ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΗΛΑΡΑΣ: “ΤΑ ΓΚΕΙ ΑΤΟΜΑ ΔΕΝ ΧΑΡΗΚΑΜΕ ΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΜΑΣ”

Ο Βασίλης Βηλαράς είναι από εκείνους τους δημιουργούς που έχουν διαμορφώσει μια δική τους, απολύτως αναγνωρίσιμη θεατρική γλώσσα. Ένα θέατρο βαθιά προσωπικό, συχνά αιχμηρό, με χιούμορ, ειρωνεία και μια ευαισθησία που δεν φοβάται να εκτεθεί.

Γεννημένος στην Αθήνα το 1983, σπούδασε κοινωνικός λειτουργός και υποκριτική και μέχρι σήμερα έχει διανύσει μια ενδιαφέρουσα καλλιτεχνική διαδρομή, με παραστάσεις όπως ο «Σεισμός», ο «Λοιμός», το «Σε φιλώ, Πέτρος» κ.ά. Παράλληλα, η πολυετής συνεργασία του με το Θέατρο Κωφών Ελλάδος και η ενασχόλησή του με το θεατρικό παιχνίδι για παιδιά με αυτισμό και μαθησιακές δυσκολίες φανερώνουν ένα σταθερό ενδιαφέρον για διαφορετικούς τρόπους έκφρασης και επικοινωνίας.

Αυτό που είναι ιδιαίτερα γοητευτικό στη δουλειά του είναι η ικανότητά του να μετατρέπει κάτι απολύτως προσωπικό σε μια εμπειρία που αφορά πολλούς. Να παίρνει μια ανάμνηση, ένα παιδικό τραύμα, μια στιγμή ντροπής ή φόβου και να χτίζει γύρω τους έναν ολόκληρο σκηνικό κόσμο, όπου η τρυφερότητα συνυπάρχει με την οργή και το γέλιο γίνεται συχνά ο πιο απροσδόκητος δρόμος προς τη συγκίνηση.

Κάπως έτσι επιστρέφει και με την «Εκδίκηση του Φώτη», τη σόλο παράστασή του που παρουσιάζεται ξανά στο bijoux de kant HOOD, στο Θησείο. Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα παιδί που μεγαλώνει τη δεκαετία του ’90, απομονωμένο στο δωμάτιό του, με μοναδικό παράθυρο στον κόσμο την τηλεόραση. Μια τηλεόραση που δεν του προσφέρει μόνο ψυχαγωγία, αλλά του μαθαίνει τι θεωρείται φυσιολογικό, τι επιτρέπεται και τι πρέπει να κρύβεται.

Μέσα από αυτό το προσωπικό σύμπαν, ο Βασίλης Βηλαράς επιστρέφει στις εικόνες και τα στερεότυπα μιας ολόκληρης εποχής, φωτίζοντας το αποτύπωμα που άφησαν πάνω σε μια γενιά, και ιδιαίτερα στα queer παιδιά που μεγάλωσαν προσπαθώντας να καταλάβουν γιατί αισθάνονταν διαφορετικά.

Η συζήτησή μας μαζί του έχει την ίδια αμεσότητα που χαρακτηρίζει και τη θεατρική του δουλειά. Μιλά χωρίς περιστροφές για την ομοφοβία των ’90s, για τις πληγές της queer ενηλικίωσης, για το χιούμορ ως μηχανισμό επιβίωσης, αλλά και για την υποκρισία που ενίοτε κρύβεται πίσω από τη θεσμική προβολή της διαφορετικότητας.

Και, κυρίως, υπερασπίζεται μια θέση που διατρέχει ολόκληρη την καλλιτεχνική του πορεία: «Δεν πιστεύω στο απολιτίκ. Είναι και αυτό μια ξεκάθαρη πολιτική τοποθέτηση».

Οι παραστάσεις σου συχνά φωτίζουν χαρακτήρες που βρίσκονται έξω από αυτό που η κοινωνία ορίζει ως «κανονικό». Τι σημαίνει για σένα να φτιάχνεις θέατρο από τη θέση του «άλλου»;

Προσπαθώ να μην χρησιμοποιώ τη λέξη «κανονικό» στη ζωή μου γενικότερα. Είναι όλα τόσο σχετικά. Για μένα, κανονική είναι η ζωή που κάνω εγώ. Πραγματικά παράξενη μου φαίνεται η ζωή ενός παντρεμένου οικογενειάρχη επιχειρηματία. Στα μάτια μου αυτός είναι ο «άλλος».

