Τα ακανθώδη σημεία του μνημονίου ΗΠΑ-Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου

Το «μνημόνιο κατανόησης» που αποτελεί το σχέδιο συμφωνίας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν μπορεί να είναι μικρό σε έκταση, αλλά όπως όλα δείχνουν χρειάζεται πολύ χρόνο για να οριστικοποιηθεί, καθώς κάθε λέξη μετράει.

Μπορεί Αμερικανοί αξιωματούχοι να δήλωσαν την Πέμπτη ότι το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέληξαν σε μια προσωρινή συμφωνία για να μετατρέψουν την υπάρχουσα εκεχειρία σε μια πιο μακροπρόθεσμη διευθέτηση, αλλά την Παρασκευή, ο Ντόναλντ Τραμπ υπέβαλε μια σειρά από απαιτήσεις – για τα Στενά του Ορμούζ, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την αποδέσμευση των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που κατέχονται στο εξωτερικό – οι οποίες δεν έγιναν δεκτές με ικανοποίηση στην Τεχεράνη.

Οι ισχυρισμοί του Τραμπ, σε μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ήταν «ένα μείγμα αλήθειας και ψεύδους» και μια προσπάθεια προβολής μιας «κατασκευασμένης νίκης», ανέφερε το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars.

«Τα “πρέπει” που αναφέρουν οι Αμερικανοί είναι στην πραγματικότητα αιτήματα», δήλωσε ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκάεϊ.

Φαίνεται λοιπόν ότι το Μνημόνιο Συνεργασίας είναι ακόμη, στην καλύτερη περίπτωση, ένα πόνημα σε πλήρη εξέλιξη.

Γκαλιμπάφ: Καμία συμφωνία αν δεν υπάρχει βεβαιότητα ότι διασφαλίζονται τα δικαιώματα του ιρανικού λαού

Οι Ιρανοί δηλώνουν ότι δεν βιάζονται όσον αφορά τις διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οποιαδήποτε συμφωνία πρόκειται να υπογραφεί, τονίζουν σε κάθε ευκαιρία Ιρανοί αξιωματούχοι, θα πρέπει να διασφαλίζει και να εγγυάται τα εθνικά συμφέροντα του Ιράν.

Ο πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου και επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, δήλωσε ότι η Τεχεράνη δεν πρόκειται να αποδεχθεί καμία συμφωνία που θα τερματίζει τη σύγκρουσή της με τις Ηνωμένες Πολιτείες, εάν δεν υπάρχει βεβαιότητα ότι διασφαλίζονται τα δικαιώματα του ιρανικού λαού, όπως μετέδωσαν κρατικά μέσα ενημέρωσης.

Ο Γκαλιμπάφ προέβη στις δηλώσεις αυτές κατά τη διάρκεια διαδικτυακής συνεδρίασης του Κοινοβουλίου που πραγματοποιήθηκε το πρωί της Κυριακής.

«Δεν υπάρχει εμπιστοσύνη στα λόγια και τις υποσχέσεις του εχθρού. Το μοναδικό μας κριτήριο είναι η επίτευξη απτών αποτελεσμάτων πριν εκπληρώσουμε τις δικές μας δεσμεύσεις σε αντάλλαγμα», ανέφερε.

Η δήλωσή του έγινε μετά την ορκωμοσία του ως επανεκλεγμένου προέδρου του Κοινοβουλίου, μαζί με τα υπόλοιπα μέλη του προεδρείου.

Παράλληλα, οι Ιρανοί υποστηρίζουν ότι έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στις συνομιλίες, με πολλά ζητήματα να έχουν σε μεγάλο βαθμό επιλυθεί. Την ίδια στιγμή, συνεχίζονται οι ανταλλαγές τροποποιήσεων, μηνυμάτων και προτάσεων μεταξύ των δύο πλευρών, μέσω Πακιστανών διαμεσολαβητών.

Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένα βασικά σημεία τριβής, τα οποία, από την πλευρά του Ιράν, αφορούν κυρίως την οικονομία.

