Ούλριχ Ζίγκμουντ: Από τα αποσμητικά χώρου, στην κορυφή της ακροδεξιάς στη Σαξονία

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορονοϊού, ένας ελάχιστα γνωστός τότε βουλευτής σε γερμανικό κρατίδιο άρχισε να καταφέρεται μέσω TikTok εναντίον των περιοριστικών μέτρων για την πανδημία. Διαμαρτυρόμενος για τις μάσκες, τους εμβολιασμούς και άλλες κυβερνητικές υποχρεώσεις, τις οποίες χαρακτήριζε «παράλογες», ο πολιτικός προσέλκυσε εκατομμύρια θεατές στα βίντεό του, χρησιμοποιώντας έναν προσιτό τόνο για να μεταφέρει ένα αντισυστημικό μήνυμα.

Σήμερα, ο πολιτικός αυτός, ο Ούλριχ Ζίγκμουντ, έχει αξιοποιήσει τη δημοτικότητά του στο διαδίκτυο και βρίσκεται πιο κοντά στην εξουσία από οποιονδήποτε άλλο ακροδεξιό πολιτικό στη Γερμανία μετά το τέλος της ναζιστικής εποχής, το 1945.

Ο 35χρονος Ζίγκμουντ, πρώην πωλητής αποσμητικών χώρου, είναι ο επικεφαλής υποψήφιος της Εναλλακτικής για τη Γερμανία στη Σαξονία-Άνχαλτ, ένα κρατίδιο στην ανατολική Γερμανία, όπου το κόμμα τερμάτισε πρώτο στις εκλογές της Κυριακής, χωρίς, ωστόσο, να συγκεντρώνει απόλυτη πλειοψηφία.

Για το πολιτικό κατεστημένο του Βερολίνου, το κόμμα του Ζίγκμουντ παραμένει απομονωμένο. Η γερμανική υπηρεσία εσωτερικών πληροφοριών το έχει χαρακτηρίσει «ύποπτο για εξτρεμισμό», κατηγορία την οποία το AfD απορρίπτει ως πολιτικά υποκινούμενη. Το κόμμα έχει δηλώσει ότι το Ισλάμ είναι ασύμβατο με το γερμανικό Σύνταγμα και έχει δεσμευτεί για μαζικές απελάσεις μεταναστών. Αρκετά ηγετικά στελέχη του διατηρούν στενές σχέσεις με τη Ρωσία, ενώ ορισμένα έχουν προχωρήσει σε υπαινικτικές αναφορές σχετικά με τη ναζιστική εποχή, μεταξύ άλλων υποβαθμίζοντας το Ολοκαύτωμα και επαναλαμβάνοντας ναζιστικά συνθήματα.

Ο ίδιος ο Ζίγκμουντ, σε συνέντευξή του σε podcast του Politico, είχε δηλώσει ότι δεν θα μπορούσε «να αποτολμήσει να κρίνει» αν το Ολοκαύτωμα ήταν το χειρότερο έγκλημα στην ιστορία της ανθρωπότητας, «επειδή δεν μπορώ σε καμία περίπτωση να έχω πλήρη εικόνα ολόκληρης της ανθρώπινης ιστορίας». Απέφυγε επίσης να καταδικάσει υποστηρικτές του που φώναζαν ρυθμικά το επώνυμό του, Ζίγκμουντ, κατά τρόπο που παρέπεμπε στον ναζιστικό χαιρετισμό «Sieg Heil».

Παρόλα αυτά, σύμφωνα με ειδικούς, ο Ζίγκμουντ έχει καταφέρει να κερδίσει ψηφοφόρους στη Σαξονία-Άνχαλτ χάρη στην ικανότητά του να παρουσιάζει τις σκληρές πολιτικές θέσεις του κόμματος με πιο προσιτό και αισιόδοξο ύφος από πολλούς συναδέλφους του στο AfD, χωρίς παράλληλα να παίρνει αποστάσεις από εξτρεμιστές.

