Μαρικάρμεν: Η γυναίκα που άλλαξε την Ισπανία

Η 87χρονη Μαρικάρμεν Αμπασκάλ δεν θα μπορούσε ποτέ να φανταστεί ότι, στα τελευταία χρόνια της ζωής της, θα γινόταν η αφορμή για έναν πρωτοφανή κοινωνικό και πολιτικό αναβρασμό στην Ισπανία. Ούτε ότι η προσωπική της περιπέτεια θα την αναδείκνυε σε σύμβολο λόγω της δυσαρέσκειας που συσσωρευόταν εδώ και καιρό στην ισπανική κοινωνία.

Όλα αυτά μετά τη δικαστική απόφαση που επέβαλε την έξωσή της από το διαμέρισμα στη συνοικία Ρετίρο της Μαδρίτης, όπου ζούσε από όταν ήταν 17 ετών. Στις 23 Σεπτεμβρίου, οι εικόνες της απομάκρυνσής της πάνω σε φορείο, εν μέσω ισχυρής αστυνομικής παρουσίας, με εκατοντάδες νέους να φωνάζουν στον δρόμο «Δεν είσαι μόνη!», έγιναν η αφορμή για ένα κύμα κοινωνικής κινητοποίησης που εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την Ισπανία.

Τις επόμενες ημέρες, οι πλατείες γέμισαν από ανθρώπους που έβλεπαν στην Μαρικάρμεν, μια ηλικιωμένη γυναίκα με κινητικά προβλήματα, την  αντανάκλαση των τεράστιων εμποδίων που αντιμετωπίζουν εκατομμύρια πολίτες για να μπορέσουν να πληρώσουν τον ενοίκιό τους και να αποκτήσουν δική τους κατοικία.

Η κυβέρνηση Σάντσεθ επιχείρησε να ανταποκριθεί στη λαϊκή κατακραυγή με νομοθετικά διατάγματα, τα οποία όμως απορρίφθηκαν από το Κοινοβούλιο. Η εξέλιξη αυτή πυροδότησε την προκήρυξη πρόωρων εκλογών και την εξαγγελία γενικής απεργίας.

Δύο εβδομάδες μετά την έξωσή της, η Μαρικάρμεν, μια γυναίκα που μέχρι πρότινος ήταν άγνωστη στο ευρύ κοινό, πέθανε σε νοσοκομείο της Μαδρίτης, χωρίς να έχει καταφέρει να επιστρέψει στο σπίτι της.

Με τον θάνατό της, μετατράπηκε σε ένα ακόμη ισχυρότερο σύμβολο: το σύμβολο μιας βαθιάς δυσλειτουργίας ενός συστήματος που στερεί από τόσους ανθρώπους την πρόσβαση σε ένα θεμελιώδες δικαίωμα, αυτό της στέγασης.

Αλλά και σε κάτι περισσότερο: στο σύμβολο ενός κύματος αλληλεγγύης και ενσυναίσθησης μέσα σε μια κοινωνία που έμοιαζε απαθής και αδιάφορη απέναντι στην προοπτική να αλλάξουν τα πράγματα.

Χωρίς τη Μαρικάρμεν, τίποτα από αυτά δεν θα είχε συμβεί

Χωρίς η ίδια να το επιδιώξει, το δραματικό γεγονός που σημάδεψε το τέλος της ζωής της κινητοποίησε μια ολόκληρη κοινωνία.

Χωρίς τη Μαρικάρμεν, δεν θα δημιουργούνταν το κύμα διαμαρτυρίας στις πλατείες της Ισπανίας, ούτε δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές θα απαιτούσαν λύσεις απέναντι στα απαγορευτικά ενοίκια και στο δυσβάσταχτο κόστος της στέγασης.

Χωρίς τη Μαρικάρμεν, ο πολιτικός κόσμος δεν θα είχε αρχίσει ξαφνικά να συζητά αναζητώντας απαντήσεις και λύσεις. Ούτε η κυβέρνηση, έπειτα από οκτώ χρόνια στην εξουσία, θα είχε κινητοποιηθεί για να εγκρίνει εσπευσμένα νομοθετικά διατάγματα που προσέφεραν μια άμεση απάντηση, προκειμένου να αποτραπούν νέες εξώσεις.

Χωρίς τη Μαρικάρμεν και την καταψήφιση αυτών των διαταγμάτων στο Κοινοβούλιο, πιθανότατα δεν θα είχαν επισπευσθεί οι εκλογές για τις 29 Νοεμβρίου.

