ΠΡΟΣ ΤΟΝ Γ’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ; ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΑΝΑΛΥΟΥΝ ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ “ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΠΟΛΕΜΟΥ”

Από την Δευτέρα 27/4, θα μπορούμε να βρούμε στα βιβλιοπωλεία (φυσικά ή διαδικτυακά), όλα όσα είναι καλό να γνωρίζουμε για αυτά που συμβαίνουν στον πλανήτη και έχουν συνέπειες πάνω μας, είτε τους δίνουμε σημασία, είτε προτιμούμε να τα αγνοούμε και να πιστεύουμε πως δεν μας αφορούν.

Τέσσερις επιστήμονες συνεργάστηκαν, για να γράψουν το βιβλίο, με τίτλο «Προς τον Γ’ Παγκόσμιο;».

Όπως εξηγεί ο εκ των συγγραφέων Δρ Δημήτρης Kαλτσώνης στο NEWS 24/7, το ζητούμενο είναι «να αναλύσουμε και να περιγράψουμε την υπάρχουσα κατάσταση στο ευρύ κοινό, να επισημάνουμε τους κινδύνους και με αυτόν τον τρόπο να ανοίξουμε ένα δρόμο προβληματισμού προς την κοινωνία, για το πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν αυτοί οι κίνδυνοι».

Σε αυτά που αποσαφηνίζονται είναι πως πέραν των πολέμων που βλέπουμε να είναι σε εξέλιξη, υπάρχει και ένας που δεν βλέπουμε και γίνεται στο διάστημα, το οποίο επίσης χρησιμοποιείται ως “εργαλείο” πολέμου, με τρόπους που μπορούμε να αντιληφθούμε (πχ drones, GPS κ.α.), αλλά και με έναν που έχουμε δει μόνο σε ταινίες επιστημονικής φαντασίας: την ανάπτυξη διαστημικών όπλων, όπως οι αντι-δορυφορικοί πύραυλοι και οι δορυφόροι που στρέφονται εναντίον άλλων δορυφόρων.

Γιατί η οικονομική κρίση «σπρώχνει» τις μεγάλες δυνάμεις σε πολεμικές συγκρούσεις;

Το πρώτο κεφάλαιο το υπογράφει ο Δρ Νίκος Στραβελάκης, οικονομολόγος, διδάσκων στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο στο ΕΚΠΑ.

Αφορά στην οικονομική κρίση και πώς η οικονομική κρίση σπρώχνει, ουσιαστικά στην αναζήτηση πολεμικών περιπετειών, συγκρούσεων για την αναδιανομή των σφαιρών επιρροής κτλ., ακριβώς γιατί όλα αυτά ευνοούν την κερδοφορία των μεγάλων επιχειρήσεων και όχι μόνο των πολυεθνικών του πολέμου. Πρωτίστως βέβαια, αυτές και περαιτέρω στην υπέρβαση της κρίσης, με μια έννοια.

«Εξετάζεται ο ρόλος του πολέμου και της πολεμικής κινητοποίησης, ως αντίρροπης τάσης στην πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους στον καπιταλισμό. (Ο συγγραφέας) Υποστηρίζει ότι, μετά την αποτυχία της νομισματικής επέκτασης, της λιτότητας και των επιδοτήσεων να αποκαταστήσουν τη συσσώρευση μετά την κρίση του 2008, οι μεγάλες καπιταλιστικές οικονομίες στράφηκαν σε περιφερειακούς πολέμους και επανεξοπλισμό.

Με εμπειρικά δεδομένα από τις ΗΠΑ (πόλεμος του Βιετνάμ, δεκαετία του 1930, COVID-19 και πρόσφατοι πόλεμοι) αποδεικνύεται ότι ο πόλεμος μπορεί πρόσκαιρα να ενισχύει την κερδοφορία, κυρίως μέσω αύξησης της απόλυτης και σχετικής υπεραξίας καθώς και της επέκτασης των κρατικών δαπανών.

Η ανάλυση θεμελιώνεται θεωρητικά στις «αντίρροπες τάσεις» και σε ιστορικές αναλογίες με πολέμους του 19ου αιώνα, ενώ εξετάζει και τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις και τον ρόλο του εθνικισμού.

Η ανάλυση καταλήγει ότι η πολεμική κινητοποίηση των ημερών μας είναι ανεπαρκής για την υπέρβαση της κρίσης και εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους. Αναδεικνύεται έτσι η ανάγκη της κοινωνικής και λαϊκής αντίδρασης στα σχέδια των πολεμοκάπηλων της εποχής μας».