Εκτός από τις απελάσεις μεταναστών, το κόμμα έχει προτείνει περικοπές στη χρηματοδότηση των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών μέσων, απαγόρευση των σημαιών υπερηφάνειας στα σχολεία και ενίσχυση της διδασκαλίας της ρωσικής γλώσσας, καθώς και φορολογικές ελαφρύνσεις για τις πολύτεκνες οικογένειες και δωρεάν παιδική φροντίδα.

«Μπορώ να δώσω κίνητρο, να δημιουργήσω ένα αίσθημα αισιοδοξίας και να βάλω ξανά τα πράγματα σε κίνηση», είχε δηλώσει ο Ζίγκμουντ σε συνέντευξή του στους New York Times νωρίτερα φέτος.

Ακριβώς αυτή η προσιτή εικόνα του τον έχει κάνει πιο αποδεκτό και σε ψηφοφόρους πέρα από τη σκληρή δεξιά εκλογική βάση του, σύμφωνα με τον καθηγητή Στέφεν Μάου, διακεκριμένο κοινωνιολόγο στο Πανεπιστήμιο Χούμπολτ του Βερολίνου.

«Είναι ένας καμβάς πάνω στον οποίο οι άνθρωποι μπορούν να προβάλλουν κάποια υπόσχεση για το μέλλον», δήλωσε ο καθηγητής Μάου.

Πολλοί πολιτικοί των παραδοσιακών κομμάτων, οι οποίοι χαρακτηρίζουν τον Ζίγκμουντ και το AfD επικίνδυνους, υποστηρίζουν επίσης ότι οι προτάσεις του είναι ανεδαφικές.

«Κάθε φορά που η συζήτηση περνά στην ουσία, όταν δηλαδή οι πολίτες ρωτούν πώς ακριβώς σκοπεύετε να πάτε οικονομικά τη χώρα μας μπροστά, είστε άφαντος», είπε στον Ζίγκμουντ ο Σβεν Σούλτσε, ο εν ενεργεία πρωθυπουργός της Σαξονίας-Άνχαλτ, στη διάρκεια τηλεοπτικής αντιπαράθεσης τον περασμένο μήνα.

Αφιέρωμα στο εξώφυλλο του κορυφαίου γερμανικού περιοδικού Der Spiegel τον Αύγουστο τον χαρακτήρισε «τον πιο επικίνδυνο άνθρωπο στη Γερμανία», εν μέρει επειδή η εύθυμη και θετική δημόσια εικόνα του καθιστά τους σκληρούς στόχους του κόμματός του πιο εύπεπτους για ορισμένους ψηφοφόρους.

Οι υποστηρικτές του Ζίγκμουντ αντιμετώπισαν τον χαρακτηρισμό ως παράσημο τιμής και, στις προεκλογικές του εμφανίσεις, του ζητούσαν να υπογράψει αντίτυπα του συγκεκριμένου τεύχους.

Από τα αποσμητικά χώρου στην πολιτική

Γεννημένος το 1990, λίγες εβδομάδες μετά την επανένωση της Ανατολικής και της Δυτικής Γερμανίας, ο Ούλριχ Ζίγκμουντ μεγάλωσε στη γραφική μεσαιωνική πόλη Τάνγκερμιντε, στην ανατολική Γερμανία.

Μεγαλώνοντας στην ανατολική πλευρά της χώρας, ενηλικιώθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία εντεινόταν η δυσαρέσκεια για τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε η επανένωση για την περιοχή του. Μετά το 1990, η οικονομία, η απασχόληση και ο πληθυσμός στην ανατολική Γερμανία υποχώρησαν, με αποτέλεσμα πολλοί Ανατολικογερμανοί να αισθάνονται αποκλεισμένοι από τη νέα Γερμανία. Πάνω σε αυτό το αίσθημα αδικίας θα επένδυε αργότερα το AfD, ιδιαίτερα στη Σαξονία-Άνχαλτ, όπου το ποσοστό ανεργίας, περίπου 8%, βρίσκεται σημαντικά πάνω από τον εθνικό μέσο όρο.

