ΑΔΑΜΑΝΤΙΑ ΛΙΟΛΙΟΥ: ΤΟΝ ΦΟΒΟ ΤΟΝ ΠΑΙΡΝΕΙΣ ΜΑΖΙ ΣΟΥ ΠΑΝΤΟΥ ΓΙΑΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΕΙΣ ΤΟ ΡΕΠΟΡΤΑΖ

Την έβλεπα καθημερινά όταν ήταν στον Λίβανο. Με είχε εντυπωσιάσει η σταθερή, πολύ ωραία, πεντακάθαρη φωνή της και ο σαφής της λόγος. Περιεκτικά και ουσιαστικά, χωρίς περιττές λεπτομέρειες που θα χάιδευαν το θυμικό και τα μηχανάκια, η Αδαμαντία μετέδιδε τι συνέβαινε στην περιοχή που φλεγόταν.

Ήταν φανερό πως πρέπει να είχε βρεθεί μπροστά σε αδιανόητα σκηνικά –το καταλάβαινες ακόμη και όταν η κάμερα δεν τα έδειχνε.

Σοβαρή και μετρημένη, με γνώσεις και δεοντολογία εκτελούσε το δικό της καθήκον: να μεταδώσει την είδηση. Ουσιαστικά, ζούσε το δικό της πάθος –αυτό που κάνει το κορίτσι τούτο είναι πάθος, απόλυτη αφοσίωση, προορισμός ζωής. Ομολογώ πως και η ομορφιά της έπαιξε ρόλο στο πόσο με είχε εντυπωσιάσει –«μα πόση προκατάληψη», σκέφτηκα. Ακόμη και εγώ, γυναίκα και δημοσιογράφος επισημαίνω την καλλονή ενός ανθρώπου που κάνει ένα επικίνδυνο επάγγελμα. Ντροπή. Αλλά συνεχίζω…

Είχα τη χαρά και την τιμή να έχω γνωρίσει και να έχω κάνει συνέντευξη στον Πάνο Χαρίτο, τον Σωτήρη Δανέζη, τον Σταύρο Ιωαννίδη… Και ναι… με δυσκολία μας αποκαλώ «συναδέλφους». Εκείνοι, και η Αδαμαντία της παρούσας συνέντευξης είναι φτιαγμένοι από άλλη πάστα. Όχι μόνο γιατί είναι ατρόμητοι, μα γιατί ανταποκρίνονται στον όρο δημοσιογράφος με τον απόλυτο τρόπο. Εύχομαι πάντα να είναι καλά και γεροί.

Η Αδαμαντία μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη και σπούδασε Νομική όπως θα έπρεπε να κάνει ένα καλό κορίτσι. Πήρε την άδεια επαγγέλματος, άνοιξε κάποια στιγμή μέχρι και δικό της γραφείο, είχε και την πελατεία της, αλλά το όνειρο υπήρχε. Το σαράκι δεν σε αφήνει σε ησυχία.

«Θεωρούσα ότι η δημοσιογραφία είναι η πιο συναρπαστική δουλειά του κόσμου, πράγμα που αποδείχτηκε κιόλας στην πορεία των ετών και αποδεικνύεται κάθε μέρα. Ονειρευόμουν να μεταφέρω στον κόσμο μια είδηση που έχει μεγάλη σημασία ή μια πληροφορία που μπορεί, ενδεχομένως, να έχει και αντίκτυπο στη ζωή των ανθρώπων. Για αυτό και τα περισσότερα χρόνια, έχω ασχοληθεί με τις ειδήσεις».

Έτσι, ενώ έκανε μεταπτυχιακά στην Αθήνα στα νομικά και πάλι, παρακολουθεί τη σχολή του ΑΝΤ1 όπου και κάνει την πρακτική της. Και από εκεί και πέρα, δεν υπάρχει επιστροφή σε τίποτα άλλο.

