“Παιχνίδι αντοχής” ΗΠΑ και Ιράν στα Στενά του Ορμούζ

Η οικονομική αναμέτρηση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν εισέρχεται σε μια νέα, κρίσιμη φάση, με φόντο τον πρόσφατο ναυτικό αποκλεισμό στα Στενά του Ορμούζ. Η κυβέρνηση Τραμπ στοιχηματίζει στην οικονομική υπεροχή των 31 τρισεκατομμυρίων δολαρίων της Αμερικής, ενώ η Τεχεράνη ποντάρει στην ιστορική της αντοχή στις στερήσεις και στον έλεγχο των στρατηγικών υδάτων.

Είναι σίγουρο ότι -αν ο αποκλεισμός διαρκέσει- θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή ζημιά τόσο στην ιρανική όσο και στην αμερικανική οικονομία αλλά το ερώτημα είναι ποιος θα λυγίσει πρώτος; Οι ειδικοί πάντως “ψηφίζουν” υπέρ ενός εκ των δύο.

Οι ΗΠΑ, με την οικονομία των 31 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, στοιχηματίζουν ότι μπορούν να αντέξουν καλύτερα.

Όμως, η επιβολή του αποκλεισμού θα απαιτήσει σοβαρή στρατιωτική ισχύ, θέτοντας τα αμερικανικά στρατεύματα σε κίνδυνο – μια συνέπεια που οι ΗΠΑ έχουν σε μεγάλο βαθμό αποφύγει μέχρι στιγμής, διεξάγοντας το μεγαλύτερο μέρος των επιθέσεών τους από αέρος. Η επιβίβαση σε εχθρικά πλοία και ο έλεγχος επικίνδυνων υδάτων απειλούν να αυξήσουν τον αριθμό των Αμερικανών νεκρών.

Οι Αμερικανοί είναι ήδη σε μεγάλο βαθμό αντίθετοι στον πόλεμο, και ο αποκλεισμός ενέχει τον κίνδυνο δύο αποτελεσμάτων για τα οποία έχουν δείξει μηδενική ανοχή: ακόμα υψηλότερες τιμές στα καύσιμα και απώλειες στρατιωτών. Ο Τραμπ ποντάρει ότι το Ιράν θα υποχωρήσει πρώτο, αλλά το Ιράν έχει αντέξει στο παρελθόν τα οικονομικά “πλήγματα” και υπάρχουν λίγες ενδείξεις ότι είναι έτοιμο να υπαναχωρήσει από αυτή την υπαρξιακή μάχη.

«Δεν είμαι σίγουρη ότι κάποια από τις δύο πλευρές είναι έτοιμη να κάνει ελιγμό αποφυγής», δήλωσε στο CNN η Helima Croft, επικεφαλής παγκόσμιας στρατηγικής εμπορευμάτων στην RBC Capital Market και πρώην αναλύτρια της CIA.

“Κάθε σταγόνα -πετρελαίου- μετράει”

Ο αποκλεισμός θα μπορούσε να αφαιρέσει από την παγκόσμια αγορά τα 1,8 εκατομμύρια βαρέλια αργού που εξάγει το Ιράν καθημερινά κατά τη διάρκεια του πολέμου. Αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 2% της παγκόσμιας καθημερινής ζήτησης – όχι τεράστια ποσότητα, αλλά όταν 12 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα έχουν μπλοκαριστεί από το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών από το Ιράν, κάθε σταγόνα μετράει.

Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου έχει ήδη δείξει τι θα μπορούσε να συμβεί αν ο αποκλεισμός διαρκέσει: Οι τιμές του αργού αυξήθηκαν έως και 8% τη Δευτέρα. Αυτό θα μπορούσε να στείλει τις τιμές της βενζίνης, που βρίσκονται ήδη σε υψηλό 4 ετών, ακόμα ψηλότερα. Οι τιμές σημείωσαν τη μεγαλύτερη άνοδο από το 2022 τον περασμένο μήνα, και οι Αμερικανοί, ανήσυχοι για τον πληθωρισμό, δείχνουν μηδενική ανοχή σε περαιτέρω επιβάρυνση του κόστους ζωής.

