Flydubai: Ερωτήματα για την ασφάλεια πτήσεων – Πρέπει τα κόκπιτ να μένουν κλειδωμένα;

Η ασφάλεια των πτήσεων μπαίνει ξανά στο μικροσκόπιο, μετά την αποφυγή της συντριβής της πτήσης FZ 1073 της Flydubai, όπου επιβάτες μαζί με τον πιλότο κάταφεραν να αποτρέψουν την επίθεση του συγκυβερνήτη, ο οποίος φαίνεται πως ήθελε να ρίξει το αεροπλάνο.

Με περισσότερους από 170 επιβαίνοντες —στην πλειονότητά τους Ισραηλινούς— στο αεροσκάφος που εκτελούσε το δρομολόγιο Ντουμπάι – Τελ Αβίβ, ορισμένοι έκαναν λόγο για αποτροπή μιας “ισραηλινής 11ης Σεπτεμβρίου”. Ωστόσο, οι αλλαγές στον σχεδιασμό των αεροπλάνων μετά τις τρομοκρατικές αεροπειρατείες στις ΗΠΑ πριν από ένα τέταρτο του αιώνα —δηλαδή το αυτόματο κλείδωμα της πόρτας του πιλοτηρίου από μέσα— διχάζουν πλέον τους ειδικούς.

Το περιστατικό της Τετάρτης, όπου ο ένας πιλότος μαχαίρωσε τον άλλον και προσπάθησε να ρίξει το σκάφος, φέρνει ξανά στην επιφάνεια το μεγάλο ερώτημα: από πού απειλούμαστε τελικά περισσότερο;

“Περισσότερες ζωές έχουν χαθεί σε πτήσεις από αυτοκτονίες πιλότων παρά από τρομοκρατία”

“Σαν βιομηχανία, μετά την 11η Σεπτεμβρίου έχουμε χάσει περισσότερες ζωές σε εμπορικές πτήσεις από αυτοκτονίες πιλότων παρά από τρομοκρατικά χτυπήματα”, επισημαίνει, μιλώντας στον Guardian, ο Philip Baum, διεθνής εμπειρογνώμονας σε θέματα αεροπορικής ασφάλειας.

«Και στις περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις, η αιτία ήταν ότι είχαμε δημιουργήσει ένα “φρούριο” στο οποίο δεν μπορούσαν να μπουν οι “καλοί” που βρίσκονταν έξω από το πιλοτήριο, ώστε να εξουδετερώσουν τον επικίνδυνο παράγοντα — που συνήθως ήταν κάποιος από τους ίδιους τους πιλότους μέσα στο κοκπίτ».

Στην πτήση της Flydubai, παρά τα τραύματά του από το μαχαίρι, ο κυβερνήτης Smit Machchhar κατάφερε να προβάλει αντίσταση στον επιτιθέμενο Ομανό συγκυβερνήτη του. Το πιο καθοριστικό όμως ήταν ότι ο Machchhar φρόντισε να καταστήσει δυνατή την παραβίαση της πόρτας, ώστε να φτάσει βοήθεια από την καμπίνα των επιβατών.

Τι ορίζουν οι κανόνες ασφαλείας για τα πιλοτήρια

Βάσει των κανονισμών ασφαλείας, στο πιλοτήριο πρέπει να βρίσκονται πάντα δύο πιλότοι -ένας κανόνας που θεσπίστηκε κυρίως για την περίπτωση που κάποιος νιώσει αδιαθεσία, και όχι για την περίπτωση που κάποιος στασιάσει.

Από την 11η Σεπτεμβρίου και μετά, τα επιβατικά αεροπλάνα διαθέτουν θωρακισμένες πόρτες που κλειδώνουν, με τον πιλότο να έχει τον απόλυτο έλεγχο. Αν και το πλήρωμα καμπίνας διαθέτει ειδικούς κωδικούς εκτάκτου ανάγκης, ο πιλότος μπορεί από μέσα να μπλοκάρει την είσοδο —ένα σύστημα σχεδιασμένο καθαρά για την αντιμετώπιση αεροπειρατών.

