Ο Μελανσόν έχει δίκιο για το χρέος της Γαλλίας

Η θλιβερή κατάσταση των δημόσιων σχολείων της Γαλλίας δεν ήταν παρά η αφορμή να ξεσπάσουν οργισμένες διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα. Το γενεσιουργό αίτιο ήταν η δομική λιτότητα που πλήττει, για δεκαετίες, τα δημόσια αγαθά. Ωστόσο, αυτό δεν εμποδίζει τις σειρήνες της ακόμα σκληρότερης λιτότητας να προβάρουν το τραγούδι τους.

Ο Εμανουέλ Μουλέν, διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Γαλλίας, απαιτεί λιτότητα μνημονιακών επιπέδων για να αποτραπεί ο «κίνδυνος να στραγγαλιστούμε σταδιακά από τα αυξανόμενα επιτόκια». Αν εισακουστεί, οι κοινωνικές εντάσεις θα οξυνθούν ενώ οι επενδύσεις που η Γαλλία χρειάζεται απεγνωσμένα θα εκλείψουν. Με τη Γερμανία να βρίσκεται ήδη στα νύχια της αποβιομηχάνισης και της καλπάζουσας Ακροδεξιάς, το δημόσιο χρέος της Γαλλίας διαμορφώνεται ως η νέα Αχίλλειος Πτέρνα του ευρωπαϊκού κατεστημένου.

Σε αυτό το σκηνικό, ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν, ηγέτης της Ανυπότακτης Γαλλίας και υποψήφιος για την Προεδρία, υπέβαλε μια πρόταση που προκάλεσε την οργή της «καλής» κοινωνίας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η πρότασή του αφορά περίπου 600 δισεκατομμύρια ευρώ, ή το 18% του συνολικού δημόσιου χρέους της Γαλλίας. Πρόκειται για γαλλικά κρατικά ομόλογα που κατέχει η κεντρική τράπεζα της Γαλλίας και τα οποία θα διατηρήσει μέχρι τη λήξη τους, οπότε οι φορολογούμενοι θα πρέπει είτε να πληρώσουν περισσότερους φόρους είτε να δανειστούν περισσότερα, ώστε να αποπληρώσουν τη δική τους κεντρική τράπεζα.

Το επιχείρημα του Μελανσόν είναι απλό. Δεν είναι παράλογο, αναρτιέται, το ένα χέρι του γαλλικού κράτους να δανείζεται 600 δισεκατομμύρια ευρώ για να πληρώσει το άλλο χέρι του ίδιου κράτους; Η εναλλακτική λύση που προτείνει είναι μια απλή ανταλλαγή χρέους μεταξύ του Υπουργείου Οικονομικών και της κεντρικής τράπεζας. Στην πράξη, αυτό θα εξάλειφε το 18% του γαλλικού χρέους, δημιουργώντας έτσι τον «δημοσιονομικό χώρο» για τις σοβαρές επενδύσεις που έχει άμεση ανάγκη η Γαλλία – σε σχολεία, ενέργεια κλπ.

Για λόγους πλήρους διαφάνειας, κάπου εδώ απαιτείται να δηλώσω ότι δεν είμαι απλός σχολιαστής αλλά έχω αυτό που λένε «έννομο συμφέρον» σε αυτή τη συζήτηση. Το σχέδιο του Μελανσόν εκπορεύεται από τις προτάσεις μου για ανταλλαγή χρέους το 2015, τότε που για πολύ λίγο βρέθηκα στην θέση του Υπουργού Οικονομικών με εντολή την ανατροπή του παραλογισμού που προσπαθούσαν να μας επιβάλουν – ως προ το χρέος μας, αλλά και γενικότεερα – η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ).

Λίγο μετά την ανάληψη των καθηκόντων μου στο Υπουργείο Οικονομικών, έπρεπε να αποπληρώσω στην ΕΚΤ περίπου 6 δισεκατομμύρια ευρώ για κρατικά ομόλογα που έληγαν και τα οποία είχε αγοράσει η ΕΚΤ το 2011, κυρίως από γαλλο-γερμανικές τράπεζες προκειμένου να τις διασώσει. Καθώς ήμασταν σε κατάσταση χρεοκοπίας, κανένας λογικός επενδυτής δεν θα δάνειζε στο υπουργείο μου τα χρήματα για να αποπληρώσει την ΕΚΤ. Ορίστε, λοιπόν, τι μου ζητούσαν η ΕΚΤ και το ΔΝΤ να κάνω, προκειμένου να διατηρηθεί η ψευδαίσθηση ότι αποπληρώναμε την ΕΚΤ.

