NYT: Ο Τραμπ έτοιμος να επιτρέψει την πώληση F-35 στην Τουρκία

Ο Αμερικανός Πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να δηλώσει στον Πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ότι είναι διατεθειμένος να επαναφέρει τη χώρα σε ένα πρόγραμμα που θα της επέτρεπε να αγοράσει μαχητικά αεροσκάφη stealth τύπου F-35, μια κίνηση που θα ανέτρεπε την απαγόρευση την οποία ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος επέβαλε πριν από επτά χρόνια για λόγους εθνικής ασφάλειας.

Ωστόσο, όπως σημειώνουν οι New York Times, η αλλαγή αυτή από τον Τραμπ, ο οποίος κατευθύνεται αυτή την εβδομάδα σε σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα και έχει δηλώσει ότι ετοίμαζε ένα δώρο που θα έκανε τον Ερντογάν «πολύ χαρούμενο», ενδέχεται να αντιμετωπίσει αντιδράσεις στο Κογκρέσο, το οποίο θα μπορούσε να επιχειρήσει να την εμποδίσει.

Τέσσερις ανώτεροι αξιωματούχοι της κυβέρνησης περιέγραψαν στους NYT την επερχόμενη αλλαγή πολιτικής, μετά από εβδομάδες παρασκηνιακών ενεργειών από αξιωματούχους εθνικής ασφάλειας με στόχο να ξεπεραστεί το αδιέξοδο. Αν και οι αξιωματούχοι διαφώνησαν σε ορισμένες λεπτομέρειες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ο Τραμπ θα επιχειρούσε να παρακάμψει τους περιορισμούς του Κογκρέσου και τους νομικούς περιορισμούς στην ενέργειά του, δήλωσαν ότι αναμένουν πως ο Τραμπ τουλάχιστον θα δώσει το σήμα πως έχει την πρόθεση να παραδώσει τα μαχητικά αεροσκάφη στην Τουρκία — αν και παραμένει αβέβαιο το πότε θα γίνει αυτό.

Όπως υπογραμμίζει το δημοσίευμα, δεν είναι ξεκάθαρο τι ακριβώς θα πει ο Τραμπ και οι αξιωματούχοι προειδοποίησαν ότι θα μπορούσε να αλλάξει γνώμη. Είναι απρόβλεπτος ακόμη και για το ίδιο του το επιτελείο. Ωστόσο, κυβερνητικοί αξιωματούχοι άφησαν να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να υπάρξει ανταλλαγή επιστολών μεταξύ των δύο ηγετών για να ξεκινήσει η διαδικασία. Όταν ζητήθηκε σχόλιο, εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου παρέπεμψε στις προηγούμενες δηλώσεις του προέδρου.

Το 2019, κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ, η Τουρκία αποβλήθηκε από το πρόγραμμα των F-35 επειδή αγόρασε προηγμένα αντιαεροπορικά συστήματα S-400 από τη Ρωσία. Εκείνη την περίοδο, η ανησυχία της Ουάσινγκτον ήταν ότι η Τουρκία θα μπορούσε να στρέψει τα συστήματα S-400 εναντίον των νεοπαραληφθέντων F-35 και ότι η Ρωσία θα αποκτούσε γνώσεις για το πώς να αντιμετωπίζει τις δυνατότητες stealth του μαχητικού και τα άλλα συστήματα αποφυγής πυραυλικών απειλών.

Πώς θα μπορούσε να ξεπεραστεί το “εμπόδιο” του νόμου του Κογκρέσου

Όμως, όπως τονίζει το δημοσίευμα, ο Ερντογάν συγκαταλέγεται μεταξύ των ηγετών με αυταρχικές τάσεις που ο Τραμπ θαυμάζει περισσότερο, και ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε πρόσφατα ότι ο Τραμπ είχε δώσει εντολή σε κυβερνητικούς αξιωματούχους να βρουν έναν τρόπο ώστε να παραδώσουν στον Τούρκο ηγέτη τα αεροσκάφη που έχει καταστήσει σαφές ότι επιθυμεί.

Πρέπει να ξεπεράσουν έναν νόμο που ψηφίστηκε από το Κογκρέσο το 2020 και ο οποίος εμποδίζει την πώληση F-35, εκτός εάν η κυβέρνηση καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η Τουρκία δεν διαθέτει πλέον τα ρωσικά συστήματα.