Όταν ήσουν μικρούλα, λοιπόν, τι ήταν αυτό που έβλεπες και σε ιντρίγκαρε τόσο πολύ;
Έβλεπα τηλεόραση, μου άρεσαν τα δελτία ειδήσεων, ήμουν το παιδί, εκείνο το κοριτσάκι που έπιανε τα μαλλιά του, καθόταν μπροστά στον καθρέφτη και έλεγε τις ειδήσεις. Προσπαθούσα να αντιγράψω ό,τι έβλεπα. Και μετά άρχισε να μ’ αρέσει.

Φυσικά, αυτά τα μεγάλα γεγονότα, ότι κάποιος μπορεί να ήταν σε μια φωτιά, ας πούμε, και έδειχνε τι συμβαίνει εκείνη τη στιγμή με εντυπωσιακή εικόνα. Αλλά παράλληλα, δεν είναι μόνο αυτό το συναρπαστικό της εικόνας. Είναι και οι άνθρωποι που ήταν εκεί πίσω, που τους δίνεις μία φωνή και μιλούσαν, και η ρεπόρτερ που έβλεπα τότε με τον κόσμο και τους έλεγαν τις πληροφορίες και το πώς βιώνουν την κατάσταση. Αλλά εντάξει, επειδή έχω μία στροφή και προς τα εξωτερικά θέματα, έβλεπα και κάπως λίγο πιο μεγάλα, ξένα δίκτυα.

Είσαι σχετικά μικρή, για τόσα πολλά πράγματα που έχεις κάνει.
Ναι, μου το έχουν πει αρκετοί. Έχω δουλέψει πολύ τα τελευταία χρόνια, αλλά δεν το βλέπω ως δουλειά. Το επάγγελμα αυτό το βλέπω και λίγο ως τρόπο ζωής. Μου έχει δώσει πολλές εμπειρίες, πολλά βιώματα, μου έχει προσφέρει πολλά ως άνθρωπο. Οπότε, ακόμη και τη λέξη δουλειά, δυσκολεύομαι να την πω. Αντιμετωπίζω με μεγάλη χαρά το γεγονός ότι έχω ένα τόσο ισχυρό κίνητρο για να ξεκινήσω τη μέρα μου.

Νομίζω ότι, ούτως ή άλλως, ανεξαρτήτως τομέα, η δουλειά μας έχει αυτό το χαρακτηριστικό: πρέπει να τη γουστάρεις πολύ.
Ναι, το έχω σκεφτεί κι εγώ αρκετές φορές. Είναι τύχη και ευλογία καμιά φορά. Φυσικά και είναι και οι ευκαιρίες που θα σου τύχουν που θα την πάνε προς κάποια κατεύθυνση, αλλά εδώ είμαστε για να συνεχίσουμε να τις διεκδικούμε όσο καλύτερα μπορούμε.

Είναι μια δουλειά χωρίς ωράριο, χωρίς πρόγραμμα –εγώ είμαι πάντα έτοιμη να καλύψω το οτιδήποτε ανά πάσα στιγμή και να πάω εκεί επιτόπου σε όποια αποστολή χρειαστεί.

Από τα χρόνια, προ ΕΡΤ, τι θυμάσαι πιο αξιομνημόνευτο;
Πρώτον ότι ήμουν στο Open από την πρώτη ημέρα του, πριν καν μπουν οι υπολογιστές μέσα, όταν τα στούντιο τα έφτιαχναν. Ήμουν εκεί 7,5 χρόνια και έμαθα πολλά –άλλωστε διευθυντής μου ήταν ο Χρήστος Παναγιωτόπουλος, που ήταν ο δημοσιογράφος, κορωνίδα του σταθμού.

Επίσης, θυμάμαι ότι όταν ήμουν στον Παπαδάκη, έβλεπα τον κόσμο πολύ νωρίς το πρωί που είχε ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον. Έβλεπα τους ανθρώπους που δούλευαν στα απορρίμματα, βάρδιες νοσοκόμων, φούρνους, -όταν κάνεις τέτοιο ρεπορτάζ βλέπεις τη ζωή σε όλο το 24ωρο.

Για τα ρεπορτάζ δελτίων ειδήσεων έχω καλύψει πολλά, από τη μεγάλη χιονόπτωση που είχε κλείσει η Αττική οδός ως το Μάτι –χωρίς να τα συγκρίνω φυσικά.