Ανταγωνισμός ΗΠΑ – Κίνας: Τα 2 σενάρια που μπορεί να οδηγήσουν σε παγκόσμιο όλεθρο

Το δεύτερο κεφάλαιο, που υπογράφει ο Δρ Δημήτρης Καλτσώνης, καθηγητής θεωρίας κράτους και δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Αφορά τον ανταγωνισμό των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής και Κίνας και, δευτερευόντως, τη θέση της Ελλάδας απέναντι σε αυτόν τον ανταγωνισμό.

«Εξετάζεται ο ανταγωνισμός ΗΠΑ Κίνας, εξηγείται ότι οι ΗΠΑ είναι ο ηττημένος της παγκοσμιοποίησης. Βάσει αυτού του δεδομένου, η βασική επιδίωξη των ΗΠΑ είναι η αναστροφή της πτωτικής τάσης τους και η διατήρηση της παγκόσμιας ηγεμονίας μέσω σειράς πολεμικών συρράξεων και παρεμβάσεων.

«Η Κίνα είναι, από οικονομική άποψη, η αντικειμενικά κερδισμένη της παγκοσμιοποίησης, η οποία ακολουθεί πολιτική “στρατηγικής υπομονής και “ώριμου φρούτου”. Παρουσιάζει συγκριτικά στοιχεία για τη Λευκή Βίβλο για την Εθνική Ασφάλεια των ΗΠΑ και της Κίνας που δημοσιεύθηκαν το 2025».

Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται αν είναι αναπόφευκτη η διολίσθηση στον πόλεμο, που μπορεί να λάβει τη μορφή της απευθείας αντιπαράθεσης των δύο δυνάμεων και που ίσως οδηγήσει στον όλεθρο.

Παρουσιάζονται δυο σενάρια και μελετώνται οι πιθανές εξελίξεις:

• στο πρώτο σενάριο οι ΗΠΑ θα κλιμακώσουν την αντιπαράθεση, με τοπικούς πολέμους, επεμβάσεις και οικονομικό πόλεμο θα επιχειρούν να ανακτήσουν τις χαμένες αγορές και σφαίρες επιρροής.
• στο δεύτερο σενάριο η σύγκρουση ανάμεσα στις δυο μεγάλες δυνάμεις μπορεί να εξελιχθεί και να κλιμακωθεί ανεξέλεγκτα».

Ο Δρ Καλτσώνης εξετάζει επίσης, πώς μπορούν να παρέμβουν οι λαοί για να αναστρέψουν ή να τροποποιήσουν τα δύο σενάρια καθώς και το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η Ελλάδα σε αυτές τις εξελίξεις.

Όπλα αντί για κοινωνική πρόνοια

Το τρίτο κεφάλαιο το υπογράφει ο Λεωνίδας Βατικιώτης, διδάκτωρ Οικονομικών Επιστημών και διδάσκων σε ΑΕΙ Ελλάδας και Κύπρου. Γράφει για το θέμα της στρατιωτικοποίησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή πώς μέσα στο κλίμα της οικονομικής κρίσης και της όξυνσης των γεωπολιτικών αντιθέσεων, με ό,τι αυτό αρνητικό συνεπάγεται, ήδη σε πρώτο επίπεδο, για το βιοτικό επίπεδο και τις κοινωνικές κατακτήσεις των λαών της Ευρώπης.

O Δρ Βατικιώτης εντοπίζει τρεις αιτίες για την στροφή της ΕΕ προς τον πόλεμο: «Την κρίση του ευρώ που υποβάθμισε τη θέση της ΕΕ, τον πόλεμο στην Ουκρανία που οδήγησε σε αύξηση το κόστος της ενέργειας και την πίεση του ΝΑΤΟ για αύξηση των πολεμικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ.

Η εικόνα που δημιουργείται για μια ΕΕ με ανύπαρκτη πολεμική βιομηχανία, ευάλωτη απέναντι σε απειλές είναι παραπλανητική και απέχει από την πραγματικότητα καθώς οι πολεμικές δαπάνες των κρατών μελών της είναι τριπλάσιες από τις δαπάνες της Ρωσίας.

Οι προτεραιότητες στην άμυνα της Ελλάδας και ειδικά της Κύπρου (που το 40% των εδαφών της τελεί υπό τουρκική κατοχή) απέχουν από τις προτεραιότητες της ΕΕ.