Στα 20 του, ο Ζίγκμουντ εργάστηκε ως υπεύθυνος πελατών σε πάροχο υπηρεσιών υγείας, προτού ιδρύσει τη δική του επιχείρηση στο Βερολίνο, πουλώντας αποσμητικά χώρου.

Εντάχθηκε στη Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU), το παραδοσιακό συντηρητικό κόμμα που σήμερα ηγείται του κυβερνητικού συνασπισμού σε ομοσπονδιακό επίπεδο.

Ωστόσο, όπως έχει αναφέρει σε παλαιότερες συνεντεύξεις του στα μέσα ενημέρωσης, σύντομα κουράστηκε από τις άκαμπτες δομές ηγεσίας του κόμματος και το 2014 προσχώρησε στο AfD. Όπως είχε δηλώσει, τον προσέλκυσε η Εναλλακτική για τη Γερμανία επειδή αντιτασσόταν σε αυτό που ο ίδιος θεωρούσε αυταρχική άσκηση πολιτικής από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση του Βερολίνου.

Το AfD ιδρύθηκε αρχικά ως κόμμα που αντιτασσόταν στην υιοθέτηση του ευρώ από τη Γερμανία. Όταν στη συνέχεια στράφηκε σε μια έντονα αντιμεταναστευτική ατζέντα, ο Ζίγκμουντ κατέβηκε υποψήφιος με το κόμμα στις εκλογές του 2016 για το κοινοβούλιο του κρατιδίου. Εξελέγη, καθώς το AfD συγκέντρωσε το 24% των ψήφων στη Σαξονία-Άνχαλτ, επωφελούμενο από την αυξανόμενη ανησυχία που είχε προκαλέσει η απόφαση της Γερμανίας να δεχθεί περίπου ένα εκατομμύριο πρόσφυγες κατά τη διάρκεια της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής κρίσης. Παράλληλα, υπηρέτησε και στο δημοτικό συμβούλιο της περιοχής του, μαζί με τον πατέρα και τον αδελφό του.

Το 2021 απέκτησε πανεθνική αναγνωρισιμότητα χάρη στα προσιτά βίντεό του για τους περιορισμούς της πανδημίας, συμβάλλοντας στο να παρουσιαστούν τόσο ο ίδιος όσο και το κόμμα του ως η φωνή των ψηφοφόρων που αισθάνονταν ότι τα παραδοσιακά κόμματα δεν τους εκπροσωπούσαν.

Σήμερα, ο Ζίγκμουντ έχει περισσότερους από 850.000 ακολούθους στο TikTok, αριθμός εξαιρετικά υψηλός για οποιονδήποτε Γερμανό πολιτικό, γεγονός που του προσφέρει μια ισχυρή πλατφόρμα για να ενισχύει την απήχηση των προεκλογικών ομιλιών του. Στις συγκεντρώσεις με μεγάλη προσέλευση, συχνά καταγράφει ο ίδιος με το κινητό του τη σκηνή και στη συνέχεια στρέφει την κάμερα προς το πλήθος, ώστε να δείξει στους διαδικτυακούς θεατές πόσο μεγάλη είναι η συγκέντρωση.

Τα κομψά πουκάμισά του και η χαρακτηριστική τούφα με τα γκρίζα μαλλιά τον έχουν καταστήσει αμέσως αναγνωρίσιμο στο Τάνγκερμιντε, τη γενέτειρά του των περίπου 10.000 κατοίκων. Κατά τη διάρκεια της συνέντευξής του στους Times νωρίτερα φέτος, περαστικοί τον χαιρετούσαν επανειλημμένα, του εύχονταν καλή επιτυχία ή του χαμογελούσαν.