Το πρώτο αφορά τα δεσμευμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία στις ΗΠΑ.

Το δεύτερο σχετίζεται με το αίτημα της Τεχεράνης για τη δημιουργία ταμείου ανοικοδόμησης.

Το τρίτο, αφορά το αίτημα του Ιράν να εξαιρεθεί από την απαγόρευση στις πωλήσεις πετρελαίου και πετροχημικών προϊόντων του.

Οι αλλαγές που επιθυμεί ο Τραμπ

Νωρίτερα, την Κυριακή (31/5) ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ζήτησε σειρά τροποποιήσεων στο σχέδιο συμφωνίας που διαπραγματεύτηκαν οι Αμερικανοί απεσταλμένοι με τους Ιρανούς ομολόγους τους, κατά τη διάρκεια σύσκεψης στην Αίθουσα Διαχείρισης Κρίσεων (Situation Room) του Λευκού Οίκου την Παρασκευή (29/5), σύμφωνα με ανώτερους αξιωματούχους της αμερικανικής κυβέρνησης που επικαλείται το Axios.

Παρότι ο Τραμπ επιθυμεί την επίτευξη συμφωνίας και εκτιμά ότι αυτή μπορεί να οριστικοποιηθεί σύντομα, στοχεύει να ενισχύσει ορισμένα σημεία που θεωρεί κρίσιμα, κυρίως σε ό,τι αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει η Τεχεράνη.

Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε προαναγγείλει τη σύσκεψη της Παρασκευής, αφήνοντας να εννοηθεί ότι έβλεπε θετικά το ενδεχόμενο αποδοχής της συμφωνίας. Ωστόσο, μετά τη συνάντηση, αξιωματούχος του Λευκού Οίκου υπογράμμισε ότι ο Τραμπ «θα υπογράψει μόνο μια συμφωνία που είναι καλή για την Αμερική, σέβεται τις κόκκινες γραμμές του και διασφαλίζει ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο».

Σύμφωνα με τους New York Times, που επικαλούνται αξιωματούχους με γνώση των συνομιλιών, ο πρόεδρος των ΗΠΑ σκλήρυνε ορισμένους από τους όρους της προηγούμενης πρότασης και έστειλε αυτό το νέο σχέδιο στην Τεχεράνη.

Την ίδια ώρα, Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στα κρατικά μέσα ενημέρωσης ότι ούτε η Τεχεράνη έχει εγκρίνει το τελικό κείμενο της συμφωνίας, παρά τους ισχυρισμούς Αμερικανών αξιωματούχων νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα ότι το Ιράν ήταν έτοιμο να υπογράψει και απέμενε μόνο η τελική απόφαση του Τραμπ.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το προσχέδιο του μνημονίου προβλέπει δέσμευση του Ιράν να μην επιδιώξει την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου, χωρίς όμως να περιλαμβάνει πιο συγκεκριμένες παραχωρήσεις. Παράλληλα, προβλέπεται περίοδος 60 ημερών για διαπραγματεύσεις σχετικά με τις πυρηνικές υποχρεώσεις της Τεχεράνης και την άρση αμερικανικών κυρώσεων.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται η τύχη των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν και οι περιορισμοί στον περαιτέρω εμπλουτισμό. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, ο Τραμπ επιθυμεί πιο σαφείς προβλέψεις σχετικά με τον τρόπο και το χρονοδιάγραμμα μεταφοράς ή διαχείρισης του πυρηνικού υλικού.

Παράλληλα, φέρεται να επιδιώκει αλλαγές και στη διατύπωση που αφορά το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς για τη διεθνή αγορά πετρελαίου.

Το άνοιγμα του Ορμούζ, ένα σημαντικό πρώτο βήμα

Και οι δύο πλευρές θεωρούν τη συμφωνία για τη ναυσιπλοΐα μέσω του Ορμούζ ως ένα πρώτο βήμα, μετά από τρεις μήνες παράλυσης στην κρίσιμη πλωτή οδό που προκάλεσε απότομη αύξηση της τιμής του αργού πετρελαίου και άλλων βασικών προϊόντων.

«Τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να ανοίξουν αμέσως, χωρίς διόδια, για απεριόριστη ναυτιλία και προς τις δύο κατευθύνσεις», δήλωσε ο Τραμπ την Παρασκευή, με το Ιράν υπεύθυνο για την αποναρκοθέτηση του θαλάσσιου δρόμου.

Ταυτόχρονα, ο ναυτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμένων από τις ΗΠΑ θα αρθεί, δήλωσε ο Τραμπ.

Το Ιράν θα επέτρεπε την επιστροφή της ναυτιλίας μέσω του στενού στα προπολεμικά επίπεδα σε διάστημα 30 ημερών, σύμφωνα με ορισμένες αναφορές του Μνημονίου Συνεργασίας, όπως σημειώνει το CNN. Πηγές από τη ναυτιλιακή βιομηχανία λένε ότι η ναυτιλιακή βιομηχανία θα θέλει μια περίοδο διαρκούς ηρεμίας πριν στείλει πλοία να περάσουν.

Ο Τραμπ έχει επιμείνει στην ελεύθερη και ανεμπόδιστη πλοήγηση. Το Ιράν συνεχίζει να επιμένει ότι έχει το δικαίωμα να διαχειρίζεται την κυκλοφορία μέσω της διεθνούς πλωτής οδού, σε συνεργασία με το Ομάν. Η εύρεση μιας γλώσσας που να τετραγωνίζει αυτόν τον κύκλο θα είναι δύσκολη.

Το Ιράν επιδιώκει «την έξυπνη διαχείριση του Στενού του Ορμούζ», σύμφωνα με τον Εμπραχίμ Αζίζι, επικεφαλής της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου, σε συνέντευξή του την Παρασκευή.

«Τα μέτρα ελέγχου και οι ρυθμίσεις του Ιράν στο Στενό του Ορμούζ είναι μόνιμου χαρακτήρα και σίγουρα όχι προσωρινά», δήλωσε ο Αζίζι.

Ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει το Ομάν – έναν παραδοσιακό σύμμαχο της Δύσης – κατά οποιασδήποτε συμφωνίας με το Ιράν.

«Το Ομάν θα συμπεριφερθεί όπως όλοι οι άλλοι, αλλιώς θα πρέπει να τους ανατινάξουμε», είπε κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου την Πέμπτη. «Το καταλαβαίνουν αυτό. Θα είναι μια χαρά».

Ο τρόπος με τον οποίο η αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας θα συγχρονιστεί με την απαίτηση της Τεχεράνης για άμεσο τερματισμό του αποκλεισμού των ιρανικών λιμένων από το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ θα είναι επίσης κρίσιμος.

Από τις 29 Μαΐου, 115 εμπορικά πλοία έχουν ανακατευθυνθεί για να διασφαλιστεί ότι κανένα εμπόριο δεν εισέρχεται ή εξέρχεται από ιρανικά λιμάνια, σύμφωνα με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ.

«Συνεχίζοντας τον ναυτικό αποκλεισμό και θέτοντας υπερβολικές απαιτήσεις στις διαπραγματεύσεις, απέδειξε για άλλη μια φορά ότι δεν τείνει προς τις διαπραγματεύσεις και επιδιώκει άλλους στόχους», δήλωσε το Σάββατο ο Μοχσέν Ρεζάι, σύμβουλος του Ανώτατου Ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.

Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης ισχυρίζονται ότι το μνημόνιο θα καλεί τις αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις να αποσυρθούν από την περιοχή του Ιράν παράλληλα με το τέλος του αποκλεισμού και ότι «τα στρατιωτικά πλοία δεν περιλαμβάνονται σε αυτή τη δέσμευση» για το άνοιγμα του στενού.

Ο Τραμπ δεν έκανε καμία αναφορά σε απόσυρση στις δηλώσεις του την Παρασκευή.

