιμων ηλεκτροδίων. Ένα πρόσφατο άρθρο στο Nature Medicine περιέγραψε πώς, σε διάστημα δύο ετών, ένας 45χρονος άνδρας με κινητική αναπηρία κατάφερε να συντάξει 183.060 προτάσεις – με μέσο ρυθμό 56 λέξεις ανά λεπτό – χρησιμοποιώντας μια συσκευή BCI για τον έλεγχο της ομιλίας και του κέρσορα.

Πιο προηγμένες, μη επεμβατικές συσκευές απεικόνισης του εγκεφάλου αναπτύσσονται επίσης ραγδαία. Αυτή την εβδομάδα, η βρετανική startup Cerca Magnetics έλαβε κυβερνητική χρηματοδότηση ύψους 7 εκατομμυρίων λιρών για την εγκατάσταση μη επεμβατικών υπηρεσιών σκαναρίσματος εγκεφάλου σε δύο νοσοκομεία του NHS με σκοπό τη θεραπεία της επιληψίας.

Ο Matt Brookes, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ και πρόεδρος της Cerca Magnetics, αναφέρει ότι η απεικόνιση του εγκεφάλου ανοίγει “απίστευτες ευκαιρίες” για την ιατρική έρευνα. “Όλα αυτά δεν ανήκουν μόνο στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας”, δηλώνει.

Ορισμένοι νευροτεχνολόγοι γοητεύονται από το πού μπορεί να οδηγήσει αυτή η προσέγγιση κλιμάκωσης, αλλά παραμένουν σκεπτικοί για το αν θα λειτουργήσει με τους τρόπους που προβλέπει ο Pugnet. Για παράδειγμα, ας υποθέσουμε ότι ένας άνθρωπος σκέφτεται να φάει ένα μήλο. Αυτή η σκέψη μπορεί να παράγει πολύ διαφορετικά εγκεφαλικά σήματα ανάλογα με το αν το άτομο είναι χαρούμενο, πεινασμένο, καταθλιπτικό ή έχει υποστεί διάσειση.

Απαιτείται σίγουρα ένα άλμα πίστης για να πιστέψει κανείς ότι ένας υπολογιστής θα μπορούσε να διαβάσει αφηρημένες σκέψεις. Απαιτείται ακόμα μεγαλύτερο άλμα για να φανταστεί κανείς ότι αυτή η διαδικασία μπορεί να γίνει αμφίδρομη, επιτρέποντας στις Τεχνητές Νοημοσύνες να “γράφουν” αλλά και να “διαβάζουν”. Ωστόσο, ο ίδιος ο αυτόκλητος ρόλος των επιχειρηματικών κεφαλαίων είναι να βοηθούν τους επιχειρηματίες να υπερκεράσουν το χάσμα του σκεπτικισμού. Ακόμα κι αν αποτύχουν, μπορούν να δημιουργήσουν μια πρόσθετη, υπερπολύτιμη βάση δεδομένων για τους ιατρικούς ερευνητές.