Φαίνεται ότι, προκειμένου να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, τα τουρκικά S-400 — πολλά από τα οποία εξακολουθούν να βρίσκονται μέσα στα κιβώτια μεταφοράς τους — ενδέχεται να παραδοθούν σε τρίτη χώρα, σύμφωνα με έναν κυβερνητικό αξιωματούχο που έχει εμπλακεί σε βάθος στις συνομιλίες.

Ένας δεύτερος αξιωματούχος δήλωσε ότι ο μηχανισμός αυτός δεν έχει ακόμη καθοριστεί. Πριν από τέσσερα χρόνια είχε γίνει λόγος για μεταφορά των πυραύλων στην Ουκρανία, όπου θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση των ρωσικών επιθέσεων, όμως η προσπάθεια αυτή κατέρρευσε. Φαίνεται απίθανο ο Τραμπ ή ο Ερντογάν να ήταν σήμερα διατεθειμένοι να πουλήσουν τα ισχυρά ρωσικά συστήματα στην Ουκρανία. Έχει γίνει επίσης συζήτηση για το ενδεχόμενο να καταστούν τα συστήματα μη λειτουργικά, ίσως με την αφαίρεση βασικών εξαρτημάτων.

Η Τουρκία ασκεί εδώ και χρόνια έντονες πιέσεις για την επανένταξή της στο πρόγραμμα των F-35, αλλά μέχρι τώρα δεν ήταν διατεθειμένη να εγκαταλείψει τα αντιαεροπορικά συστήματα που αγόρασε από τη Ρωσία — ακόμη και ενώ παραμένει μέλος της συμμαχίας του ΝΑΤΟ και φιλοξενεί αμερικανική βάση όπου αποθηκεύονται τακτικά πυρηνικά όπλα για πιθανή χρήση σε μια σύγκρουση του ΝΑΤΟ με τη Μόσχα.

Το 2019, ο Λευκός Οίκος ήταν ξεκάθαρος σχετικά με τους λόγους για τους οποίους απέκλεισε την Τουρκία από το πρόγραμμα, με κόστος για τις Ηνωμένες Πολιτείες περίπου μισό δισεκατομμύριο δολάρια.

«Το F-35 δεν μπορεί να συνυπάρξει με μια ρωσική πλατφόρμα συλλογής πληροφοριών που θα χρησιμοποιηθεί για την εκμάθηση των προηγμένων δυνατοτήτων του», ανέφερε τότε ανακοίνωση του Λευκού Οίκου. «Η Τουρκία υπήρξε επί μακρόν ένας αξιόπιστος εταίρος και σύμμαχος του ΝΑΤΟ για περισσότερα από 65 χρόνια, όμως η αποδοχή των S-400 υπονομεύει τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν όλοι οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ μεταξύ τους για την απομάκρυνση από τα ρωσικά συστήματα».

Ωστόσο, ο Τραμπ δεν αισθάνθηκε ποτέ άνετα με αυτή την απόφαση και συχνά κατηγορούσε τον άμεσο προκάτοχό του, τον Πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα, για τις συνθήκες που την κατέστησαν αναγκαία. Από τότε που επέστρεψε στην εξουσία, ο Τραμπ έχει εκφράσει δημοσίως και ιδιωτικώς σκέψεις για την ανατροπή της.

Τον περασμένο μήνα, ενώ βρισκόταν στο Οβάλ Γραφείο με τον Μαρκ Ρούτε, γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, ο Τραμπ ρωτήθηκε για τα F-35 και δήλωσε ότι θα έφερνε στον Ερντογάν ένα δώρο που θα τον έκανε «πολύ χαρούμενο». Ο Βανς δήλωσε ότι το ζήτημα είχε παραπεμφθεί στον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ και πρόσθεσε: «Ο Πιτ και ολόκληρη η ομάδα το εξετάζουν αυτή τη στιγμή, επειδή υπάρχουν ορισμένα πράγματα που πρέπει να πιστοποιήσουμε ότι έχουν συμβεί», εάν η κυβέρνηση επρόκειτο «να συμμορφωθεί με την αμερικανική νομοθεσία. Ο πρόεδρος μας έχει ζητήσει να το κάνουμε».

Ο κ. Τραμπ δήλωσε αργότερα: «Θα το διευθετήσουμε».