Ο Τραμπ, μιλώντας στο Fox Business τη Δευτέρα, αναγνώρισε ότι οι υψηλές τιμές στα καύσιμα θα μπορούσαν να διαρκέσουν μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. «Θα μπορούσε να συμβεί, θα μπορούσε να παραμείνει το ίδιο, ή ίσως λίγο υψηλότερα, αλλά θα πρέπει να κυμαίνεται στα ίδια επίπεδα», δήλωσε ο Τραμπ.

Ωστόσο, ένας επιτυχημένος αποκλεισμός θα μπορούσε να είναι σημαντικά πιο καταστροφικός για το Ιράν.

Ο αποκλεισμός θα στραγγαλίσει τις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν, αφαιρόντας του την κύρια πηγή εσόδων του, σημείωσε ο Dan Pickering, ιδρυτής και επικεφαλής επενδύσεων της Pickering Energy Partners. Η μοναδική διαδρομή αγωγού του Ιράν —προς ένα λιμάνι στον Κόλπο του Ομάν— έχει ρεαλιστική ικανότητα εξαγωγής μόλις 200.000 βαρελιών την ημέρα, και το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ θα μπορούσε επίσης να προσπαθήσει να αποκλείσει και αυτό το σημείο.

«Το Ιράν σίγουρα θα πληγεί από αυτό, και μάλιστα σοβαρά», δήλωσε ο Adnan Mazarei, ανώτερος συνεργάτης για υποθέσεις Μέσης Ανατολής στο Peterson Institute for International Economics.

Πόσο μπορεί να αντέξει το Ιράν;

Παρόλα αυτά, το Ιράν είναι καλά εξοικειωμένο με τις κυρώσεις και την οικονομική ασφυξία, και διαθέτει τους πόρους για να αντέξει για αρκετό καιρό. Αφότου οι ΗΠΑ ήραν τις κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο τον περασμένο μήνα, η παραγωγή αργού της χώρας εκτινάχθηκε. Οι συνολικοί όγκοι ιρανικού αργού στο νερό —συμπεριλαμβανομένης της πλωτής αποθήκευσης και των φορτίων υπό διαμετακόμιση— έφτασαν περίπου τα 190 εκατομμύρια βαρέλια αυτή την εβδομάδα, σύμφωνα με τον Johannes Rauball, ανώτερο αναλυτή έρευνας αργού στην Kpler.

Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ θα μπορούσε να αναχαιτίσει μέρος αυτού του φορτίου, αλλά η διακοπή όλης αυτής της ποσότητας θα ήταν δύσκολη υπόθεση.

«Τα τρέχοντα μέτρα είναι απίθανο να επηρεάσουν ουσιαστικά το Ιράν βραχυπρόθεσμα», δήλωσε ο ίδιος.

Μια μεγάλη πινακίδα που τοποθετήθηκε στην πλατεία Βανάκ στην Τεχεράνη στις 12 Απριλίου 2026, αναγράφει μηνύματα ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν υπό τον έλεγχο του Ιράν.

Το Ιράν έχει επίσης αναπτύξει τεχνάσματα για να αποφεύγει τις κυρώσεις στο παρελθόν. Έχει ιστορικό στην ανάμειξη του πετρελαίου του με το πετρέλαιο του Ιράκ ή στη λαθραία μεταφορά καυσίμων μέσω του Πακιστάν, σημείωσε ο Hasan Alhasan, ανώτερος συνεργάτης για την Πολιτική στη Μέση Ανατολή στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών στο Μπαχρέιν.

Λοιπόν, ποιος θα υποχωρήσει πρώτος;

«Ο χρόνος λειτουργεί υπέρ του Ιράν», δήλωσε ο Rauball.

