CNN: Οι σκληροπυρηνικοί του Ιράν προειδοποιούν για “πραξικόπημα”

Καθώς ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, περπατούσε την περασμένη εβδομάδα στην Τεχεράνη δίπλα στο φέρετρο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, ορισμένοι από τους μαυροφορεμένους πενθούντες που τον περιέβαλλαν δεν φώναζαν συνθήματα προς τιμήν του εκλιπόντος ηγέτη, αλλά απευθύνονταν ευθέως στον ίδιο, λέγοντάς του: «Θάνατος στον συμβιβασμένο».

Σε μικρή απόσταση από εκεί, ο Αμπάς Αραγτσί, ο επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας, ο οποίος διαπραγματεύτηκε την κατάπαυση του πυρός με την κυβέρνηση Τραμπ και πέτυχε την άρση ορισμένων κυρώσεων σε βάρος της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την κηδεία, όταν πλήθος τού επιτέθηκε με πέτρες, φωνάζοντας συνθήματα θανάτου και κατηγορώντας τον ότι είναι «προδότης που ξεπουλήθηκε».

Τις εν λόγω σκηνές εχθρότητας που εκδηλώθηκαν απέναντι σε κορυφαίους αξιωματούχους κατά τη διάρκεια της κηδείας επισημαίνει το CNN και, όπως τονίζει, αντανακλούν μια θεωρία που κερδίζει έδαφος εδώ και μήνες στους πιο ριζοσπαστικούς κύκλους της Ισλαμικής Δημοκρατίας: ότι οι ηγέτες του Ιράν εν καιρώ πολέμου, οι οποίοι διαπραγματεύτηκαν και υπέγραψαν τη συμφωνία με την Ουάσιγκτον, οργανώνουν ένα «ήπιο πραξικόπημα» κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας και των επαναστατικών ιδεωδών της, την ώρα που ο νέος ανώτατος ηγέτης παραμένει σε μεγάλο βαθμό μακριά από το προσκήνιο, είτε επειδή φοβάται για τη ζωή του είτε, όπως έχουν υποστηρίξει ορισμένοι, επειδή δεν είναι σε θέση να ασκήσει τα καθήκοντά του.

Οι σκληροπυρηνικές παρατάξεις, που έδωσαν μαζικό «παρών» στην κηδεία, πιστεύουν ότι, αντί να εκδικηθούν τη δολοφονία του Χαμενεΐ, οι Ιρανοί αξιωματούχοι παραδόθηκαν υπογράφοντας μια συμφωνία που αντιβαίνει στις εντολές του ανώτατου ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιου και διαδόχου του εκλιπόντος ηγέτη. Ωστόσο, ο Χαμενεΐ παραμένει κρυμμένος από τη δημόσια θέα, χωρίς να έχει απευθυνθεί άμεσα στο έθνος ή να έχει επιβάλει εμφανώς την εξουσία του, ακόμη και την ώρα που αξιωματούχοι διαπραγματεύονται ή κυβερνούν στο όνομά του.

Οι σκληροπυρηνικοί έχουν κατηγορήσει την ηγεσία του Ιράν που εμφανίζεται στη δημόσια σφαίρα – εκείνους που διοικούν και εκπροσωπούν τη χώρα όσο ο Χαμενεΐ παραμένει κρυμμένος – ότι επιχειρεί να εδραιώσει την εξουσία της, αναστέλλοντας τη λειτουργία του κοινοβουλίου, αγνοώντας τις εντολές του στις διαπραγματεύσεις και προσπαθώντας να διαλύσει τις νυχτερινές συγκεντρώσεις στους δρόμους, οι οποίες είχαν εξελιχθεί σε ισχυρή βάση πολιτικής επιρροής για τους φονταμενταλιστές.

«Προειδοποίηση προς τον λαό του Ιράν: Βρίσκεται πραξικόπημα καθ’ οδόν;» διερωτήθηκε στο X ο Μαχμούντ Ναμπαβιάν, ένας από τους πλέον ακραίους και δημόσια παρεμβατικούς βουλευτές, λίγες ημέρες πριν από την κηδεία του Χαμενεΐ.

«Σε αυτές τις στιγμές αποχαιρετισμού του μαρτυρικού Ιμάμη (Χαμενεΐ), υψώνουμε το λάβαρο της εκδίκησης για το αίμα του και στεκόμαστε ακλόνητοι απέναντι στο πραξικόπημα», έγραψε λίγες ημέρες αργότερα.

Εν τη απουσία του Μοτζτάμπα, ο επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο Πεζεσκιάν και ο Αραγτσί έχουν αναδειχθεί στα πιο προβεβλημένα πρόσωπα της ηγεσίας του μεταπολεμικού Ιράν. Καθώς οι σκληροπυρηνικοί που είναι δυσαρεστημένοι από τις επιδόσεις τους δεν έχουν πρόσβαση στον νέο ανώτατο ηγέτη, τους κατηγορούν πλέον ότι σχεδιάζουν πραξικόπημα, δήλωσε στο CNN ο Αράς Αζίζι, ειδικός σε θέματα Ιράν με έδρα τις ΗΠΑ και συγγραφέας του βιβλίου «What Iranians Want».

