ΗΠΑ: Εντείνονται οι πιέσεις για “πάγωμα” της θανατικής ποινής μετά την υπόθεση της Κρίστα Πάικ

Κορυφαίοι νομικοί, γιατροί και εκπρόσωποι θρησκευτικών κοινοτήτων ζητούν την επιβολή μορατόριουμ στη θανατική ποινή στις ΗΠΑ, μετά την αποτυχημένη προσπάθεια του Τενεσί να εκτελέσει την Κρίστα Πάικ, η οποία παρέμεινε ζωντανή, αλλά σε κρίσιμη κατάσταση και υπό σωτήρια ιατρική φροντίδα.

Η πρόσφατη σειρά αποτυχημένων και ιδιαίτερα σκληρών εκτελέσεων σε αμερικανικές πολιτείες όπου εφαρμόζεται η θανατική ποινή έφτασε σε νέο σημείο το βράδυ της Τετάρτης, όταν ο κυβερνήτης του Τενεσί, Μπιλ Λι, διέκοψε τη διαδικασία, αφού στην Πάικ είχαν ήδη χορηγηθεί δύο γεμάτες σύριγγες πεντοβαρβιτάλης.

Είναι το μοναδικό άτομο που έχει επιβιώσει μετά τη χορήγηση 5 mg του κατασταλτικού – μιας πολύ μεγάλης δόσης, η οποία υπό φυσιολογικές συνθήκες θεωρείται θανατηφόρα.

Μία ώρα μετά την πρώτη ένεση, αυτόπτες μάρτυρες την άκουσαν να εξακολουθεί να αναπνέει, να πνίγεται και να παλεύει, ενώ διαπιστώθηκε ότι η καρδιά της εξακολουθούσε να χτυπά. Οι δικηγόροι της δήλωσαν ότι παραμένουν άγνωστα τόσο η σημερινή κατάσταση της υγείας της όσο και ο βαθμός στον οποίο μπορεί να έχει υποστεί εγκεφαλική βλάβη εξαιτίας της έλλειψης οξυγόνου.

«Αδιανόητα βάρβαρη» διαδικασία

Η Σάντρα Μπάμπκοκ, ειδικός σε ζητήματα θανατικής ποινής στη Νομική Σχολή του Cornell και σύμβουλος της νομικής ομάδας της Πάικ, δήλωσε στον Guardian ότι όσα συνέβησαν ήταν «αδιανόητα βάρβαρα. Απαιτούν λογοδοσία».

Πρόσθεσε ότι, τουλάχιστον, ο Λι θα πρέπει πλέον να «μετατρέψει τη θανατική ποινή της Κρίστα Πάικ σε ισόβια κάθειρξη».

Ένας ακόμη δικηγόρος της Πάικ, ο Ράντι Σπάιβι, ο οποίος βρισκόταν στον θάλαμο εκτέλεσης, χαρακτήρισε την εμπειρία της «σκληρή και βασανιστική». Όπως είπε, μέτρησε ο ίδιος επτά βελόνες μόνο στο αριστερό χέρι της Pike, «μία από τις οποίες φαινόταν λυγισμένη όταν αφαιρέθηκε».

Η Πάικ, 50 ετών, είχε καταδικαστεί σε θάνατο για τη βίαιη δολοφονία το 1995 της έφηβης συμμαθήτριάς της Κολίν Σλέμερ. Επρόκειτο να γίνει η πρώτη γυναίκα που θα εκτελούνταν στο Τενεσί εδώ και περισσότερα από 200 χρόνια.

Κορυφαίες προσωπικότητες που ασχολούνται με τη θανατική ποινή στις ΗΠΑ δήλωσαν στον Guardian ότι η αποτυχημένη εκτέλεση συνιστά τόσο σοβαρή παραβίαση της συνταγματικής απαγόρευσης της «σκληρής και ασυνήθιστης τιμωρίας», ώστε θα πρέπει να ανασταλούν όλες οι εκτελέσεις.

Ο Μπράιαν Στίβενσον, διεθνώς αναγνωρισμένος δικηγόρος σε υποθέσεις θανατικής ποινής και ιδρυτής της Equal Justice Initiative στο Μοντγκόμερι της Αλαμπάμα, σημείωσε ότι τους τελευταίους μήνες είχαν διατυπωθεί πολλές προειδοποιήσεις για τις προβληματικές και αναξιόπιστες εκτελέσεις στις ΗΠΑ.

«Σχεδόν δώδεκα αποτυχημένες εκτελέσεις τα τελευταία χρόνια θα έπρεπε να είχαν οδηγήσει σε αναστολή των εκτελέσεων πολύ πριν από σήμερα», είπε.

