Ιστορική απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ για τα δικαιώματα των τρανς ατόμων

Σε μία πολύ σημαντική απόφαση για τα τρανς άτομα προχώρησε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Σύμφωνα με αυτήν, ένα κράτος μέλος δεν μπορεί πλέον να αρνείται τη μεταβολή των στοιχείων φύλου και ονόματος στα επίσημα έγγραφα (ληξιαρχική πράξη γέννησης, ταυτότητα), εάν αυτή η άρνηση εμποδίζει τον πολίτη να κυκλοφορεί ελεύθερα εντός της ΕΕ.

Τι είχε γίνει

Μια Βουλγάρα υπήκοος καταχωρίστηκε κατά τη γέννησή της ως άτομο ανδρικού φύλου με όνομα, προσωπικό αριθμό πολίτη και έγγραφα ταυτότητας που αντιστοιχούν στο εν λόγω φύλο. Ζει επί του παρόντος στην Ιταλία, όπου άρχισε ορμονική θεραπεία, και προσδιορίζεται πλέον ως γυναίκα.

Προσέφυγε στα βουλγαρικά δικαστήρια ζητώντας να αναγνωριστεί ότι είναι άτομο γυναικείου φύλου και να διαταχθεί η τροποποίηση των στοιχείων που αφορούν την προσωπική της κατάσταση στη ληξιαρχική πράξη γεννήσεώς της.

Παρά τις ιατρικές γνωματεύσεις και τη δικαστική πραγματογνωμοσύνη που επιβεβαίωναν την ταυτότητα φύλου που ζητούσε να της αναγνωριστεί, η αίτησή της απορρίφθηκε.

Τι είπαν τα βουλγαρικά δικαστήρια

Σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, όπως αυτή ερμηνεύθηκε από την ολομέλεια των πολιτικών τμημάτων του βουλγαρικού Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, ο όρος «φύλο» πρέπει να γίνεται αντιληπτός στη βιολογική του διάσταση, αποκλειομένης οποιασδήποτε τροποποίησης των αναφορών σχετικά με το φύλο, το όνομα και τον προσωπικό αριθμό πολίτη. Το δημόσιο συμφέρον, το οποίο βασίζεται στις ηθικές και/ή θρησκευτικές αξίες της βουλγαρικής κοινωνίας, υπερισχύει, σύμφωνα με την άποψη αυτή, του συμφέροντος των διεμφυλικών ατόμων.

Η απόφαση του ΔΕΕ

Με την απόφασή του, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι το δίκαιο της Ένωσης αντιτίθεται στη νομοθεσία κράτους μέλους η οποία δεν επιτρέπει την τροποποίηση των στοιχείων σχετικά με το φύλο που έχουν καταχωριστεί στο ληξιαρχικό μητρώο υπηκόου του εν λόγω κράτους μέλους ο οποίος άσκησε το δικαίωμά του ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής σε άλλο κράτος μέλος.

Το Δικαστήριο υπογραμμίζει καταρχάς ότι η έκδοση εγγράφων ταυτότητας εμπίπτει μεν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, πλην όμως τα κράτη μέλη οφείλουν να ασκούν την αρμοδιότητα αυτή τηρώντας το δίκαιο της Ένωσης.

Συναφώς, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η ασυμφωνία μεταξύ της ταυτότητας φύλου που βιώνει ένα φυσικό πρόσωπο και των στοιχείων σχετικά με το φύλο που αναγράφονται στο δελτίο ταυτότητάς του ενδέχεται να παρακωλύει την άσκηση του δικαιώματός του ελεύθερης κυκλοφορίας. Λόγω της ασυμφωνίας αυτής είναι δυνατό να υποχρεωθεί το εν λόγω πρόσωπο, σε πολλές καταστάσεις της καθημερινής ζωής –ιδίως κατά τη διάρκεια ελέγχων ταυτότητας, στο πλαίσιο διασυνοριακών μετακινήσεων ή για επαγγελματικούς λόγους–, να άρει αμφιβολίες που δημιουργούνται ως προς την ταυτότητά του ή ως προς τη γνησιότητα των επίσημων εγγράφων που έχει στην κατοχή του. Η κατάσταση αυτή προξενεί σημαντικές δυσχέρειες.

Γιατί έχει σημασία

Η απόφαση αυτή δεν αφορά μόνο τη συγκεκριμένη Βουλγάρα υπήκοο.

Πρακτικά, αν μια άλλη παρόμοια περίπτωση εμφανιστεί στην Ελλάδα, τη Ρουμανία ή την Πολωνία, ή σε οποιαδήποτε κράτος μέλος το τοπικό δικαστήριο είναι υποχρεωμένο να ακολουθήσει αυτή την ερμηνεία. Δεν χρειάζεται να ξαναρωτήσει το Δικαστήριο της ΕΕ, καθώς η “γραμμή” έχει πλέον χαραχτεί.

Η απόφαση ξεκαθαρίζει ότι οι “ηθικές ή θρησκευτικές αξίες” μιας κοινωνίας ή η βιολογική ερμηνεία του φύλου δεν αποτελούν επαρκή δικαιολογία για να παραβιάζονται τα δικαιώματα που παρέχει η ΕΕ.

Ακόμα και αν το Ανώτατο Δικαστήριο μιας χώρας λέει ότι το φύλο είναι μόνο βιολογικό, η απόφαση του ΔΕΕ το αναγκάζει να υποχωρήσει, καθώς το Ευρωπαϊκό Δίκαιο υπερισχύει.