Μάτι: δύσκολη υπόθεση…
Πολύ – νομίζω ότι αυτό ήταν που με στιγμάτισε καθοριστικά για να συνεχίσω να κάνω αυτή τη δουλειά για πάντα. Το Μάτι το έχω δουλέψει αρκετά, γνωρίζω τους ανθρώπους εκεί και εκείνοι εμένα. Είναι σημαντικό το γεγονός ότι χτίσαμε μία σχέση εμπιστοσύνης γιατί ήταν πολύ βαριές οι συνθήκες. Και πάντα επιστρέφω εκεί -έχω κάνει Χριστούγεννα και Πρωτοχρονιά στο Μάτι, έχω κάνει Πάσχα, έχω κάνει θέματα που δείχνουν πώς συνεχίστηκε η ζωή ανθρώπων που έχασαν τους δικούς τους ή ήταν εγκαυματίες.

Τι ωραίο! Είναι πολύ συγκινητικό αυτό που μου λες.
Ξέρεις, η μυρωδιά του καμένου ή του θανάτου που υπήρχε παντού, δεν σε αφήνει ποτέ. Η στάχτη που έβλεπες, τα καμένα αυτοκίνητα, οι συγκλονιστικές μαρτυρίες των ανθρώπων.

Μου περιέγραφε μία κυρία, η Ελένη Πεταλά, αν θυμάμαι καλά, ότι έβλεπε τη μαμά της να καίγεται μπροστά της την ημέρα των γενεθλίων της -ήταν ηλικιωμένη κυρία και δεν μπορούσε να ξεφύγει πολύ άμεσα.

Αντιστοίχως, άλλοι να έχουν τα παιδιά τους και να μην ξέρουν σε τι κατάσταση βρίσκονται και πώς είναι και πολλές άλλες ιστορίες απίστευτες. Το Μάτι είναι πολύ διαφορετικό μετά από αυτό το περιστατικό – ένα πανέμορφο μέρος δίπλα στη θάλασσα που άλλαξε για πάντα.

Η ημέρα εκείνη του Ιουλίου του 2018, είναι αυτή που κυριαρχεί από τότε μέχρι τώρα. Και δεν ξεχνάει ποτέ κανείς αυτό το περιστατικό.

Και στα Τέμπη, είχα τη θλιβερή πρωτιά να μεταφέρω την είδηση και είχα λυγίσει. Συμβαίνει καμιά φορά αλλά πρέπει να αντέξεις και να συνεχίσεις.

Αδαμαντία, όταν είσαι στο εξωτερικό, παίρνεις πολιτική θέση;
Όταν είσαι σε εμπόλεμη χώρα, δεν παίρνεις. Ο σωστός δημοσιογράφος δεν παίρνει θέση. Καταγράφει και ερμηνεύει. Πρέπει να ερμηνεύεις, να συνθέτεις, να έχεις κρίση.

Είναι δύσκολο το ρεπορτάζ γιατί ο κίνδυνος εκεί αφορά κατ’ αρχάς την επιβίωση, ενώ για να μεταδώσεις σωστά ανθρώπινες ιστορίες, πρέπει να μπεις «μέσα» στο σπίτια και να μάθεις πολλά. Είναι πολύ δύσκολο να περπατάς ανάμεσα σε συντρίμμια και να αναζητάς εκτοπισμένους ανθρώπους να σε εμπιστευτούν. Όμως, όταν φθάνουμε στο κομμάτι των πολιτικών θέσεων, οι ισορροπίες είναι λεπτές. Ο δημοσιογράφος κρίνεται από τη σωστή κρίση του και το πώς τη μεταφέρει.

Η τελευταία μου αποστολή με βοήθησε σημαντικά: κάλυψα τον πόλεμο Ισραήλ–Χεζμπολάχ, τόσο από το Ισραήλ όσο και από το Λίβανο. Στην αρχή είχα ενδοιασμούς για το πώς θα με δεχτούν, πώς θα αντιδράσουν οι τοπικοί πληθυσμοί και ποιοι είναι οι πολιτικοί κίνδυνοι. Ευτυχώς, όλα πήγαν καλά, και έχω δει την κατάσταση από τις δύο πλευρές, γεγονός που μου προσφέρει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα.