Ο πυρηνικός φάκελος του Ιράν

Μόνο όταν υπογραφεί το Μνημόνιο Συνεργασίας αρχίζει να μετρά ο χρόνος για μια περίοδο διαπραγματεύσεων 60 ημερών για την αντιμετώπιση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, συμπεριλαμβανομένης της τύχης του αποθέματος ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού. Αυτό ήταν το κύριο ζήτημα κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων που διεξήγαγε το Ομάν πέρυσι και τον Φεβρουάριο.

Το ουράνιο είναι ένα βασικό πυρηνικό καύσιμο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας εάν εμπλουτιστεί σε υψηλά επίπεδα. Πιστεύεται ότι το Ιράν έχει περισσότερα από 440 κιλά (970 λίβρες) ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού.

Ο Τραμπ επανέλαβε την πιο κόκκινη από τις κόκκινες γραμμές του την Παρασκευή.

«Το Ιράν πρέπει να συμφωνήσει ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα», δήλωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Συνέχισε λέγοντας ότι τα αποθέματα του Ιράν, τα οποία πιθανότατα έχουν θαφτεί μετά τις αμερικανικές επιδρομές τον περασμένο Ιούνιο, θα ανακαλυφθούν σε μια κοινή αμερικανο-ιρανική επιχείρηση και θα καταστραφούν – ένας ισχυρισμός που γρήγορα διαψεύστηκε από τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης.

Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι δεν θα ήθελε να σταλεί το ουράνιο στη Ρωσία ή την Κίνα. Η Ρωσία έχει επανειλημμένα προσφερθεί να το παραλάβει.

Δεν είναι σαφές πώς ή εάν τα εκτεταμένα αποθέματα λιγότερο εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν θα αποτελέσουν μέρος των διαπραγματεύσεων.

Ο Αζίζι, ο ανώτερος βουλευτής, δήλωσε την Παρασκευή ότι «το Ιράν δεν σκοπεύει να μεταφέρει το εμπλουτισμένο ουράνιο του σε τρίτη χώρα».

Το αρχικό υπόμνημα δεν αναμένεται να καλύπτει λεπτομερώς το πρόγραμμα πυρηνικού εμπλουτισμού του Ιράν. Ο Τραμπ έχει δηλώσει προηγουμένως ότι η αναστολή του εμπλουτισμού ουρανίου για 20 χρόνια θα ήταν αποδεκτή. Σύμφωνα με πηγές, το Ιράν φέρεται να έχει προσφέρει μια πολύ μικρότερη αναστολή.

Τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία του Ιράν

Η οικονομία του Ιράν αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα πριν από το ξέσπασμα του πολέμου και η ανεργία έχει αυξηθεί έκτοτε.

Ένα γραπτό μήνυμα που φέρεται να είχε εκδώσει ο Χαμενεΐ την Πέμπτη προέτρεψε το κοινοβούλιο «να δώσει προτεραιότητα στην ανοικοδόμηση, την οικονομική σταθερότητα και την ανοικοδόμηση των ζημιών που σχετίζονται με τον πόλεμο».

Το Ιράν απαιτεί την άμεση αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων σε περιουσιακά στοιχεία που τηρούνται σε τράπεζες στο εξωτερικό. Ωστόσο, ένας ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο CNN την περασμένη εβδομάδα ότι η αποδέσμευση των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων θα πραγματοποιηθεί μόνο όταν ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ.

Σε μια προφανή αναφορά σε αυτά τα περιουσιακά στοιχεία, ο Τραμπ δήλωσε την Παρασκευή ότι «Δεν θα γίνει ανταλλαγή χρημάτων, μέχρι νεωτέρας».

Εάν η Τεχεράνη και η Ουάσινγκτον συμφωνήσουν στο μνημόνιο, θα μπορούσαν να απελευθερωθούν ιρανικά περιουσιακά στοιχεία αξίας 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων, μετέδωσε την Τρίτη το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim. Το μισό αυτού του ποσού θα μπορούσε να απελευθερωθεί όταν ανακοινωθεί για πρώτη φορά η συμφωνία, πρόσθεσε το πρακτορείο ειδήσεων.