Σε όλη τη διάρκεια της συζήτησης, συνδύαζε έναν μετρημένο, ακόμη και ανεκτικό τόνο, με ένα σκληρό και αποκλειστικό πολιτικό μήνυμα.

Είπε ότι δεν κατηγορεί τους μετανάστες που έρχονται στη Γερμανία — για να δεσμευτεί, μόλις λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, ότι θα κάνει τη ζωή τους στο κρατίδιό του «πολύ δύσκολη».

“Πουλά ψεύτικες ελπίδες”

Το υπόβαθρο των ανθρώπων που στελεχώνουν την προεκλογική του ομάδα αναδεικνύει επίσης τις αντιφάσεις του. Η εταιρεία παραγωγής που βρίσκεται πίσω από τα προσιτά και φιλικά προεκλογικά βίντεο του Ζίγκμουντ διευθύνεται από έναν ακροδεξιό ακτιβιστή του κινήματος των Ιντιταριανών, το οποίο οι γερμανικές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν κατηγορήσει για εξτρεμισμό. Ο εκπρόσωπος Τύπου του Ζίγκμουντ υπήρξε στο παρελθόν μέλος απαγορευμένης εξτρεμιστικής οργάνωσης που είχε ως πρότυπο τη Χιτλερική Νεολαία.

Μέρος της στρατηγικής του είναι να αξιοποιεί τη νοσταλγία που αισθάνονται ορισμένοι κάτοικοι για την Ανατολική Γερμανία, παρότι ο ίδιος γεννήθηκε μετά την κατάρρευσή της. Αν και πολλοί θυμούνται το κομμουνιστικό καθεστώς ως δικτατορία, κάποιοι το ανακαλούν ως μια εποχή πλήρους απασχόλησης και σταθερότητας.

Σε μία προεκλογική εκδήλωση εμφανίστηκε κωμικός που τραγούδησε τον εθνικό ύμνο της Ανατολικής Γερμανίας — μια κίνηση τόσο αμφιλεγόμενη, καθώς θεωρήθηκε ότι νομιμοποιούσε ένα αυταρχικό καθεστώς, ώστε ακόμη και ορισμένοι πολιτικοί του AfD έσπευσαν να πάρουν αποστάσεις.

Σε ορισμένες εκδηλώσεις, ο Ζίγκμουντ διέσχιζε την ύπαιθρο πάνω σε μια Simson, μια χαμηλής ισχύος δίχρονη μοτοσικλέτα ανατολικογερμανικής κατασκευής, η οποία έχει συνδεθεί εδώ και δεκαετίες με την καθημερινότητα της κομμουνιστικής εποχής. Η δική του ήταν βαμμένη σε γαλάζιο χρώμα, ώστε να ταιριάζει με τα χρώματα του AfD.

Άλλες φορές, ωστόσο, έχει επιδιώξει να κοιτάξει προς το μέλλον και όχι προς το παρελθόν. Αξιοποιώντας τη διάχυτη απογοήτευση για την υψηλή ανεργία και το αυξημένο κόστος ζωής, παρουσιάζει την εικόνα ενός καλύτερου, αν και ασαφώς προσδιορισμένου, μέλλοντος υπό την ηγεσία του AfD.

«Τα πράγματα παντού πηγαίνουν προς τα κάτω και αυτό είναι ένα κακό και αποθαρρυντικό σημείο εκκίνησης», είχε δηλώσει στη συνέντευξή του στους Times. «Θέλω τα πράγματα να αρχίσουν να πηγαίνουν προς τα πάνω», πρόσθεσε.

Οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι απλώς πουλά ψεύτικες ελπίδες, παραπέμποντας μάλιστα στο παρελθόν του ως πωλητή.

«Ανακάλυψα από νωρίς ότι το δυνατό μου σημείο είναι οι πωλήσεις», είχε δηλώσει ο Ζίγκμουντ σε επιχειρηματικό περιοδικό το 2014. «Λατρεύω να πουλάω».