Η πιο μεγάλη αλλαγή δεν χτίστηκε με τούβλα. Χτίστηκε όταν τα παιδιά άρχισαν να ονειρεύονται

«Τι θέλεις να γίνεις όταν μεγαλώσεις;»

Η Nuru κάνει αυτή την ερώτηση σε κάθε εγγόνι της. Ακούει με προσοχή τις απαντήσεις τους, τους μιλά για τη σημασία της εκπαίδευσης και τους εξηγεί ότι κάθε όνειρο χρειάζεται γνώση για να γίνει πραγματικότητα. Αν κάποιο θέλει να γίνει οδηγός, το ενθαρρύνει να συνεχίσει το σχολείο και να αποκτήσει τις δεξιότητες που θα το οδηγήσουν εκεί. Αν κάποιο άλλο αγαπά τη γη, του θυμίζει πως ακόμη και η γεωργία σήμερα απαιτεί εκπαίδευση, νέες τεχνικές και συνεχή μάθηση.

Για πολλούς από εμάς, αυτή είναι μια συνηθισμένη κουβέντα ανάμεσα σε μια γιαγιά και τα εγγόνια της. Για τη Nuru, όμως, είναι η πιο απτή απόδειξη ότι ο τόπος της έχει αλλάξει.

Η Nuru ζει στην κοινότητα Τσαμγουίνο, στην περιφέρεια Ντοντόμα της Τανζανίας, όπου η ActionAid συνεργάζεται εδώ και χρόνια με την τοπική κοινωνία για να ενισχύσει την πρόσβαση στην εκπαίδευση, την προστασία των παιδιών και την ενδυνάμωση της κοινότητας. Οι αλλαγές που περιγράφει δεν προέκυψαν από μία μόνο παρέμβαση. Είναι αποτέλεσμα μιας μακρόχρονης συνεργασίας με τους κατοίκους, που δίνει στους ίδιους τα εφόδια για να διαμορφώνουν το μέλλον τους.

Όταν θυμάται τα προηγούμενα χρόνια, η εικόνα ήταν πολύ διαφορετική. Τα παιδιά των κτηνοτρόφων συχνά έμεναν μακριά από το σχολείο, πολλά παιδιά με αναπηρία δεν περνούσαν ποτέ την πόρτα μιας τάξης και τα κορίτσια εγκατέλειπαν την εκπαίδευση σε πολύ μικρή ηλικία. Οι επιλογές τους ήταν περιορισμένες, όχι επειδή τους έλειπαν οι δυνατότητες, αλλά επειδή έλειπαν οι ευκαιρίες.

Σήμερα η ίδια μιλά για μια κοινότητα που σκέφτεται διαφορετικά.

Τα παιδιά πηγαίνουν σχολείο, γνωρίζουν τα δικαιώματά τους, συμμετέχουν στις λέσχες παιδιών της ActionAid και συζητούν για τη συμπερίληψη, την ισότητα και την προστασία από τη βία. Μαθαίνουν να εκφράζουν τη γνώμη τους, να συνεργάζονται και να πιστεύουν ότι η φωνή τους έχει αξία.

«Τα ίδια τα παιδιά μεταφέρουν αυτά τα μηνύματα στην κοινότητα», λέει.

Και ίσως εκεί να βρίσκεται η πιο ουσιαστική αλλαγή. Όσα μαθαίνουν στην τάξη δεν μένουν μέσα στους τοίχους του σχολείου. Φτάνουν στα σπίτια, στις οικογένειες, στις συζητήσεις των γονιών και αλλάζουν σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο μια ολόκληρη κοινότητα βλέπει τα παιδιά της.