«Το Ιράν έχει αντιμετωπίσει καταστροφικές κυρώσεις στο παρελθόν και ποτέ δεν εγκατέλειψε το δικαίωμά του στον εμπλουτισμό ουρανίου», είπε η Croft.

«Το Ιράν μπορεί πιθανότατα να αντέξει περισσότερο από όσο το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ θα ήθελε να επιβάλλει τον αποκλεισμό», πρόσθεσε η Karen Young, ανώτερη ερευνήτρια στο Κέντρο Παγκόσμιας Ενεργειακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Columbia.

Τρεις ψήφοι υπέρ του Ιράν.

Νέα φάση του πολέμου

Με τον αποκλεισμό, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν ουσιαστικά ένα επίπονο έργο: την απόσπαση του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν.

Η κυβέρνηση Τραμπ δήλωσε πριν από περισσότερο από ένα μήνα ότι το Ναυτικό θα συνοδεύει πετρελαιοφόρα μέσω των στενών. Αλλά αυτό δεν συνέβη ποτέ, εν μέρει λόγω του κινδύνου για τα στρατεύματα από την πλοήγηση σε στενά ύδατα, ενώ παράλληλα θα έπρεπε να αποκρούουν ιρανικές νάρκες και σκάφη επίθεσης. Οι περίπλοκες υλικοτεχνικές ανάγκες κατέστησαν το σχέδιο χαμηλής προτεραιότητας για το Ναυτικό, το οποίο επικεντρώθηκε αντ’ αυτού στην εξάλειψη των επιθετικών δυνατοτήτων του Ιράν.

Ο αποκλεισμός του Τραμπ είναι λειτουργικά ίδιος με το σχέδιο συνοδείας, μόνο που ο στόχος έχει αλλάξει: Τα πλοία του Ναυτικού θα έχουν ως αποστολή την αναχαίτιση και την κατάληψη εχθρικών σκαφών για να εμποδίσουν το Ιράν να βγάλει το πετρέλαιό του στον ωκεανό.

Πρόκειται για μια σοβαρή κλιμάκωση του πολέμου: Ο Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα ότι οι ΗΠΑ θα βυθίσουν οποιοδήποτε ιρανικό πλοίο πλησιάσει τον αμερικανικό αποκλεισμό. Ένας ανώτερος Ιρανός νομοθέτης απάντησε ότι τυχόν σκάφη του Ναυτικού που θα προσπαθήσουν να αποκλείσουν τα λιμάνια του Ιράν θα «σταλούν στον πάτο της θάλασσας». Δεν είναι μια κενή απειλή: Ακόμη και με αποδυναμωμένο Ναυτικό, το Ιράν έχει αποδειχθεί ικανό να στοχεύει σκάφη στα στενά με μικρά ταχύπλοα και φθηνά drones.

Ο αποκλεισμός ενέχει επίσης τον κίνδυνο εξάπλωσης του πολέμου πέρα από τα τρέχοντα όριά του. Το Ιράν έχει ήδη απαντήσει σε προηγούμενες επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ ανατινάζοντας κρίσιμες ενεργειακές υποδομές στο Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία, και η Croft δήλωσε ότι αναμένει πως η Τεχεράνη θα αυξήσει τις επιθέσεις σε περιφερειακές ενεργειακές εγκαταστάσεις εάν ο Τραμπ κάνει πράξη την απειλή του.

Ο κίνδυνος, ωστόσο, δεν περιορίζεται στα Στενά του Ορμούζ. Η Helima Croft προειδοποιεί ότι οι Χούθι στην Υεμένη και οι πολιτοφυλακές στο Ιράκ είναι έτοιμες να διευρύνουν το μέτωπο, έχοντας ήδη δώσει δείγματα γραφής με επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα και σε σαουδαραβικούς αγωγούς.

Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο Adnan Mazarei, είναι πλέον ουτοπικό να πιστεύει κανείς ότι ένας τέτοιος αποκλεισμός θα μείνει εγκλωβισμένος στα σύνορα του Ιράν.