Φαντάζομαι ότι στις εμπόλεμες ζώνες θα έχεις βρεθεί μπροστά σε αγριότητες. Δεν ξέρω πώς αντέχονται κάποια πράγματα.
Εκεί το χρέος της είδησης είναι πάνω από όλα, είναι μια αληθινή αναμέτρηση με τον εαυτό σου. Θυμάμαι ένα κοριτσάκι δυόμιση ετών με αίματα στο κεφάλι. Σκέφτεσαι: «τη σηκώνουμε την κάμερα; Τι κάνουμε;». Σκέφτεσαι τους συγγενείς του παιδιού, προσπαθείς να ισορροπήσεις, αμφιταλαντεύεσαι, ενώ γύρω σου γιατροί και συνεργεία προσπαθούν να βοηθήσουν. Τελικά μετέδωσα κάτι χωρίς να δείξω πολλά.

Στην Ουκρανία ήμουν μπροστά σε ένα άλλο περιστατικό, με παιδί χτυπημένο από πύραυλο, και τη μαμά του βαριά τραυματισμένη. Ε, δεν μπορείς να κάνεις συνέντευξη εκείνη τη στιγμή.

Είστε άλλοι άνθρωποι πάντως. Εγώ δεν θα πήγαινα ούτε να πετάξω πάνω από τον Λίβανο… Είμαι πολύ φοβιτσιάρα, το ομολογώ. Αλλά πραγματικά είστε άλλη πάστα.
Υπάρχει φόβος. Τον παίρνεις μαζί σου παντού και συνεχίζεις για να ολοκληρώσεις ένα σημαντικό ρεπορτάζ.

Στο Λίβανο, τα πράγματα ήταν δύσκολα: εκρήξεις και πύραυλοι γύρω μας συνεχώς. Άκουσα πιο έμπειρους ανταποκριτές να λένε ότι ο καλός πολεμικός ανταποκριτής κρίνεται στην ψυχραιμία και την πειθαρχία όταν όλα γύρω καταρρέουν. Αυτό το κράτησα.

Ήμουν, λοιπόν, εκεί περίπου 40 μέρες, σε συνθήκες έκτακτες, δραματικές –καταλαβαίνεις ότι παίζεις με τις πιθανότητες, με την τύχη, και προσπαθείς να εκτιμήσεις τις δυνάμεις σου. Οι ντόπιοι δημοσιογράφοι, όμως, το ζουν αυτό καθημερινά ως αποστολή αυτοθυσίας. Εκεί, κάθε μέρα μπορεί να ζήσουν ή να χαθούν. Το να το βιώνεις αυτό σε συναδελφικό επίπεδο, είναι κάτι πολύ ιδιαίτερο.

Ισχύει ότι οι Έλληνες έχουμε περισσότερες ευκαιρίες και καλύτερη μεταχείριση;
Η Ελλάδα είναι φιλική χώρα, το «καλό παιδί» στον κόσμο. Δεν είμαστε μεγάλη δύναμη, αλλά είμαστε υπολογίσιμη, αλλά και με ήλιο και θάλασσα, και η λέξη «Ελλάδα» συχνά φέρνει χαμόγελα στους ξένους. Αυτό βοηθάει, αλλά δεν ισοδυναμεί πάντα με προνομιακή μεταχείριση, όπως μπορεί να έχει κάποιος από μεγαλύτερη χώρα ή μεγάλο διεθνές μέσο.

Παρ’ όλα αυτά, έχω βιώσει όμορφες στιγμές φιλοξενίας παντού: στο Λίβανο, σε βομβαρδισμένα σπίτια, οι άνθρωποι προσπαθούν να σου προσφέρουν καφέ ή να σε κάνουν να νιώσεις ευπρόσδεκτη, ακόμη κι όταν η ζωή τους είναι στα όρια. Καταλαβαίνεις ότι πίσω από τα πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα είναι πάντα ο άνθρωπος.