Λίγες ώρες πριν από τον θάνατό της, είχε ήδη προκηρυχθεί γενική απεργία για τις 11 Νοεμβρίου. Για πρώτη φορά στη δημοκρατική ιστορία της Ισπανίας, η πρωτοβουλία δεν ανήκε στα παραδοσιακά συνδικάτα, αλλά στις οργανώσεις που από την πρώτη στιγμή είχαν αναγνωρίσει στη Μαρικάρμεν ένα σύμβολο κοινωνικής αντίστασης. Πρωτόγνωρο ήταν και το ίδιο το αίτημα της κινητοποίησης: στο επίκεντρο δεν βρίσκονταν οι μισθοί ή οι εργασιακές συνθήκες, αλλά το δικαίωμα στη στέγαση, ένα ζήτημα που πλέον είχε αναδειχθεί σε μείζον κοινωνικό πρόβλημα.

Όπως αναφέρει η El Pais, στην Ισπανία υπήρχε η δυσαρέσκεια που διαπερνούσε ολόκληρη την κοινωνία, ξεπερνώντας τα όρια των γενεών και των ιδεολογιών. Χρειάστηκε, όμως, να εμφανιστεί αυτή η εύθραυστη και ανυπεράσπιστη γυναίκα για να αρχίσουν επιτέλους τα πράγματα να κινούνται.

Μια κοινωνία που ανακάλυψε ξανά την αλληλεγγύη

Μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες, η Ισπανία μοιάζει να έχει αλλάξει. Και όχι μόνο εξαιτίας των κοινωνικών αντιδράσεων και των πολιτικών εξελίξεων που προκάλεσε η ιστορία της Μαρικάρμεν. Οι προσπάθειες ορισμένων να την απαξιώσουν ή ακόμη και να τη χλευάσουν έχουν πλέον περάσει σε δεύτερη μοίρα. Η κληρονομιά που αφήνει πίσω της είναι πολύ μεγαλύτερη.

Η ιστορία της κατάφερε να ενώσει ανθρώπους διαφορετικών γενεών, δημιουργώντας έναν απρόσμενο δεσμό ανάμεσα σε μια ηλικιωμένη γυναίκα που έχασε το σπίτι της και σε χιλιάδες νέους που βγήκαν στους δρόμους για να τη στηρίξουν. Παρότι οι ζωές τους απείχαν πολύ, αναγνώρισαν στο πρόσωπό της μια κοινή αγωνία: την ολοένα και μεγαλύτερη δυσκολία πρόσβασης σε μια αξιοπρεπή και οικονομικά προσιτή κατοικία.

Η περίπτωση της Μαρικάρμεν ανέδειξε με τον πιο δραματικό τρόπο τις διαστάσεις ενός προβλήματος που αφορά εκατομμύρια ανθρώπους, αναγκάζοντας την πολιτική ηγεσία να το αντιμετωπίσει ως ζήτημα πρώτης προτεραιότητας. Γιατί η στεγαστική κρίση δεν είναι απλώς ένα οικονομικό πρόβλημα. Αγγίζει τον πυρήνα ενός θεμελιώδους δικαιώματος, που συνδέεται άμεσα με τη συνταγματική υπόσχεση για αξιοπρεπή ποιότητα ζωής.

Το ζητούμενο πλέον είναι η κοινωνική κινητοποίηση που ξεκίνησε στις 23 Σεπτεμβρίου να αποκτήσει ουσιαστικό αντίκρισμα. Με τις πρόωρες εκλογές να πλησιάζουν, τα πολιτικά κόμματα καλούνται να παρουσιάσουν συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες προτάσεις για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, αντί να περιοριστούν σε γενικόλογες υποσχέσεις.

Η έξωση της Μαρικάρμεν, όπως και τόσων άλλων ανθρώπων, δεν θα έπρεπε ποτέ να έχει συμβεί. Ωστόσο, η ιστορία της έχει ήδη αφήσει το αποτύπωμά της στην ισπανική κοινωνία, μετατρέποντάς την σε σύμβολο μιας ευρύτερης διεκδίκησης για το δικαίωμα στη στέγη.

Αυτό που μένει να φανεί είναι αν η δυναμική που δημιουργήθηκε θα οδηγήσει σε πραγματικές αλλαγές ή αν, με το πέρασμα του χρόνου, η συγκίνηση και η οργή θα υποχωρήσουν χωρίς αποτέλεσμα.

Ο ουσιαστικότερος φόρος τιμής στη Μαρικάρμεν θα ήταν να μη μείνει η ιστορία της απλώς ένα σύμβολο, αλλά να αποτελέσει την αφετηρία για φιλόδοξες και αποτελεσματικές παρεμβάσεις απέναντι στη στεγαστική κρίση. Αυτή είναι η παρακαταθήκη της και αυτή είναι η ευθύνη που αφήνει πίσω της.