Έχουν επίσης γίνει συζητήσεις σχετικά με ένα επενδυτικό ταμείο για το Ιράν, το οποίο θα παρέχει δισεκατομμύρια δολάρια για την ανοικοδόμηση μόλις επιτευχθεί τελική συμφωνία. Οι ΗΠΑ δεν θα επενδύσουν στο ταμείο και το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων θα προέλθει από χώρες του Κόλπου.

Ιρανοί αξιωματούχοι τον περασμένο μήνα εκτίμησαν ότι οι ζημιές που προκλήθηκαν από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιδρομές ανέρχονται σε 270 δισεκατομμύρια δολάρια.

Οι κυρώσεις σε βάρος του Ιράν

Αξιωματούχοι στην Ουάσινγκτον χρησιμοποιούν το ρητό «όχι σκόνη, όχι δολάρια» για να συνδέσουν την απομάκρυνση του ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού με τις οικονομικές απαιτήσεις της Τεχεράνης.

Όπως και με τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία του Ιράν, οι κυρώσεις που έχουν επιβληθεί σε βάρος του θα αρθούν μόνο όταν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν και λειτουργήσουν ξανά πλήρως, δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος στο CNN.

Η οικονομία του Ιράν υποφέρει από μια τεράστια σειρά διεθνών κυρώσεων, οι περισσότερες από τις οποίες έχουν επιβληθεί από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Αυτές δεν αναμένεται να αρθούν αμέσως, αλλά συνδέονται με τον φάκελο για τα πυρηνικά.

«Οι λεπτομέρειες πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης μετά την οριστικοποίηση του μνημονίου», σύμφωνα με τον Μπαγκάεϊ.

Το Ιράν εκτιμά ότι η άρση των κυρώσεων μόνο στις πωλήσεις πετρελαίου θα μπορούσε να αποφέρει έσοδα σχεδόν 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την κυβέρνηση σε διάστημα 60 ημερών, ανέφερε το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars.

Τι θα γίνει με τον Λίβανο

Δεν είναι επίσης σαφές πώς ή εάν η σύγκρουση μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ στον Λίβανο θα αντιμετωπιστεί σε οποιοδήποτε υπόμνημα. Την περασμένη εβδομάδα, Ιρανοί αξιωματούχοι τόνισαν ότι το Μνημόνιο Συνεργασίας θα ισχύει για το «τέλος του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Τις τελευταίες ημέρες, οι ισραηλινές δυνάμεις έχουν επεκτείνει την εισβολή τους βαθύτερα στο νότιο Λίβανο και έχουν διατάξει νέες εκκενώσεις, ενώ η Χεζμπολάχ απαντά με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους προς το Ισραήλ και προκάλεσε απώλειες σε ισραηλινά στρατεύματα εντός του Λιβάνου.

Η εκεχειρία που συμφωνήθηκε κατόπιν εντολής της Ουάσινγκτον στα μέσα Απριλίου επιβιώνει μόνο κατ’ όνομα, και η κυβέρνηση Τραμπ έχει διπλασιάσει την υποστήριξή της προς την ισραηλινή εκστρατεία.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε στον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου την περασμένη εβδομάδα ότι υποστηρίζει την επιθυμία της χώρας να «διατηρήσει την ελευθερία δράσης ενάντια σε απειλές σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου», δήλωσε Ισραηλινός αξιωματούχος στο CNN.

Αυτό που όμως αποτελεί το κρισιμότερο εμπόδιο, είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης. Ιρανοί αξιωματούχοι δεν κουράζονται να λένε ότι η χώρα έχει δεχθεί δύο φορές επίθεση από τις ΗΠΑ τον τελευταίο χρόνο, ενώ οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε εξέλιξη.

«Δεν έχουμε καμία εμπιστοσύνη σε εγγυήσεις ή λόγια — μόνο οι πράξεις είναι το μέτρο. Δεν θα ληφθεί καμία δράση πριν ενεργήσει η άλλη πλευρά», δήλωσε την Παρασκευή ο ανώτερος διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχάμεντ Μπαγκέρι Γκαλίμπαφ.