«Η συνεχιζόμενη απουσία του Μοτζτάμπα σημαίνει ότι δεν έχουν πρόσβαση σε αυτόν και, επίσης, ότι ο Γκαλιμπάφ και οι σύμμαχοί του έχουν ουσιαστικά τον έλεγχο της χώρας… οι υπερσκληροπυρηνικοί κατηγορούν, ως εκ τούτου, τον Γκαλιμπάφ και τον Πεζεσκιάν ότι σχεδιάζουν ένα “πραξικόπημα” εναντίον του Μοτζτάμπα», είπε ο Αζίζι.

Ανοιχτές απειλές προς τον Ιρανό πρόεδρο

Παρά τις εκτεταμένες εκκλήσεις για ενότητα εν καιρώ πολέμου σε ολόκληρο το Ιράν, η μεγαλοπρεπής, εβδομαδιαίας διάρκειας κηδεία του Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε στα τέλη Φεβρουαρίου σε ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές που είχαν γίνει σε συντονισμό με τις Ηνωμένες Πολιτείες, εξελίχθηκε σε ισχυρή επίδειξη δύναμης των πλέον σκληροπυρηνικών υποστηρικτών της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Αξιοποίησαν την περίσταση για να εντείνουν τις αξιώσεις τους για εκδίκηση για τον ηγέτη τους μέσω μιας νέας πολεμικής σύγκρουσης με την Ουάσιγκτον και για να διακηρύξουν την απόρριψη οποιασδήποτε συμφωνίας με τον Τραμπ.

Η επιθυμία τους φαίνεται πλέον να εκπληρώθηκε. Η εύθραυστη κατάπαυση του πυρός μεταξύ του Ιράν και των ΗΠΑ ουσιαστικά κατέρρευσε αυτή την εβδομάδα, αφού οι Φρουροί της Επανάστασης εξαπέλυσαν επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων που ανήκαν σε γειτονικά βασίλεια του Κόλπου, όταν εκείνα χρησιμοποίησαν, υπό την προστασία του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού, θαλάσσια οδό κοντά στις ακτές του ουδέτερου Ομάν, αντί για τις διαδρομές που χρησιμοποιούνταν προηγουμένως στα ανοικτά των ιρανικών ακτών, όπου οι αρχές της Τεχεράνης μπορούσαν να ελέγχουν τη διέλευση και να επιβάλλουν τέλη «παροχής υπηρεσιών».

Η κίνηση αυτή προκάλεσε αντίποινα από την Ουάσιγκτον και νέες απαιτήσεις από τους Ιρανούς σκληροπυρηνικούς για την ακύρωση της εκεχειρίας.

Τις εβδομάδες πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών, οι σκληροπυρηνικοί έστρεψαν την οργή τους εναντίον των ηγετών που υπέγραψαν τη συμφωνία με τις ΗΠΑ.

«Κύριε πρόεδρε, αν δεν εκπληρωθούν οι όροι του ηγέτη, τότε θα είμαστε εμείς, η λεπίδα και ο λαιμός σας», προειδοποίησε τον Πεζεσκιάν στη διάρκεια τελετής ο Μοχαμάντ Αλί Μπαχσί, ένας «μαντάχ» – θρησκευτικός τραγουδιστής που συνδέεται με τους μηχανισμούς ασφαλείας και παραμένει πιστός στο ιρανικό καθεστώς. «Θα κάνουμε τη ζωή σας κόλαση».

Η απροκάλυπτη απειλή κατά της ζωής του προέδρου προκάλεσε ευρεία κατακραυγή, ωστόσο δεν είναι γνωστό να υπήρξαν νομικές συνέπειες για τον Μπαχσί.

Μεταξύ των άλλων αξιωματούχων που έχουν βρεθεί στο στόχαστρο των σκληροπυρηνικών είναι και ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν με τις ΗΠΑ, Γκαλιμπάφ, πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης με μακρά πολιτική εμπειρία. Τα διαπιστευτήριά του τού επέτρεψαν να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο και να τεθεί επικεφαλής κατά τη διάρκεια του πολέμου, αναδεικνυόμενος ουσιαστικά στον βασικό επιχειρησιακό διαχειριστή του καθεστώτος, με ευρεία αποδοχή.

«Προσπαθούν να ενισχύσουν τον ρόλο του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, περιορίζοντας παράλληλα τον ρόλο του ανώτατου ηγέτη και του κοινοβουλίου», δήλωσε στις αρχές Ιουλίου, σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα, ο Καμράν Γαζανφαρί, σκληροπυρηνικός βουλευτής, αναφερόμενος στο συμβούλιο που πλέον αποφασίζει για τα πιο ευαίσθητα ζητήματα της χώρας εν καιρώ πολέμου. «Αυτό είναι το πολιτικό πραξικόπημα που έχουν σχεδιάσει και εφαρμόζουν βήμα προς βήμα».