Η τραγωδία της Germanwings (πτήση 4U9525) το 2015 ήταν, μέχρι αυτή την εβδομάδα, η πιο αδιαμφισβήτητη απόδειξη των κινδύνων αυτού του συστήματος: ο κυβερνήτης κλειδώθηκε έξω από τον αυτόχειρα συγκυβερνήτη, ο οποίος έριξε σκόπιμα το αεροπλάνο στις Άλπεις παρασύροντας στο θάνατο 150 ανθρώπους.

Είχε προηγηθεί το 2013 μια λιγότερο γνωστή συντριβή της Mozambique Airlines με 33 νεκρούς, η οποία, σύμφωνα με τους ερευνητές, οφειλόταν σε αυτοκτονία του πιλότου που είχε κλειδώσει έξω τον συγκυβερνήτη του.

Σοβαρά ερωτήματα παραμένουν επίσης για τον ρόλο των πιλότων σε μεγάλες αεροπορικές τραγωδίες των οποίων τα αίτια δεν έχουν εξακριβωθεί πλήρως —με κυριότερο το μυστήριο της πτήσης MH370 της Malaysia Airlines, αλλά και τις συντριβές της China Eastern το 2022 και της Air India στο Αχμενταμπάντ το 2025.

Ακόμα όμως κι αν δεν υπάρχει δόλος, το σύστημα κλειδώματος δημιουργεί προβλήματα σε περιστατικά “ανικανότητας πιλότου”, όπως μια ανακοπή. Το 2024, ένα αεροπλάνο της Lufthansa πετούσε ακυβέρνητο για 10 λεπτά πάνω από την Ισπανία: ο κυβερνήτης είχε πάει στην τουαλέτα και κλειδώθηκε έξω επειδή ο συγκυβερνήτης έχασε τις αισθήσεις του.

Ο κυβερνήτης κατάφερε τελικά να μπει στο πιλοτήριο και να προσγειώσει το σκάφος κάνοντας χρήση του κωδικού εκτάκτου ανάγκης —αν όμως ο συγκυβερνήτης ήταν ένας συνειδητός εισβολέας, θα μπορούσε απλώς να είχε ακυρώσει την είσοδό του.

Σταθμίζοντας τα ρίσκα, ο Baum υποστηρίζει ότι πρέπει να υπάρξει ένα σύστημα ακύρωσης του κλειδώματος —είτε με χρονοκαθυστέρηση είτε με απομακρυσμένο έλεγχο από το έδαφος. Ωστόσο, η ουσιαστική ασφάλεια ξεκινά πολύ πριν την πόρτα του πιλοτηρίου: “Το παν είναι να βεβαιωθείς ότι οι άνθρωποι που προσλαμβάνεις έχουν περάσει από εξονυχιστικούς ελέγχους ιστορικού, ιατρικές εξετάσεις και ψυχολογικά τεστ —και αυτή η αξιολόγηση να μη σταματά μόλις υπογραφεί η σύμβαση”.

Καθώς τα κίνητρα του Ομανού συγκυβερνήτη παραμένουν άγνωστα, το Ισραήλ αυστηροποιεί τους ελέγχους στο προσωπικό των πτήσεων, η Flydubai ακύρωσε περαιτέρω δρομολόγια προς το Τελ Αβίβ, ενώ η βρετανική κυβέρνηση δήλωσε ότι επανεξετάζει την ασφάλεια των πτήσεων προς την περιοχή.

Από την πλευρά τους, οι πιλότοι ενδέχεται να φανούν διστακτικοί στο να εκτελούν δρομολόγια με αυξημένους ελέγχους ή στο να δηλώνουν ανοιχτά θέματα ψυχικής υγείας.

Τα πλήρη αίτια και οι συνθήκες της επίθεσης μένει να διερευνηθούν. Ωστόσο, όπως καταλήγει ο Baum: “Ό,τι κι αν συνέβη, ένα πράγμα είναι βέβαιο: αυτό το θωρακισμένο φράγμα στο πιλοτήριο μπορεί να μετατραπεί σε παγίδα και να μπλοκάρει κάθε προσπάθεια διάσωσης όταν ο κίνδυνος βρίσκεται ήδη μέσα”.