Σύμφωνα με τον Στίβενσον, έχει έρθει η ώρα να αντιστραφεί το βασικό ερώτημα. Αντί να τίθεται το ζήτημα αν ένας κρατούμενος αξίζει να πεθάνει για το έγκλημα που διέπραξε, θα πρέπει να εξετάζεται το εξής:

«Αξίζουν οι κυβερνήσεις μας, οι οποίες ανέχονται την ανισότητα, την αναξιοπιστία και τις προκαταλήψεις, να αφαιρούν ζωές;»

Και πρόσθεσε: «Η τραγωδία της χθεσινής νύχτας καθιστά σαφές ότι πρέπει να σταματήσουμε αυτή την λανθασμένη πολιτική του να σκοτώνουμε ανθρώπους για να δείξουμε ότι το να σκοτώνεις είναι λάθος».

Δεύτερη αποτυχημένη εκτέλεση στο Τενεσί μέσα σε πέντε μήνες

Η Τετάρτη ήταν η δεύτερη φορά μέσα σε πέντε μήνες που το Τενεσί απέτυχε να πραγματοποιήσει εκτέλεση.

Τον Μάιο, ο Τόνι Καράδερς επέζησε από τη διαδικασία στον θάλαμο εκτέλεσης, καθώς η ομάδα δεν κατάφερε να τοποθετήσει ενδοφλέβια γραμμή.

Πλέον του έχει οριστεί νέα ημερομηνία εκτέλεσης για τον ερχόμενο Μάιο.

Είχαν προηγηθεί αντίστοιχες αποτυχίες στην Αλαμπάμα, όπου οι Αρχές δεν κατάφεραν να εκτελέσουν δύο θανατοποινίτες, τους Άλαν Μίλερ και Κένεθ Σμιθ, επειδή δεν μπορούσαν να εντοπίσουν φλέβα.

Η εικόνα κρατουμένων που οδηγούνται για εκτέλεση, μόνο και μόνο για να διακόπτεται η διαδικασία εξαιτίας βασικών αποτυχιών στην τοποθέτηση ενδοφλέβιας γραμμής, έχει οδηγήσει τις πολιτείες που εφαρμόζουν τη θανατική ποινή να αναζητούν εναλλακτικές μεθόδους αντί της θανατηφόρας ένεσης.

Ωστόσο, και αυτές οι εναλλακτικές μέθοδοι έχουν βρεθεί στο επίκεντρο προβλημάτων και έντονων αντιπαραθέσεων.

Οι Miller και Smith εκτελέστηκαν τελικά στην Αλαμπάμα με τη χρήση μιας πειραματικής μεθόδου, του αζώτου, την οποία κτηνίατροι έχουν απορρίψει ως απάνθρωπη ακόμη και για την ευθανασία γατών και σκύλων.

Τον Ιούνιο, ομοσπονδιακός δικαστής απαγόρευσε στην Αλαμπάμα τη χρήση αζώτου στις εκτελέσεις, κρίνοντας ότι συνιστά σκληρή και ασυνήθιστη τιμωρία.

Άλλες πολιτείες έχουν στραφεί στο εκτελεστικό απόσπασμα. Όμως και πρόσφατες εκτελέσεις με πυροβολισμό σημαδεύτηκαν από προβλήματα, με σφαίρες να αστοχούν από την καρδιά, σε τέτοιο βαθμό ώστε να διατυπωθούν ακόμη και υποψίες ότι ορισμένες από τις άστοχες βολές μπορεί να ήταν σκόπιμες.

«Αυτή είναι η ουσία της σκληρότητας»

Η Έλεν Πρεζάν, καθολική μοναχή και μία από τις πιο γνωστές προσωπικότητες του κινήματος κατά της θανατικής ποινής στις ΗΠΑ, κυρίως μετά τη μεταφορά του βιβλίου της Dead Man Walking στον κινηματογράφο, δήλωσε στον Guardian ότι όσα συνέβησαν το βράδυ της Τετάρτης αποτελούν τον ίδιο τον ορισμό της σκληρότητας.

«Αυτή είναι η ουσία της σκληρότητας. Παίρνεις έναν συνειδητό άνθρωπο, με φαντασία, του ορίζεις την ημερομηνία του θανάτου του, τον αναγκάζεις να την περιμένει ξανά και ξανά και στη συνέχεια τον βγάζεις έξω και προσπαθείς να τον σκοτώσεις. Την κατέστησαν ανυπεράσπιστη ενώ επιχειρούσαν εσκεμμένα να την σκοτώσουν – ποιο μεγαλύτερο ψυχικό βασανιστήριο μπορεί να υπάρξει για έναν άνθρωπο;»

Η Πρεζάν πρόσθεσε ότι ελπίζει η δοκιμασία που υπέστη η Πάικ «να λειτουργήσει λυτρωτικά για άλλους και να βοηθήσει να αφυπνιστεί το έθνος».