Οι μεγαλύτεροι πολέμιοι στο “δώρο” Τραμπ

Αποδεικνύεται ότι η «διευθέτηση» του ζητήματος δεν είναι εύκολη. Τον Ιούνιο του 2025, ο πρέσβης Τόμας Τζ. Μπάρακ Τζούνιορ προέβλεψε ότι η αντιπαράθεση με την Τουρκία για τα F-35 θα είχε επιλυθεί μέχρι το τέλος εκείνου του έτους και άφησε να εννοηθεί ότι το Κογκρέσο θα στήριζε την απόφαση. Ωστόσο, η επίλυση αυτή δεν ήρθε και ο Τραμπ βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο ότι το παρόν Κογκρέσο — ή το επόμενο — μπορεί να μην συμφωνήσει. Ορισμένοι Ρεπουμπλικάνοι, συμπεριλαμβανομένου του γερουσιαστή Τζιμ Ρις από το Αϊντάχο, ο οποίος ηγείται της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων, έχουν εκφράσει έντονο σκεπτικισμό.

Μεταξύ των μακροχρόνιων επικριτών της πώλησης των F-35 είναι και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου. «Η Τουρκία είναι μια σπουδαία χώρα, αλλά κυβερνάται από έναν άνθρωπο που ζητά ανοιχτά την εξόντωση του Ισραήλ», δήλωσε σε συνέντευξή του στην εκπομπή «Fox & Friends» τη Δευτέρα. «Κατέχει το ήμισυ της Κύπρου, μιας χώρας του ΝΑΤΟ. Απειλεί την Ελλάδα, μια άλλη χώρα του ΝΑΤΟ, και μιλά ανοιχτά για την κατάκτηση της Ιερουσαλήμ».

Εν αναμονή της συνάντησης Τραμπ – Ερντογάν στην Άγκυρα

Η πρώτη κυβέρνηση Τραμπ ανησυχούσε τόσο πολύ ότι η Ρωσία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το τουρκικό πρόγραμμα για τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με τα συστήματα stealth των F-35, ώστε επέβαλε κυρώσεις στην τουρκική υπηρεσία αμυντικών προμηθειών. Οι κυρώσεις αυτές παραμένουν σε ισχύ.

Την ίδια ώρα, αεροσκάφη F-35 που πληρώθηκαν από την Τουρκία αλλά δεν παραδόθηκαν ποτέ, βρίσκονται αποθηκευμένα στις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με έκθεση της Υπηρεσίας Ερευνών του Κογκρέσου.

Ο Τραμπ θα φτάσει στην Άγκυρα την Τρίτη, σε μια ευαίσθητη στιγμή για τη διατλαντική συμμαχία.

Εδώ και χρόνια έχει παραπονεθεί ότι οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι δεν συνεισφέρουν αρκετές αμυντικές δαπάνες στη συμμαχία. Παρότι φάνηκε προσωρινά ικανοποιημένος στη σύνοδο κορυφής του περασμένου έτους, όταν όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ, με εξαίρεση την Ισπανία, δεσμεύτηκαν να δαπανούν το 3,5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος τους για την άμυνα και επιπλέον 1,5% για συναφείς υποδομές, η αίσθηση επιτυχίας του είχε σύντομη διάρκεια. Άρχισε να απαιτεί ταχύτερες αυξήσεις και τους τελευταίους μήνες έχει εξοργιστεί ιδιαίτερα από αυτό που αντιλαμβάνεται ως έλλειψη υποστήριξης από τη συμμαχία κατά τη διάρκεια του πολέμου των ΗΠΑ με το Ιράν.

Κατά τη συνάντησή του με τον Ρούτε, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι παρευρίσκεται στη φετινή σύνοδο μόνο επειδή τη διοργανώνει ο κ. Ερντογάν και του ζήτησε να συμμετάσχει.

Ο Τραμπ έχει επίσης προκαλέσει ρήγματα στη συμμαχία λόγω της στάσης του απέναντι στον Πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντίμιρ Β. Πούτιν εν μέσω του πολέμου στην Ουκρανία. Ο Τραμπ έχει υιοθετήσει ορισμένα από τα επιχειρήματα του Πούτιν σχετικά με τη σύγκρουση και είχε μια έντονη αντιπαράθεση με τον Πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο Οβάλ Γραφείο πέρυσι. Ο Τραμπ αναμένεται να πραγματοποιήσει διμερή συνάντηση με τον Ζελένσκι την Τετάρτη.

Ο Τραμπ σχεδιάζει να συναντηθεί με τον Ερντογάν λίγο μετά την άφιξή του από την Ουάσινγκτον την Τρίτη. Στη συνέχεια αναμένεται να παρακαθίσει σε δείπνο με άλλους ηγέτες του ΝΑΤΟ. Την Τετάρτη θα συμμετάσχει σε συνεδρίαση εργασίας και στη συνέχεια θα παραχωρήσει συνέντευξη Τύπου πριν αναχωρήσει από την Τουρκία.