Βραβείο Ζαχάρωφ: Ηχηρό μήνυμα για τη γενοκτονία στη Γάζα

Το Βραβείο Ζαχάρωφ 2026 για την Ελευθερία της Σκέψης απονέμεται συλλογικά στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) και στους λειτουργούς του, όπως ανακοίνωσε την Πέμπτη, στην αίθουσα της ολομέλειας, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα.

Θυμίζουμε πως η κυβέρνηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ επέβαλε πριν λίγες ημέρες κυρώσεις εις βάρος του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, λίγες ώρες αφού μία από τις πρώην δικαστές του ΔΠΔ, η Νάβι Πιλάι, τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης, φέρνοντας την Ουάσινγκτον σε τροχιά διπλωματικής σύγκρουσης με τους Ευρωπαίους συμμάχους της. Η κυβέρνηση Τραμπ τηρεί για καιρό εχθρική στάση απέναντι στο Δικαστήριο και έχει επιβάλει στο παρελθόν κυρώσεις σε εισαγγελείς και δικαστές του χαρακτηρίζοντάς το “παράνομο”.

Η Πιλάι ηγήθηκε της ιστορικής έρευνας του ΟΗΕ που κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το Ισραήλ είναι υπεύθυνο για γενοκτονία στη Γάζα, κάτι που δεν άρεσε σε Τραμπ και Νετανιάχου.

“Υπάρχει τόσο μεγάλη ένταση και ανησυχία για τη συνεχιζόμενη ύπαρξη των διεθνών δικαστηρίων, κυρίως του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου στη Χάγη. Το σημαντικότερο είναι ότι έχουν ανακοινωθεί κυρώσεις από μία χώρα εναντίον των δικαστών, μόνο και μόνο για τις δικαστικές αποφάσεις που εκδίδουν. Αυτό είναι πρωτοφανές, απαράδεκτο” είχε σχολιάσει η Πιλάι.

Ανακοινώνοντας την Πέμπτη στην αίθουσα της ολομέλειας τον νικητή του βραβείου για το 2026, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Roberta Metsola, δήλωσε τα εξής:

“Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει χτιστεί στη βάση του σεβασμού της πολυμέρειας και των διεθνών θεσμών. Απονέμοντας το βραβείο Ζαχάρωφ στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και στους λειτουργούς του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναγνωρίζει το σημαντικό έργο του για τη στήριξη του διεθνούς δικαίου και την απόδοση δικαιοσύνης”.

Το ΔΠΔ διερευνά και, όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις, δικάζει άτομα που κατηγορούνται για τα σοβαρότερα εγκλήματα που αφορούν τη διεθνή κοινότητα: τη γενοκτονία, τα εγκλήματα πολέμου, τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και το έγκλημα της επίθεσης.

Το Δικαστήριο διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στον παγκόσμιο αγώνα κατά της ατιμωρησίας. Μέσω της διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης, επιδιώκει να λογοδοτούν οι υπεύθυνοι για τα εγκλήματά τους και να συμβάλλει ώστε να μην επαναλαμβάνονται τέτοια εγκλήματα. Ως δικαστήριο έσχατης καταφυγής, λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα εθνικά δικαστήρια. Το ΔΠΔ διέπεται από διεθνή συνθήκη, το Καταστατικό της Ρώμης, και είναι το πρώτο μόνιμο διεθνές ποινικό δικαστήριο στον κόσμο.

Το βραβείο αναδεικνύει το έργο του ΔΠΔ, και ιδίως τις έρευνες, τις διώξεις και τις δίκες που διεξάγει, καθώς και τα εντάλματα σύλληψης που έχει εκδώσει ή εγκρίνει.