Ο Φώτης της παράστασης μεγαλώνει με μια τηλεόραση ανοιχτή να του μαθαίνει τι είναι «φυσιολογικό» και τι όχι. Ποιο ήταν το πρώτο μήνυμα που πήρες εσύ από την τηλεόραση για το ποιος επιτρέπεται να είσαι;

Δεν ξέρω αν ήταν το πρώτο, αλλά σίγουρα το πιο συντριπτικό μήνυμα που έγραψε μέσα μου συνέβη περίπου στα 10 μου χρόνια ενώ παρακολουθούσα ένα δελτίο ειδήσεων στην ανοιχτή τηλεόραση του σαλονιού. Σε ένα γκάλοπ στο δρόμο περί ομοφυλοφιλίας ακουγοταν ξανά και ξανά από περαστικούς στο δρόμο: «ας κάνουν ό,τι θέλουν στο κρεβάτι τους αρκεί να μην προκαλούν».

Στις παραστάσεις σου συχνά επιστρέφεις σε προσωπικές μνήμες και πληγές. Πότε μια προσωπική ιστορία παύει να αφορά μόνο εσένα και γίνεται ιστορία μιας ολόκληρης γενιάς;

Πάντα. Οτιδήποτε είναι αληθινά προσωπικό με έναν περίεργο τρόπο γίνεται οικουμενικό. Οι άνθρωποι μοιάζουμε πολύ περισσότερο από όσο νομίζουμε. Αν χτυπήσουμε, όλοι θα πούμε «άουτς».

Η τηλεόραση των 90s δημιούργησε πρότυπα, αλλά και αποκλεισμούς. Ποια εικόνα της εποχής θεωρείς σήμερα πιο προβληματική ή πιο δύσκολο να την κοιτάξεις ξανά;

Το αφήγημα που επικρατούσε πολύ, πως ο γκει άντρας δεν είναι άντρας αλλά γυναίκα. Είναι ασέβεια απέναντι στις τρανς γυναίκες και είναι και ιδιαίτερα σεξιστικό. Δηλαδή αν ήταν γυναίκα θα ήταν κακό;

Ο Φώτης είναι ένα παιδί που μαθαίνει τον κόσμο μέσα από μια οθόνη. Πόσο διαφορετικά μεγαλώνει σήμερα ένα παιδί που βρίσκεται διαρκώς μπροστά σε μια άλλη μορφή οθόνης;

Υποθέτω πολύ χειρότερα αν οι γονείς του δεν κοπιάσουν αρκετά να του δείξουν άλλους δρόμους. Δεν φταίνε τα παιδιά. Οι ενήλικες είναι το θέμα.

Το queer θέατρο στην Ελλάδα έχει πλέον μεγαλύτερη ορατότητα, αλλά πολλές φορές παραμένει εγκλωβισμένο στην ανάγκη να «εξηγεί» την ύπαρξή του. Πιστεύεις ότι έχουμε ξεπεράσει αυτό το στάδιο ή υπάρχει ακόμη ανάγκη για διεκδίκηση;

Περισσότερο με απασχολεί να μου εξηγήσουν οι φορείς και τα ιδρύματα αν προσφέρουν ορατότητα στο queer θέατρο επειδή πιστεύουν όντως ότι χρειάζεται ή επειδή θέλουν για δύο-τρεις σεζόν να νιώθουν μοντέρνα και ευρωπαϊκά.

Στις ιστορίες σου υπάρχει συχνά χιούμορ δίπλα στην πληγή. Είναι το χιούμορ ένας τρόπος άμυνας απέναντι σε όσα μας έχουν πονέσει;

Σίγουρα ναι. Νομίζω ότι το χιούμορ το αναπτύσσουν οι άνθρωποι που έχουν ταλαιπωρηθεί πολύ στη ζωή τους. Σπάνια συναντάς αστείο άτομο που δεν έχει περάσει των παθών του τον τάραχο.