Η Nuru θυμάται ότι κάποτε τα παιδιά με αναπηρία έμεναν στο περιθώριο και πολλοί γονείς πίστευαν πως το σχολείο δεν είχε τίποτα να τους προσφέρει. Σήμερα τα βλέπει να κάθονται στα ίδια θρανία με τους συνομηλίκους τους, να τραγουδούν, να συμμετέχουν στις ίδιες δραστηριότητες και να μεγαλώνουν μαζί. Αντίστοιχα, όλο και περισσότερα κορίτσια συνεχίζουν την εκπαίδευσή τους, ανοίγοντας δρόμους που πριν από λίγα χρόνια έμοιαζαν κλειστοί.

Η αλλαγή αυτή συνοδεύτηκε και από ουσιαστικές παρεμβάσεις στην κοινότητα. Δημιουργήθηκαν νέες σχολικές αίθουσες, ανακαινίστηκαν χώροι διδασκαλίας, κατασκευάστηκαν ασφαλείς τουαλέτες και οργανώθηκαν εκπαιδεύσεις για παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικούς.

Για τη Nuru, όμως, ιδιαίτερη σημασία έχει το τι ακολούθησε. Όπως εξηγεί, οι πρώτες αυτές παρεμβάσεις κινητοποίησαν ακόμη περισσότερες αλλαγές. Το κράτος επένδυσε σε νέες σχολικές αίθουσες, κατοικίες για εκπαιδευτικούς και επιπλέον σχολικές υποδομές, δείχνοντας πως όταν μια κοινότητα οργανώνεται και διεκδικεί, μπορεί να προσελκύσει ακόμη μεγαλύτερη στήριξη.

Ένα ακόμη παράδειγμα είναι η οικολογική γεωργία, που πλέον αποτελεί μέρος της σχολικής ζωής. Τα παιδιά καλλιεργούν σχολικούς λαχανόκηπους και ανακαλύπτουν ότι η γεωργία δεν είναι μια αγγαρεία, αλλά μια δεξιότητα που μπορεί να τους εξασφαλίσει ένα αξιοπρεπές μέλλον. Παράλληλα, γνωρίζουν ότι η επαγγελματική εκπαίδευση αποτελεί μια ακόμη διαδρομή για να εξελίξουν τα ταλέντα και τις ικανότητές τους.

Η ίδια επιστρέφει ξανά και ξανά στην αξία της εκπαίδευσης.

«Θέλω όλα τα εγγόνια μου να σπουδάσουν», λέει. «Να μπορούν να επιλέξουν τον δρόμο τους.»

Και κάπου εκεί γίνεται φανερό ότι η πιο μεγάλη αλλαγή δεν είναι οι καινούργιες αίθουσες, ούτε οι ασφαλείς τουαλέτες, ούτε οι νέες υποδομές. Η πιο μεγάλη αλλαγή είναι ότι μια ολόκληρη κοινότητα άρχισε να πιστεύει πως κάθε παιδί αξίζει να έχει επιλογές.

Η ιστορία της Nuru αποτυπώνει στην πράξη τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η Αναδοχή της ActionAid. Η σταθερή υποστήριξη των Αναδόχων συμβάλλει στη δημιουργία ευκαιριών που δεν αφορούν μόνο ένα παιδί, αλλά ολόκληρη την κοινότητα: από την εκπαίδευση και την προστασία των παιδιών μέχρι την ενδυνάμωση των οικογενειών και τη συνεργασία με τις τοπικές αρχές, ώστε οι ίδιοι οι άνθρωποι να μπορούν να διαμορφώνουν το μέλλον τους.

Η Nuru χαμογελά όταν ακούει τα εγγόνια της να μιλούν για το μέλλον τους. Όχι γιατί γνωρίζει αν θα γίνουν οδηγοί, δασκάλες, τεχνίτες ή αγρότες. Χαμογελά γιατί μεγαλώνουν γνωρίζοντας ότι έχουν επιλογές, ότι έχουν όνειρα.

Και ίσως εκεί να βρίσκεται η πιο μεγάλη αλλαγή. Όχι στις σχολικές αίθουσες που χτίστηκαν, αλλά στα όνειρα που απέκτησαν χώρο να μεγαλώσουν.