Καθώς αυξάνεται ταχύτατα ο αριθμός των φρικτά αποτυχημένων θανατηφόρων ενέσεων, δέχεται ολοένα και μεγαλύτερη κριτική η βασική θέση των υποστηρικτών αυτής της μεθόδου: ότι αποτελεί έναν ανθρώπινο, ιατρικά ελεγχόμενο και επιστημονικό τρόπο θανάτωσης.

Ο Τζόελ Ζάιβοτ, καθηγητής αναισθησιολογίας στην Ατλάντα της Τζόρτζια, ο οποίος έχει εξετάσει εκατοντάδες νεκροψίες ανθρώπων που εκτελέστηκαν στις ΗΠΑ, δήλωσε ότι η θανατηφόρα ένεση δεν μπορεί ποτέ να θεωρηθεί ιατρική πράξη.

«Πρόκειται για απομίμηση ιατρικής πράξης. Πρόκειται για ιδιοποίηση μιας ιατρικής πράξης. Επομένως, όταν κάτι πάει στραβά, αυτό δεν με εκπλήσσει καθόλου», είπε.

Ο Ζάιβοτ είχε κληθεί να καταθέσει ως πραγματογνώμονας σε ακρόαση που πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο ενώπιον ειδικού δικαστικού αξιωματούχου στην υπόθεση της Pike.

Είχε προειδοποιήσει τον ανώτερο δικαστή ότι η Pike πάσχει από αιματολογική διαταραχή, κατά την οποία τα αιμοπετάλιά της είναι αυξημένα, γεγονός που την καθιστά ευάλωτη σε θρομβώσεις.

Παράλληλα, είχε εξηγήσει ότι η Pike, ως μικρόσωμη γυναίκα που βρισκόταν σε απομόνωση στην πτέρυγα των μελλοθανάτων επί σχεδόν 30 χρόνια, πιθανότατα είχε φλέβες κακής ποιότητας, μικρής διαμέτρου και δύσκολες στον εντοπισμό.

«Τους το είπα. Τους προειδοποίησα», δήλωσε.

Ο ειδικός δικαστικός αξιωματούχος απέρριψε σχεδόν το σύνολο των στοιχείων που του παρουσιάστηκαν.

Η συζήτηση για ένα νέο μορατόριουμ

Η τελευταία φορά που οι ΗΠΑ είχαν επιβάλει μορατόριουμ στις εκτελέσεις ήταν το 1972, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε στην υπόθεση Furman v Georgia ότι η εφαρμογή της θανατικής ποινής ήταν αυθαίρετη και απρόβλεπτη.

Η απαγόρευση ήρθη τέσσερα χρόνια αργότερα.

Παραδόξως, οι εκκλήσεις για μια νέα πανεθνική αναστολή των εκτελέσεων εντείνονται ακριβώς σε μια περίοδο κατά την οποία κορυφώνεται και η πίεση για την πραγματοποίησή τους.

Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα καλέσει τις πολιτείες που εφαρμόζουν τη θανατική ποινή και το ομοσπονδιακό υπουργείο Δικαιοσύνης να επιταχύνουν τις εκτελέσεις, με τις εντολές του να έχουν ήδη αντίκτυπο.

Την περασμένη χρονιά καταγράφηκε ο υψηλότερος αριθμός εκτελέσεων στις ΗΠΑ εδώ και 16 χρόνια: 47 εκτελέσεις σε 12 πολιτείες.

Η Prejean υποστήριξε ότι η απάντηση στην αυξανόμενη αποφασιστικότητα της κυβέρνησης Trump και των πολιτειών που εφαρμόζουν τη θανατική ποινή είναι να έρθουν οι Αμερικανοί πολίτες πιο κοντά στην ίδια τη διαδικασία.

Παρέπεμψε στα ευρήματα της Gallup, η οποία παρακολουθεί επί δεκαετίες τη στάση της κοινής γνώμης απέναντι στη θανατική ποινή.

Το 1993, όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο της, το 80% των Αμερικανών υποστήριζε τη θανατική ποινή για όσους είχαν καταδικαστεί για φόνο.

Σήμερα, το ποσοστό αυτό έχει υποχωρήσει στο 52%.

«Αυτό είναι πρόοδος, αν και όχι αρκετή. Οι άνθρωποι έχουν καλή καρδιά, αλλά βρίσκονται πολύ μακριά από μια διαδικασία που παραμένει μυστική και κρυφή. Πρέπει να τη φέρουμε μπροστά τους, να τους βάλουμε μέσα στον θάλαμο εκτέλεσης, ώστε να γίνουν και οι ίδιοι μάρτυρες», είπε.