Το θέμα γυναίκα, ότι είσαι γυναίκα δηλαδή, προκαλεί προβλήματα και άνιση μεταχείριση;
Είναι δύσκολο να είσαι γυναίκα, όπως πάντα και όπως παντού στην κοινωνία. Φαντάζομαι το ξέρεις και εσύ που έχεις τόσο μεγάλη εμπειρία. Η αλήθεια είναι ότι οι γυναίκες πολεμικές ανταποκρίτριες είμαστε καλές, πολλές, από διάφορα μέσα και από μεγάλα δίκτυα και σε πολλούς πολέμους. Νομίζω ότι είμαστε τόσο καλές, ειδικά στα πολεμικά ρεπορτάζ γιατί το γυναικείο μυαλό είναι πιο πολυεπίπεδο από το ανδρικό, θα ασχοληθεί με πολλές και διαφορετικές πτυχές μια ιστορίας, θα δούμε περισσότερες γωνίες και θα αναδείξουμε και πιο ευαίσθητες πλευρές.

Το άλλο θέμα είναι ότι στις χώρες της Μέσης Ανατολής υπάρχουν πολλές ιδιαιτερότητες ως προς τη θέση της γυναίκας ακόμη και ως δημοσιογράφου. Εκεί πρέπει να σεβαστείς τους κανόνες. Εγώ έχω κάνει ρεπορτάζ στο Λίβανο, με χιτζάμπ, με μαντίλα, με ρούχα κατάλληλα για εκεί γιατί το θρησκευτικό κομμάτι είναι πολύ σημαντικό και δεν πρέπει να σταθεί εμπόδιο στη δουλειά σου.

Έχεις συναντήσει κάποιον πολύ ακραίο, τύπου Ταλιμπάν, τέτοιον;
Τώρα το ακραίο έχει πολλές αποχρώσεις.

Τι μπορείς να μνημονεύσεις ως πιο ακραίο;
Ξέρεις πολλά πράγματα που τα θεωρούσα ακραία, κατανόησα πώς συμβαίνουν και γιατί μπορεί να είναι αποδεκτά. Ή γιατί, για παράδειγμα, κάποιος που τον λέμε τρομοκράτη μπορεί να είναι αποδεκτός και να έχει μεγάλη υποστήριξη. Οπότε, στον πόλεμο κατανοεί πώς όλα τα πράγματα μπορείς να τα δεις από τη μία πλευρά αλλά και από την άλλη. Ακραίες καταστάσεις έχω συναντήσει σε πολλές χώρες. Ακόμη και στην Ουκρανία, που περιμένεις ότι είναι «Ευρώπη» υπάρχουν πολλά κατάλοιπα του παρελθόντος – τα είδα με τα μάτια μου σε προεδρικά γραφεία και μιλώντας με αξιωματούχους, βιώνοντας την καθημερινότητά τους.

Στο Ισραήλ αντίστοιχα συνεργάστηκα με στρατιωτικούς. Ο Λίβανος είναι ιδιαίτερο μωσαϊκό. Έχω μπει σε κυβερνητικά κτίρια και έχω κάνει συνεντεύξεις με μέλη της Χεζμπολάχ, προσπαθώντας να καταλάβω και να ερμηνεύσω και αυτή την πλευρά, μια οργάνωση με υποστήριξη από τον λαό της χώρας.

Την καταλαβαίνεις τη Χεζμπολάχ;
Αυτή η δουλειά μας έχει μάθει ότι, τουλάχιστον οφείλουμε να αναζητούμε τις διαφορετικές απόψεις, οι οποίες πάντα έχουν και κάποια λογική βάση. Ο Λίβανος θέλει να ζήσει με ένα σύνθετο σκηνικό: 18 διαφορετικά δόγματα, από χριστιανούς μέχρι μουσουλμάνους, φανατικούς και πιο μετριοπαθείς. Δεν είναι εύκολο.

Οι γονείς σου και οι δικοί σου πώς ζουν όταν εσύ είσαι στο Λίβανο ή στην Ουκρανία;
Το κάνω χρόνια, οπότε έχουν συνηθίσει. Δεν είναι εύκολο, ούτε για αυτούς ούτε για κανέναν. Είναι ένα μοναχικό επάγγελμα. Οι άνθρωποι που μένουν πίσω συχνά τραβούν μεγαλύτερο βάρος.