Πολλοί queer άνθρωποι μεγάλωσαν αναζητώντας τον εαυτό τους μέσα από ταινίες, σειρές, μουσική και κρυφές αναφορές. Ποια ήταν τα δικά σου «κρυφά καταφύγια»;

Διάβαζα μανιωδώς μια σειρά βιβλίων που λεγόταν “Ανατριχίλες”. Ηταν εφηβικά θρίλερ. Στα τέρατα και τους κακούς ήρωες έβλεπα πάντα τον εαυτό μου. Τότε πίστευα ακόμα ότι εγώ φταίω για τα πάντα.

Υπάρχει κίνδυνος το queer θέατρο να εγκλωβιστεί στο να αφηγείται μόνο ιστορίες τραύματος; Πώς προσπαθείς εσύ να αποφύγεις αυτή την παγίδα;

Αυτό είναι ένα αφήγημα πολυ δημοφιλές τελευταία αλλά δυστυχώς έρχεται από μια πολύ προνομιούχα θέση. Πρέπει να καταλάβουμε κάτι πολύ πυρηνικό για τα queer άτομα: συνήθως, η χαρά δεν ήταν μερος της παιδικής μας ηλικιας. Ας πούμε, τα γκει άτομα δεν χαρήκαμε την εφηβεία μας.

Όταν όλα τα παιδιά γύρω μας ανακαλύπτανε τον έρωτα εμείς κρυβόμασταν μην υποψιαστεί κανείς ότι ερωτευτήκαμε. Όταν όλα τα παιδιά γύρω μας μεγαλώνανε με τους γονείς του συμμάχους, εμείς μεγαλώναμε με τους γονείς ως μεγαλύτερους εχθρούς από φόβο ότι θα μας διώξουν από το σπίτι αν μάθαιναν την αλήθεια.

Αν λοιπόν, στο σήμερα, γκέι ή queer δημιουργοί έχουν την ανάγκη να αναμασάνε το τραύμα τους στην τέχνη τους, είναι για να λυτρωθούν από κάτι που τους τρώει ακόμα. Οπότε προσωπικά δεν με πειράζει αν επεξεργάζονται δημόσια το τραύμα τους ξανά και ξανά. Μακάρι να μην κουβαλάγαμε τόσο πόνο και να ήταν πιο εύκολο να κάνουμε μια αισιόδοξη ιστορία.

Η αισιοδοξία για τα λοατκι άτομα τις περισσότερες φορές άργησε πολύ να εμφανιστεί στη ζωή. Και αυτό σίγουρα μεταγράφεται και στην τέχνη που παράγουμε. Προσωπικά, με αφορά το τραύμα σίγουρα, αλλά με αφορά και η χαζομάρα και το γέλιο και η ανάταση που το κοντράρει και προσπαθώ να τα περιέχω όλα στις παραστάσεις μου. Αλλά αυτή είναι η δική μου περίπτωση και δεν είναι χειρότερη ή καλύτερη από τις άλλες. Είναι απλώς η δική μου.

Συχνά η queer τέχνη καλείται να είναι «πολιτική». Εσύ αισθάνεσαι ότι κάνεις πολιτικό θέατρο ή απλώς μιλάς για ανθρώπους που η κοινωνία άφησε στο περιθώριο;

Η queer θεωρία είναι πολιτική θεωρία. Η έκφραση της σεξουαλικότητας είναι ένα μέρος της μόνο. Αρα και η queer τέχνη όταν είναι όντως συνεπής, δεν μπορεί να μην είναι πολιτική. Ωστόσο τα πάντα είναι πολιτική θέση. Τα πάντα. Τα πάντα. Είτε το καταλαβαίνουμε είτε όχι. Δεν ξέρω πώς ένα θέατρο δεν είναι πολιτικό. Μπορεί να μην είναι στρατευμένο.

Όμως είτε ανεβάζεις αντάρτικα μονόπρακτα, είτε «τα παντρολογήματα» του Γκόγκολ, παράγεις πολιτική τέχνη. Και δεν πιστεύω στο απολιτίκ. Είναι και αυτό μια ξεκάθαρη πολιτική τοποθέτηση.