Η ΕΕ να προστατεύσει τους παγκόσμιους μηχανισμούς διεθνούς δικαιοσύνης και λογοδοσίας

Στις ετήσιες εκθέσεις του Κοινοβουλίου για το 2025 σχετικά με την εφαρμογή της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας και για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία στον κόσμο, οι ευρωβουλευτές εξέφρασαν τη βαθιά τους ανησυχία για τις αυξανόμενες απειλές και τα αλλεπάλληλα κύματα κυρώσεων που έχουν επιβληθεί από το 2025, κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες, στο ΔΠΔ, αλλά και στους εισαγγελείς, τους δικαστές, το προσωπικό και τους συνεργάτες του, τις οποίες θεωρούν σοβαρές επιθέσεις κατά του διεθνούς συστήματος δικαιοσύνης.

Οι ευρωβουλευτές έχουν καλέσει επανειλημμένα την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενεργοποιήσει τη λεγόμενη «νομοθεσία θωράκισης» της ΕΕ, ώστε να προστατευτούν από εξωεδαφικές επιθέσεις οι αξιωματούχοι που εργάζονται στο ΔΠΔ και να μπορέσει το Δικαστήριο να συνεχίσει το έργο του με πλήρη ανεξαρτησία. Η νομοθεσία θωράκισης προστατεύει τους οικονομικούς φορείς της ΕΕ, ανεξάρτητα από το μέγεθος ή τον τομέα δραστηριότητάς τους, καθώς εξουδετερώνει εντός της ΕΕ τα αποτελέσματα κάθε απόφασης ξένου δικαστηρίου που βασίζεται σε ξένη νομοθεσία. Επιπλέον, τους επιτρέπει να διεκδικούν δικαστικά αποζημιώσεις για ζημίες που υφίστανται από την εξωεδαφική εφαρμογή ξένης νομοθεσίας.

Στις ίδιες εκθέσεις, οι ευρωβουλευτές χαιρέτισαν επίσης το γεγονός ότι η ΕΕ συνεχίζει να στηρίζει οικονομικά το ΔΠΔ σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο για τη διεθνή δικαιοσύνη.

Με δεδομένο ότι όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι συμβαλλόμενα μέρη του Καταστατικού της Ρώμης και άρα υποχρεούνται να εφαρμόζουν τις αποφάσεις του ΔΠΔ, οι ευρωβουλευτές τόνισαν επίσης ότι η αυξανόμενη περιφρόνηση προς το διεθνές δίκαιο και η πολιτικοποίηση της συζήτησης για τους θεσμούς της διεθνούς δικαιοσύνης αποτελούν, κατά τη γνώμη τους, υπαρξιακή απειλή για τη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες.

Η πρόεδρος του ΔΠΔ και πολλοί δικαστές του παρευρέθηκαν σε συνεδριάσεις επιτροπών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 2025 και το 2026, για να εξηγήσουν στους ευρωβουλευτές πώς επηρεάζουν οι αμερικανικές κυρώσεις την άσκηση των καθηκόντων τους, αλλά και την προσωπική τους ζωή.

Το Βραβείο Ζαχάρωφ για την Ελευθερία της Σκέψης

Το Βραβείο Ζαχάρωφ για την Ελευθερία της Σκέψης, που πήρε το όνομά του από τον Σοβιετικό φυσικό και αντιφρονούντα Αντρέι Ζαχάρωφ, θεσπίστηκε το 1988. Απονέμεται κάθε χρόνο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε πρόσωπα ή οργανώσεις ως ένδειξη αναγνώρισης του έργου τους στην υπεράσπιση των ανθρώπινων και θεμελιωδών δικαιωμάτων (ιδίως της ελευθερίας της έκφρασης), στην προστασία των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου, στην ανάπτυξη της δημοκρατίας και στην υπεράσπιση του κράτους δικαίου.

Η τελετή απονομής του Βραβείου Ζαχάρωφ για την Ελευθερία της Σκέψης για το 2026 θα πραγματοποιηθεί τον Δεκέμβριο στο Στρασβούργο, στη διάρκεια της συνόδου ολομέλειας του Κοινοβουλίου.