“Μπρος – πίσω” από τον Τραμπ για το Ιράν: Ακροβατεί μεταξύ διπλωματίας και απειλών

Σε μια εβδομάδα που ξεκίνησε με τον Ντόναλντ Τραμπ να αποκαλύπτει ότι απείχε μόλις μία ώρα από το να «πάρει την απόφαση» να ξαναρχίσει τις επιθέσεις κατά του Ιράν, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών ταλαντεύτηκε ανάμεσα στην έκφραση ελπίδας για μια διαρκή κατάπαυση του πυρός και στις απειλές για στρατιωτική κλιμάκωση.

Τα αμφιλεγόμενα μηνύματα του Τραμπ συνέπεσαν επίσης με μια ανανεωμένη διπλωματική κινητικότητα, με το Ιράν να δηλώνει την Πέμπτη ότι έλαβε και εξετάζει την απάντηση της Ουάσινγκτον στην τελευταία πρόταση της Τεχεράνης για κατάπαυση του πυρός. Ο Τραμπ, εν τω μεταξύ, φάνηκε να υποδηλώνει ότι εξετάζει και μια τρίτη επιλογή: μια παρατεταμένη, εξαντλητική σύγκρουση.

Όπως λέει το Αl Jazeera, την Πέμπτη, αναδημοσίευσε άρθρο γνώμης της New York Post από τον Ρίτσαρντ Γκόλντμπεργκ, ανώτερο σύμβουλο στο Foundation for Defense of Democracies, ένα φιλοϊσραηλινό think tank που εδώ και καιρό υποστηρίζει στρατιωτική δράση κατά της Τεχεράνης.

Το άρθρο, με τίτλο «Δείτε πώς να συντρίψετε την Τεχεράνη σε τρεις κινήσεις», καλούσε τις ΗΠΑ να «διατηρήσουν τον αποκλεισμό και τον συνοδευτικό οικονομικό πόλεμο», να «αναδιαμορφώσουν τον κόσμο σύμφωνα με την αμερικανική ενεργειακή κυριαρχία» και να «διατάξουν τον αμερικανικό στρατό να ανοίξει δρόμο μέσω των Στενών του Ορμούζ ώστε να αποκαταστήσει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας με τους δικούς μας όρους, όχι της Τεχεράνης».

Η ανάρτηση ήρθε αφού αμερικανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι ο Τραμπ και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου διαφώνησαν έντονα σε τηλεφωνική επικοινωνία την Τρίτη σχετικά με το μέλλον του πολέμου με το Ιράν. Ο Νετανιάχου φέρεται να πίεσε τις ΗΠΑ να ξαναρχίσουν τις επιθέσεις, ενώ ο Τραμπ αντιστάθηκε σε νέες επιδρομές, ελπίζοντας σε συμφωνία.

Ο Τραμπ δεν επιβεβαίωσε τις αναφορές, αλλά όταν ρωτήθηκε την Τετάρτη, είπε για τον Νετανιάχου: «Είναι πολύ καλός άνθρωπος, θα κάνει ό,τι θέλω να κάνει».

Τι έχει πει ο Τραμπ αυτή την εβδομάδα;

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει στείλει συνεχώς γενικά και κατά καιρούς αντιφατικά μηνύματα σχετικά με το Ιράν, ακόμη και πριν από τον πόλεμο.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν τις επιθέσεις τους στις 28 Φεβρουαρίου, ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Η συμφωνία για την τρέχουσα παύση των συγκρούσεων, που ξεκίνησε στις 8 Απριλίου, ήρθε αφού ο Τραμπ εξαπέλυσε μερικές από τις πιο επιθετικές απειλές του, λέγοντας ότι «ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει» αν δεν επιτευχθεί συμφωνία.

«Αν βρίσκεσαι στην Τεχεράνη, δεν είσαι σίγουρος αν ο πρόεδρος ενδιαφέρεται πραγματικά για συμφωνία, γιατί κάθε μέρα, κάθε λίγες ώρες, αλλάζει θέση και απειλεί τους Ιρανούς με χτύπημα», δήλωσε στο Al Jazeera ο Σίνα Αζόντι, επίκουρος καθηγητής πολιτικής της Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο George Washington.

«Δεν μπορούν πραγματικά να αποφασίσουν αν οι ΗΠΑ θέλουν συμφωνία ή πόλεμο», είπε, προσθέτοντας ότι η συνεχής προτίμηση του Τραμπ για «διαπραγματεύσεις στον αέρα» δυσκολεύει την Τεχεράνη να αποδεχθεί παραχωρήσεις ιδιωτικά.

Η απρόβλεπτη στάση συνεχίστηκε και αυτή την εβδομάδα.