Οι χρεοκοπημένες ελληνικές τράπεζες θα εξέδιδαν άχρηστα IOU (υποσχετικές) ύψους 8 δισεκατομμύριων ευρώ τα οποία το δικό μου χρεοκοπημένο υπουργείο θα εγγυόταν. Η ΕΚΤ θα τα δεχόταν (κάνοντας τα στραβά μάτια ότι, δήθεν, είχαν κάποια αξία) ως «εξασφάλιση» βάσει της οποίας η ΕΚΤ θα δάνειζε στις τράπεζες 6 δισεκατομμύρια ευρώ. Στη συνέχεια, θα εξέδιδα νέα ομόλογα που, βεβαίως, κανένας σώφρων επενδυτής δεν θα ήθελε να αγοράσει. Αυτά όμως θα τα αγόραζαν οι χρεοκοπημένες ελληνικές τράπεζες με τα 6 δισεκατομμύρια ευρώ που θα είχαν πάρει από την ΕΚΤ. Τέλος, με αυτά τα 6 δισεκατομμύρια της ΕΚΤ, θα… αποπλήρωνα την ΕΚΤ! Αν αυτό ακούγεται σαν αναξιοπρεπής κομπίνα, είναι επειδή ακριβώς αυτό ήταν.

Η αντιπρότασή μου ήταν απλή. Να ανταλλαχθεί ολόκληρο το χαρτοφυλάκιο ελληνικών ομολόγων που κατείχε τότε η ΕΚΤ με ένα διαρκές ομόλογο (perpetual bond) ίδιας ονομαστικής αξίας. Δηλαδή ένα ομόλογο χωρίς λήξη το οποίο θα απέφερε στην ΕΚΤ επιτόκιο του 1% στο διηνεκές. Δεν επρόκειτο για κάτι νέο και ριζοσπαστικό. Περίπου την ίδια εποχή, ο Τζορτζ Όσμπορν, ο Υπουργός Οικονομικών της Βρετανίας, απέσυρε ένα τέτοιο διαρκές ομόλογο που είχε εκδοθεί από το βρετανικό κράτος το… 1752. Αν είχα εισακουστεί θα είχαν συμβεί τα εξής: Ούτε ένα ευρώ χρέους δεν θα διαγραφόταν. Ο ελληνικός λαός θα έπαιρνε μερικές ανάσες. Η ΕΚΤ θα διαφύλασσε την αξιοπρέπειά της. Και η Ευρώπη θα είχε γλυτώσει από μια κομπίνα που την εξευτέλισε στα μάτια εκείνων που κατανοούν τι τελικά έγινε.

Αυτό ακριβώς προτείνει σήμερα ο Μελανσόν. Να ανταλλαχθούν τα 600 δισεκατομμύρια ευρώ γαλλικών κρατικών ομολόγων που ήδη κατέχει η γαλλική κεντρική τράπεζα με διαρκή ομόλογα (perpetual bonds) ίσης αξίας. Στη συνέχεια, να αξιοποιηθεί ο κερδισμένος δημοσιονομικός χώρος αποκλειστικά για επενδύσεις σε ποιοτικές θέσεις εργασίας, στην εκπαίδευση και στην κοινωνική στέγη. Η μόνη διαφορά σε σχέση με τη δική μου πρόταση είναι ότι ο Μελανσόν προτείνει τα νέα διαρκή ομόλογα να αποφέρουν επιτόκιο 0%, σε αντίθεση με τη δική μου πρόταση για επιτόκιο 1% – το οποίο θα απέτρεπε οποιαδήποτε νομικίστικη κατηγορία ότι διαγράφουμε το χρέος.

Θα ήταν αυτό πληθωριστικό; Όχι. Τα διαρκή ομόλογα δεν θα αποτελούσαν νέο χρέος και δεν θα πρόσθεταν ούτε ένα ευρώ στην προσφορά χρήματος.

Θα ισοδυναμούσε αυτό, όπως ισχυρίστηκε ο Γάλλος Υπουργός Οικονομίας Ρολάν Λεσκέρ, με το «…να λέμε ότι δεν θα αποπληρώσουμε τους ανθρώπους στους οποίους χρωστάμε… τους καταθέτες, τους κατόχους ασφαλιστηρίων ζωής και τις τράπεζες»; Όχι. Αυτά τα 600 δισεκατομμύρια ευρώ έχουν ήδη αποσυρθεί από την αγορά ομολόγων· δεν οφείλονται σε καταθέτες, κατόχους ασφαλιστηρίων ή τράπεζες· απλά, μαζεύουν σκόνη στα θησαυροφυλάκια της κεντρικής τράπεζας του γαλλικού κράτους.