Στο περιθώριο οι σκληροπυρηνικοί

Την Τρίτη, ο Ναμπαβιάν, ο σκληροπυρηνικός βουλευτής που αντιτίθεται σθεναρά στη συμφωνία και αποτελεί μία από τις κυριότερες φωνές που προειδοποιούν για ένα «πραξικόπημα», απομακρύνθηκε από τη θέση του στην Επιτροπή Εθνικής Ασφάλειας του κοινοβουλίου, μαζί με έναν ακόμη βουλευτή που ασκούσε κριτική στη συμφωνία.

Ο Ναμπαβιάν, ο οποίος συμμετείχε στην ιρανική διαπραγματευτική αντιπροσωπεία προτού στραφεί κατά των συνομιλιών και επιχείρησε να υπονομεύσει τη συμφωνία, διαρρέοντας το κείμενό της στα μέσα ενημέρωσης πριν από την υπογραφή της τον περασμένο μήνα, υποστήριξε ότι η διαπραγματευτική ομάδα του Ιράν παραβίαζε τις «κόκκινες γραμμές» του ανώτατου ηγέτη στις συνομιλίες με τις ΗΠΑ. Το CNN δεν κατάφερε να επικοινωνήσει μαζί του για σχόλιο.

Ο ίδιος και άλλοι εκφράζουν τις απόψεις του «Τζεμπχέ-γιε Παϊνταρί» («Μέτωπο Αντοχής»), τα σκληροπυρηνικά μέλη του οποίου συχνά χαρακτηρίζονται από παρατηρητές ως «υπερεπαναστάτες». Θεωρούν τους εαυτούς τους θεματοφύλακες των αξιών της επανάστασης του 1979, η οποία ανέτρεψε τον φιλοδυτικό μονάρχη και εγκαθίδρυσε μια ισλαμική θεοκρατία.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η εμφανής ηγεσία του Ιράν επιχειρεί ενεργά να τους περιθωριοποιήσει.

«Βλέπουμε τον Γκαλιμπάφ να ασκεί επιρροή για να θέσει στο περιθώριο αυτά τα σκληροπυρηνικά στοιχεία», δήλωσε στο CNN ο Χαμιντρεζά Αζίζι, επισκέπτης ερευνητής στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων και Ασφάλειας. «Έχουν υπερβολικά μεγάλο κόστος για το σύστημα και φέρνουν τις αντιπαλότητές τους στο προσκήνιο, ιδίως καθώς η κατάσταση στο Ιράν γίνεται πιο ασταθής».

Ο αριθμός τους είναι μικρός, όμως κατέχουν θέσεις επιρροής σε ολόκληρη τη χώρα, μεταξύ άλλων στο κοινοβούλιο και στην κρατική ραδιοτηλεόραση IRIB, η οποία έχει εξαπολύσει και τις δικές της εκστρατείες εναντίον του προέδρου.

Δεν είναι σαφές πόση υποστήριξη διαθέτει η ομάδα, ωστόσο ένα από τα πιο προβεβλημένα στελέχη της – ο πρώην επικεφαλής της εθνικής ασφάλειας Σαΐντ Τζαλιλί – συγκέντρωσε περισσότερες από 13 εκατομμύρια ψήφους στις εκλογές του 2024, καταλαμβάνοντας τη δεύτερη θέση. Ο πληθυσμός του Ιράν ανέρχεται σε περίπου 93 εκατομμύρια κατοίκους.

Κατά τη διάρκεια των μηνών πολέμου και διπλωματικών επαφών με το Ιράν, ο Τραμπ έχει επανειλημμένα περιγράψει την Ισλαμική Δημοκρατία ως «σοβαρά διχασμένη», υποστηρίζοντας ότι οι εσωτερικές διαφωνίες έχουν παρεμποδίσει οποιαδήποτε συμφωνία. Ωστόσο, παρά τις εμφανείς ρωγμές ανάμεσα στη νέα ηγεσία και τους σκληροπυρηνικούς, παρατηρητές εκτιμούν ότι το καθεστώς παραμένει ενωμένο γύρω από έναν βασικό στόχο: τον τερματισμό του πολέμου με όρους που θα εξασφαλίζουν άρση των κυρώσεων και θα διατηρούν τον έλεγχο της Τεχεράνης στα Στενά του Ορμούζ.

Παρά ταύτα, η συνεχιζόμενη απουσία του Χαμενεΐ, η υπό όρους στήριξή του στην εκεχειρία, η αυξανόμενη ενδυνάμωση των Φρουρών της Επανάστασης και η μαζική προσέλευση στην κηδεία του πατέρα του έχουν ενθαρρύνει τους σκληροπυρηνικούς, οι οποίοι πλέον προωθούν τη δική τους επιθετική ατζέντα για συνέχιση του πολέμου με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

«Η πρότασή μου είναι να πάμε σε μία από τις αμερικανικές βάσεις στην περιοχή, όπου βρίσκονται εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες από αυτούς τους Αμερικανούς τρομοκράτες», δήλωσε την Τετάρτη, σε τηλεοπτική συνέντευξη, ο πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ιράν και σκληροπυρηνικό στέλεχος Μανουτσέρ Μοτακί. «Θα αρκούσε να αιχμαλωτίσουμε 100 στρατιώτες και να τους μεταφέρουμε στο Ιράν».