Την Κυριακή, ο Τραμπ απείλησε ότι «ο χρόνος τελειώνει» για το Ιράν, στην τελευταία ένδειξη ότι οι ΗΠΑ εξετάζουν το τέλος της τρέχουσας παύσης των συγκρούσεων, η οποία συνοδεύεται από συνεχιζόμενο ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.

Όμως τη Δευτέρα, ο Τραμπ είπε ότι τυχόν νέες επιθέσεις έχουν τεθεί «σε αναμονή» έπειτα από αίτημα του Κατάρ, της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Ο Τραμπ δήλωσε ότι διεξάγονται «σοβαρές διαπραγματεύσεις».

Η δήλωση ήρθε ενώ το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim μετέδωσε τη Δευτέρα ότι το Ιράν υπέβαλε αναθεωρημένο σχέδιο ειρήνης 14 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου. Την Τρίτη, ο Τραμπ είπε σε δημοσιογράφους ότι απείχε «μία ώρα από το να πάρει την απόφαση» να ξαναρχίσει τις επιθέσεις, αλλά τελικά συμφώνησε να δώσει στο Ιράν λίγες «ημέρες» για να επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις.

«Ίσως Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή –κάτι τέτοιο– ίσως στις αρχές της επόμενης εβδομάδας· ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα», είπε τότε. «Ίσως χρειαστεί να τους δώσουμε άλλο ένα μεγάλο χτύπημα. Δεν είμαι ακόμη σίγουρος».

Την Τετάρτη, ο Τραμπ συνέχισε να δείχνει ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να κινηθούν προς οποιαδήποτε κατεύθυνση.

«Βρισκόμαστε στα τελικά στάδια με το Ιράν. Θα δούμε τι θα συμβεί. Είτε θα υπάρξει συμφωνία είτε θα κάνουμε κάποια πράγματα λίγο άσχημα, αλλά ελπίζω να μη συμβεί αυτό», είπε σε δημοσιογράφους.

Πρόσθεσε: «Αν δεν πάρουμε τις σωστές απαντήσεις, όλα θα κινηθούν πολύ γρήγορα. Είμαστε όλοι έτοιμοι να προχωρήσουμε».

Στρατηγικό δίλημμα;

Ενώ οι υποστηρικτές του Τραμπ έχουν χαρακτηρίσει την προσέγγιση του «όλα είναι στο τραπέζι» ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής εξωτερικής πολιτικής τύπου «τρελού ανθρώπου», άλλοι λένε ότι αντανακλά το βαθιά ριζωμένο δίλημμα του προέδρου καθώς προσπαθεί να παρουσιάσει μια πειστική νίκη στη σύγκρουση. Η διατήρηση της σημερινής κατάστασης –ή η κλιμάκωση με νέες επιθέσεις– ενέχει κινδύνους για την αμερικανική οικονομία και μπορεί να οδηγήσει σε πτώση της δημοτικότητάς του σχετικά με τον χειρισμό του πολέμου.

Παράλληλα, η κυβέρνηση φαίνεται να γνωρίζει ότι οποιαδήποτε συμφωνία επιτευχθεί με το Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα θα πρέπει να θεωρηθεί ότι υπερβαίνει τη συμφωνία της εποχής Ομπάμα, το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), από το οποίο ο Τραμπ αποχώρησε το 2018, σύμφωνα με τον Ομάρ Ραχμάν, ερευνητή στο Middle East Council on Global Affairs.

Αυτό συμβαίνει τη στιγμή που η Τεχεράνη έχει βρει ένα «εργαλείο εξαναγκασμού εξαιρετικής ισχύος» στην ικανότητά της να ασκεί έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, ενισχύοντας τη διαπραγματευτική της ισχύ, έγραψε ο Ραχμάν σε ανάρτησή του την Πέμπτη.

«Μέσα σε αυτό το αδιέξοδο, η παγίδα της κλιμάκωσης καλεί», έγραψε ο Ραχμάν, «προσφέροντας τη μικρή ελπίδα ότι η άσκηση περισσότερης δύναμης μπορεί να αλλάξει την εξίσωση υπέρ του Τραμπ».

Την Πέμπτη, το αδιέξοδο φάνηκε να συνεχίζεται, με τον Τραμπ να υπόσχεται ότι θα αποκτήσει τον έλεγχο του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν — μια προοπτική που η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι είναι αδιαπραγμάτευτη.

Επανέλαβε επίσης την αντίθεσή του στο ενδεχόμενο το Ιράν να επιβάλει διόδια για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, ένα ακόμη από τα προηγούμενα αιτήματα της Τεχεράνης.