Γιατί η Γροιλανδία είναι τόσο σημαντική

Η θέση της Γροιλανδίας πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο καθιστά το μεγαλύτερο νησί του κόσμου βασικό στοιχείο της παγκόσμιας στρατηγικής ασφάλειας.

Οι αυξανόμενες διεθνείς εντάσεις, η κλιματική αλλαγή και οι μεταβολές στην παγκόσμια οικονομία έχουν φέρει τη Γροιλανδία στο επίκεντρο της συζήτησης για το διεθνές εμπόριο και την ασφάλεια. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, επιδιώκει να διασφαλίσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έχουν τον έλεγχο του νησιού, το οποίο είναι πλούσιο σε ορυκτούς πόρους και αποτελεί στρατηγικό σημείο ελέγχου της Αρκτικής και των θαλάσσιων προσβάσεων του Βόρειου Ατλαντικού προς τη Βόρεια Αμερική.

Οι επανειλημμένες δηλώσεις του Τραμπ υπέρ της απόκτησης της Γροιλανδίας, ορισμένες από τις οποίες επανέλαβε και στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, και οι απειλές του για χρήση βίας προκάλεσαν ανησυχία στο ΝΑΤΟ και δυσφορία στους Ευρωπαίους συμμάχους, οι οποίοι επί δεκαετίες βασίζονται στις ΗΠΑ ως εταίρο για την άμυνά τους.

Η Γροιλανδία είναι αυτοδιοικούμενο έδαφος της Δανίας, μιας μακροχρόνιας συμμάχου των ΗΠΑ, η οποία έχει απορρίψει τις προτάσεις του Τραμπ.

Και η ίδια η κυβέρνηση της Γροιλανδίας αντιτίθεται στα αμερικανικά σχέδια, τονίζοντας ότι μόνο ο λαός της Γροιλανδίας θα αποφασίσει για το μέλλον του.

Το νησί, του οποίου το 80% βρίσκεται πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο, κατοικείται από περίπου 56.000 ανθρώπους, κυρίως Ινουίτ, οι οποίοι μέχρι πρόσφατα παρέμεναν σε μεγάλο βαθμό εκτός του διεθνούς ενδιαφέροντος.

Γιατί ο Τραμπ θεωρεί τη Γροιλανδία απαραίτητη για την ασφάλεια των ΗΠΑ

Ο Τραμπ έχει εξετάσει το ενδεχόμενο εδαφικής επέκτασης μέσω της Γροιλανδίας, του Καναδά και της Βενεζουέλας κατά τη δεύτερη θητεία του. Ωστόσο, επιστρέφει συχνότερα στο θέμα της Γροιλανδίας, υποστηρίζοντας ότι ο έλεγχός της είναι αναγκαίος για την ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών.

«Η Γροιλανδία είναι πολύ σημαντική για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά δεν είναι σημαντική για τη Δανία», δήλωσε κατά τη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ. «Τη χρειαζόμαστε για την προστασία ολόκληρου του κόσμου, όχι μόνο των Ηνωμένων Πολιτειών».

Νωρίτερα είχε αφήσει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο στρατιωτικής επέμβασης για την εξασφάλιση της «κυριότητας και ιδιοκτησίας» του νησιού, αν και αργότερα δήλωσε ότι έχει αποκλείσει αυτή την επιλογή.

Ο Τραμπ υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ χρειάζονται τη Γροιλανδία για να αποτρέψουν απειλές από τη Ρωσία και την Κίνα, ενώ έχει επανειλημμένα διατυπώσει αβάσιμους ισχυρισμούς περί παρουσίας ρωσικών και κινεζικών στρατιωτικών δυνάμεων στα ανοικτά των ακτών του νησιού.

Η γεωγραφική θέση της Γροιλανδίας

Η Γροιλανδία βρίσκεται στα βορειοανατολικά του Καναδά και περισσότερο από τα δύο τρίτα της έκτασής της βρίσκονται εντός του Αρκτικού Κύκλου.

Η στρατηγική της σημασία για την άμυνα της Βόρειας Αμερικής χρονολογείται από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέλαβαν το νησί ώστε να μην πέσει στα χέρια της ναζιστικής Γερμανίας και για να προστατεύσουν τις ζωτικής σημασίας θαλάσσιες οδούς του Βόρειου Ατλαντικού.

Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Αρκτική αποτέλεσε κυρίως περιοχή διεθνούς συνεργασίας. Ωστόσο, η υπερθέρμανση του πλανήτη και η τήξη των πάγων δημιουργούν προοπτικές νέων θαλάσσιων εμπορικών διαδρομών και αναζωπυρώνουν τον ανταγωνισμό μεταξύ Ρωσίας, Κίνας και άλλων χωρών για τον έλεγχο των φυσικών πόρων της περιοχής.

Οι ανησυχίες για την Κίνα και τη Ρωσία

Το 2018, η Κίνα αυτοχαρακτηρίστηκε «κράτος κοντά στην Αρκτική», επιδιώκοντας μεγαλύτερη επιρροή στην περιοχή.

Παράλληλα ανακοίνωσε τη δημιουργία του λεγόμενου «Πολικού Δρόμου του Μεταξιού», στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Belt and Road, με στόχο την ανάπτυξη νέων εμπορικών δικτύων.

Ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάικ Πομπέο, απέρριψε την κινεζική πρωτοβουλία, δηλώνοντας:

«Θέλουμε ο Αρκτικός Ωκεανός να μετατραπεί σε μια νέα Νότια Σινική Θάλασσα, γεμάτη στρατιωτικοποίηση και ανταγωνιστικές εδαφικές διεκδικήσεις;»

Την ίδια στιγμή, η Ρωσία επιχειρεί να ενισχύσει την επιρροή της στην Αρκτική, ανταγωνιζόμενη τις ΗΠΑ, τον Καναδά, τη Δανία και τη Νορβηγία.

Η Μόσχα έχει αυξήσει τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή, όπου βρίσκεται ο Βόρειος Στόλος της, ενώ εκεί πραγματοποιούνταν κατά τη σοβιετική περίοδο πυρηνικές δοκιμές. Ρώσοι στρατιωτικοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι οι εγκαταστάσεις είναι έτοιμες να χρησιμοποιηθούν ξανά, εφόσον κριθεί απαραίτητο.

Από το 2014, η Ρωσία έχει επαναλειτουργήσει παλιές σοβιετικές στρατιωτικές βάσεις, έχει δημιουργήσει νέες εγκαταστάσεις και έχει ανακατασκευάσει αεροδρόμια στην Αρκτική.

Οι ευρωπαϊκές ανησυχίες εντάθηκαν ακόμη περισσότερο μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022.

Ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωσε πέρυσι ότι η Ρωσία ανησυχεί για τη δραστηριότητα του ΝΑΤΟ στην Αρκτική και θα ενισχύσει περαιτέρω τις στρατιωτικές της δυνατότητες στην περιοχή, αν και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης της διεθνούς συνεργασίας.

Η στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στη Γροιλανδία

Το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ διατηρεί τη διαστημική βάση Pituffik στη βορειοδυτική Γροιλανδία.

Η βάση δημιουργήθηκε μετά τη συμφωνία άμυνας μεταξύ ΗΠΑ και Δανίας το 1951 και σήμερα υποστηρίζει:

• την έγκαιρη προειδοποίηση για εκτοξεύσεις πυραύλων,
• την αντιπυραυλική άμυνα,
• την επιτήρηση του διαστήματος για τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.

Η Γροιλανδία ελέγχει επίσης μέρος του λεγόμενου GIUK Gap (Γροιλανδία–Ισλανδία–Ηνωμένο Βασίλειο), μιας κρίσιμης θαλάσσιας ζώνης όπου το ΝΑΤΟ παρακολουθεί τις κινήσεις του ρωσικού ναυτικού στον Βόρειο Ατλαντικό.

Ο Τόμας Κρόσμπι, αναπληρωτής καθηγητής στρατιωτικών επιχειρήσεων στο Βασιλικό Κολέγιο Άμυνας της Δανίας, δήλωσε ότι μια αμερικανική προσάρτηση της Γροιλανδίας δεν θα πρόσφερε κανένα επιπλέον στρατηγικό πλεονέκτημα στις ΗΠΑ.

Όπως ανέφερε:

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα αποκτήσουν κανένα πλεονέκτημα αν στη Νουούκ κυματίζει η αμερικανική σημαία αντί της σημαίας της Γροιλανδίας. Ήδη διαθέτουν όλα τα στρατηγικά πλεονεκτήματα που επιθυμούν. Αν χρειάζονταν επιπλέον πρόσβαση για λόγους ασφάλειας, αυτή θα τους παραχωρούνταν ως έμπιστο σύμμαχο. Επομένως, το θέμα αυτό δεν αφορά τη βελτίωση της αμερικανικής εθνικής ασφάλειας.»

Το κοινοβούλιο της Δανίας ενέκρινε πέρυσι νομοσχέδιο που επιτρέπει τη δημιουργία αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων σε δανικό έδαφος, επεκτείνοντας τη συμφωνία που είχε συναφθεί το 2023 με την κυβέρνηση Μπάιντεν.

Παράλληλα, ο Δανός υπουργός Εξωτερικών, Λαρς Λόκε Ράσμουσεν, ξεκαθάρισε ότι η Δανία διατηρεί το δικαίωμα να καταγγείλει τη συμφωνία εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρήσουν να προσαρτήσουν ολόκληρη ή μέρος της Γροιλανδίας.

Ο ορυκτός πλούτος της Γροιλανδίας

Η Γροιλανδία διαθέτει σημαντικά αποθέματα σπάνιων γαιών, μετάλλων που είναι απαραίτητα για την κατασκευή:

• κινητών τηλεφώνων,
• ηλεκτρονικών υπολογιστών,
• μπαταριών,
• και άλλων τεχνολογιών αιχμής που αναμένεται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην οικονομία του μέλλοντος.

Αυτό έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλων δυτικών χωρών, οι οποίες επιδιώκουν να μειώσουν την εξάρτησή τους από την κυριαρχία της Κίνας στην αγορά των κρίσιμων αυτών ορυκτών.

Ωστόσο, η αξιοποίηση των μεταλλευτικών πόρων της Γροιλανδίας παραμένει δύσκολη λόγω του ιδιαίτερα σκληρού κλίματος και των αυστηρών περιβαλλοντικών περιορισμών, που αποτελούν σημαντικά εμπόδια για τους επενδυτές.