Πως απαντώ στον Ολιβιέ Μπλανσάρ, ο οποίος ήταν ο επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ την εποχή που κονταροχτυπιόμουν με το ΔΝΤ; Ο Μπλανσάρ σχολίασε ότι «το καθαρό αποτέλεσμα θα ήταν μηδενικό», καθώς το κράτος θα εξοικονομούσε από τους τόκους αλλά θα έχανε το ίδιο ποσό από τα κέρδη της κεντρικής τράπεζας.» Όμως, και αυτό το επιχείρημα είναι άστοχο καθώς παραβλέπει το γεγονός ότι η αναχρηματοδότηση του 18% του χρέους που βρίσκεται στην κεντρική τράπεζα θα αυξήσει, άσκοπα, το κόστος εξυπηρέτησης και του υπόλοιπου 82% του δημόσιου χρέους της Γαλλίας, ενισχύοντας έτσι την πίεση για την εφαρμογή σκληρότερης λιτότητας – ναι, το είδος λιτότητας που εξανεμίζει τις επενδύσεις και αποτελεί ταξικό πόλεμο εναντίον των λαϊκών μαζών.

Υπάρχει κάποιος έγκυρος λόγος για την απόρριψη της πρότασης του Μελανσόν, εκτός από το γεγονός ότι προτάθηκε από τον Μελανσόν; Ή, ακόμα «χειρότερα», από εμένα το 2015; Ο Τιερί Μπρετόν, πρώην Επίτροπος Εσωτερικής Αγοράς της ΕΕ, έφτασε κοντά σε μια απάντηση: «Η Τράπεζα της Γαλλίας», είπε, «αποτελεί μέρος του Ευρωσυστήματος του οποίου ηγείται η ΕΚΤ και δεν μπορεί να ακυρώσει, να διαγράψει ή να ανταλλάξει ομόλογα από μόνη της». Σωστά. Ωστόσο, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ θα μπορούσε να λάβει αυτή την απόφαση εύκολα και νόμιμα, αρκεί να ισχύει για όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης.

Με τον ίδιο τρόπο που, κατά την περίοδο 2015-2022, το Ευρωσύστημα αγόραζε ομόλογα κάθε κράτους-μέλους της Ευρωζώνης αναλογικά με το ΑΕΠ του, το Ευρωσύστημα μπορεί να ανταλλάξει τα ομόλογα του κάθε κράτους-μέλους της Ευρωζώνης που κατέχει με διαρκή ομόλογα, προσφέροντας πολύτιμο δημοσιονομικό περιθώριο σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης. Αν μάλιστα το έκανε αυτό με την προϋπόθεση ότι το επιπλέον δημοσιονομικό περιθώριο θα χρησιμοποιηθεί για επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια, την εκπαίδευση και την κοινωνική στέγη — τομείς στους οποίους υπάρχει μεγάλη έλλειψη σε ολόκληρη την Ευρώπη —, τόσο το καλύτερο.

Θα συμβεί αυτό; Σε καμία περίπτωση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ΕΚΤ θα απορρίψουν οποιαδήποτε τέτοια πρόταση, όπως απέρριψαν και τη δική μου το 2015. Γνωρίζουν ότι περισσότερη λιτότητα σήμερα θα ενισχύσει τα ήδη ανυπόφορα επίπεδα ανισότητας και επενδυτικής υστέρησης. Κατανοούν ότι αυτό θα δώσει περαιτέρω ώθηση στην ανερχόμενη Ακροδεξιά. Όμως, η έμφυτη αποφασιστικότητά τους να επιβάλουν τη μέγιστη δυνατή λιτότητα είναι τέτοια που δεν διστάζουν καθόλου.

Όταν, στο όνομα της μετριοπάθειας οι κεντρώοι χαρακτηρίζουν κάθε λογική εναλλακτική λύση «ανοησία», αφήνουν στους ψηφοφόρους μόνο μία εκλογικά εφικτή εναλλακτική επιλογή – εκείνη που η ρατσιστική Ακροδεξιά είναι πρόθυμη να προσφέρει. Οι τύποι με τα γκρι κοστούμια, που επαναλαμβάνουν με χαμηλές φωνές και ύφος τεχνοκράτη ότι δεν υπάρχει εναλλακτική, κάποια στιγμή αποκαλύπτονται ως αυτό που είναι: εξτρεμιστές. Αλλά τότε είναι ήδη πολύ αργά.