Τα νέα κονδύλια για τη χρηματοδότηση της πολεμικής βιομηχανίας θα βρεθούν από περικοπές στην επιστημονική έρευνα και την κοινωνική πολιτική, οξύνοντας τη φτώχεια στην Ευρώπη.

Το σημαντικότερο ωστόσο, είναι το νέο πεδίο (κρατικά επιδοτούμενης) κερδοφορίας θα επιτείνει τις τάσεις για πολέμους, παραμερίζοντας την διπλωματία και την τάση εύρεσης πολιτικών λύσεων στο πλαίσιο της ειρηνικής διευθέτησης. Τα όπλα παράγονται για να χρησιμοποιηθούν και όχι για να αποθηκεύονται σε αποθήκες».

Πώς το διάστημα μετατρέπεται σε πεδίο μάχης με διαστημικά όπλα

Το τέταρτο κεφάλαιο το υπογράφει ο Ηρακλής Οικονόμου, διδάκτωρ διεθνούς πολιτικής, στο Πανεπιστήμιο Ουαλίας Aberystwyth. Αφορά την στρατιωτικοποίηση του διαστήματος, ένα πολύ επίκαιρο και επικίνδυνο ζήτημα, κατ’ αρχάς γιατί ο σύγχρονος πόλεμος, έτσι και αλλιώς. διεξάγεται μέσω της χρήσης των διαφόρων δυνατοτήτων που παρέχει το διάστημα (GPS, drones, πύραυλοι κ.α.).

Αν σκεφτούμε τα GPS, οι πύραυλοι, τα drones κτλ). Αναφέρεται στην επικίνδυνη κούρσα στρατιωτικοποίησης του διαστήματος.

Ο κύριος Οικονόμου «τεκμηριώνει εμπειρικά την ολοένα και εντεινόμενη χρήση του διαστήματος για στρατιωτικούς σκοπούς.

Μέσα από μια πυκνή περιγραφή διαστημικών προγραμμάτων και συστημάτων, καταδεικνύεται ότι ο ανταγωνισμός των κορυφαίων δυνάμεων για στρατιωτική υπεροχή μεταφέρεται με ιδιαίτερη ένταση στο διαστημικό πεδίο. ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα και Ευρωπαϊκή Ένωση δίνουν έμφαση τόσο στην ανάπτυξη των δικών τους στρατιωτικών διαστημικών δυνατοτήτων, όσο και στην ικανότητα άρνησης των δυνατοτήτων των αντιπάλων.

Και μπορεί οι ΗΠΑ να διαθέτουν τεχνολογική και στρατηγική πρωτοκαθεδρία, αλλά Ρωσία και Κίνα προωθούν την δική τους συνεργασία ενώ στο πλαίσιο της ραγδαίας στρατιωτικοποίησής της η Ευρωπαϊκή Ένωση στρέφεται ολοένα και περισσότερο σε διαστημικές εφαρμογές με στρατιωτικό χαρακτήρα.

«Η στρατιωτικοποίηση του διαστήματος σημαίνει τη μετατροπή του σε πεδίο υποστήριξης της στρατιωτικής προετοιμασίας στη Γη – μέσα π.χ. από συστήματα δορυφορικής παρατήρησης, πλοήγησης, επικοινωνιών. Ακόμα πιο ανησυχητική είναι όμως, η ανάπτυξη διαστημικών όπλων, όπως π.χ. αντι-δορυφορικοί πύραυλοι και δορυφόροι που στρέφονται εναντίον άλλων δορυφόρων».

Οι σχετικές δοκιμές έχουν αρνητικό αντίκτυπο τόσο στο διαστημικό περιβάλλον (με την παραγωγή διαστημικών σκουπιδιών), όσο και στην παγκόσμια σταθερότητα (με την αύξηση της αμοιβαίας καχυποψίας μεταξύ των βασικών δρώντων).

Το κεφάλαιο επισημαίνει ότι διαστημική κούρσα των εξοπλισμών είναι πλέον μια πραγματικότητα, την οποία καλούμαστε να αμφισβητήσουμε απαιτώντας την υιοθέτηση μονομερών και πολυμερών μέτρων ελέγχου των εξοπλισμών στο διάστημα.

Καταλήγει, υποστηρίζοντας ότι η στροφή από το διάστημα ως πεδίο στρατιωτικού ανταγωνισμού στο διάστημα ως πεδίο διεθνούς συνεργασίας για την προώθηση της ειρήνης, της ευημερίας και της επιστημονικής ανάπτυξης, είναι μια διεκδίκηση υπαρξιακού χαρακτήρα».